Nơi đây là bờ hồ Mễ Lâm với cảnh quan tươi đẹp, hoa tươi rực rỡ, cỏ xanh mướt, xa xa còn có những cánh rừng mai, vườn trái cây rộng lớn tô điểm cho mặt đất, thỉnh thoảng nơi này, chốc lát nơi kia, hoa cỏ tốt tươi, thu hút ánh nhìn của những lữ khách mới đặt chân tới.

Tại một vùng đất cao ráo gần nơi sông Y chảy vào hồ, có một quần thể kiến trúc chiếm diện tích cực kỳ rộng lớn được xây dựng. Quần thể này bao gồm đầy đủ biệt thự, hội trường, đình đài lầu các, hội tụ cả phong cách kiến trúc Đông Tây, quả thực là vừa hữu dụng, vừa khoáng đạt lại mỹ quan. Người hiểu chuyện đều biết, đây là cơ sở thuộc tập đoàn khách sạn Đông Phương quốc doanh, chức năng chủ yếu là nghỉ dưỡng, an dưỡng, hội nghị, giải trí. Ngày thường nơi này cũng mở cửa đón khách, nhưng phí tổn khá đắt đỏ, doanh nghiệp thông thường khó lòng chi trả nổi. Đương nhiên, khi có các cuộc họp cấp cao của chính phủ, khu nghỉ dưỡng này sẽ không mở cửa kinh doanh, chuyên phục vụ cho các đại biểu tham dự hội nghị.

Hiện nay, nơi được gọi là Viện an dưỡng hồ Mễ Lâm này đã được các bộ phận liên quan thuộc hệ thống tài chính, ngân hàng, thương mại bao trọn. Các quan chức đến từ Bộ Tài chính Trung ương, Tổng cục Quản lý Kim loại quý, Bộ Thương mại, Tổng cục Thuế cùng các ngân hàng lớn, công ty bảo hiểm, thị trường trái phiếu đều tề tựu đông đủ tại đây để tham dự hội nghị do hai ủy viên chấp hành trung ương là Vương Viêm và Lý Tình chủ trì.

Vương Viêm năm nay cũng đã ngoài bảy mươi, ở cái nơi "chim không thèm đậu" như Úc châu mà khổ sở suốt nửa đời người, không có công lao thì cũng có khổ lao. Nhiều người thấy ông đáng thương, cộng thêm thực sự cũng không có người nào phù hợp hay có tư cách hơn, thế là tại hội nghị những người xây dựng quốc gia, ông được bầu làm ủy viên Ủy ban chấp hành, phụ trách hệ thống tài chính, ngân hàng, thuế vụ, cũng coi như là sự tán thưởng cho nửa đời gian khổ của ông.

Hội nghị tính đến nay đã tiến hành được mấy ngày, các đại biểu tham dự đã thảo luận chi tiết về nhiều đại chính phương châm trong giai đoạn tới, đồng thời cũng đề xuất nhiều biện pháp và chính sách cụ thể, lại còn đánh giá về sự được mất của những chính sách hoặc điều lệ đã ban hành trước đó, về cơ bản có thể coi là thu hoạch rất nhiều.

Hôm nay là ngày thứ năm của hội nghị, cũng là ngày áp chót. Hoàng Hán Hoa, người vừa từ nhiệm chức vụ trạm trưởng thương trạm Hải Châu Đảo và phó tổng giám đốc Ngân hàng Đài Loan để trở về nước, cũng được Vương Viêm gọi đến Viện an dưỡng hồ Mễ Lâm, dự định cùng ông thảo luận chi tiết về vấn đề thuế chế mới, tránh việc ngày mai hội nghị lại "bắn tên không đích".

Phải rồi, sau khi Hoàng Hán Hoa rời chức vụ ở Viễn Đông về nước, hiện tại đang nhậm chức ty trưởng tại Tổng cục Thuế, đồng thời tiếp quản công việc cải cách thuế chế lần thứ ba toàn quốc đầy sự chú ý, hiện đã đưa ra bản dự thảo sơ bộ. Chỉ cần sau khi thảo luận tại hội nghị lần này mọi người thấy không có vấn đề gì, thì trong tài khóa tới sẽ bắt đầu chọn nơi thí điểm, đợi sau khi quá độ ổn định sẽ triển khai trên phạm vi lớn toàn quốc.

Vương Viêm năm đó bôn ba nhiều năm ở cái nơi tồi tàn như Úc châu, những gì nhìn thấy ngoài chuột túi ra thì chỉ là thổ dân, đứa nào đứa nấy ngốc nghếch đần độn, khiến đầu óc ông cũng có phần không xoay chuyển kịp. Vì thế, hôm nay ông đặc biệt gọi Hoàng Hán Hoa, người tham gia quan trọng trong "Cải cách thuế lần thứ ba" tới, chính là để nghe lại ý kiến của chính người soạn thảo, xem thử bản thân có hiểu sai chỗ nào không, tránh đến lúc đó lại gây chuyện cười, cũng thật là dụng tâm lương khổ.

"Cứ bắt đầu từ ba loại thuế mới tăng lần này đi." Vương Viêm bảo thư ký dâng trà cho Hoàng Hán Hoa cùng hai tùy tùng của ông ta, rồi vung tay một cái, nói: "Lão Vương ta quen đánh đấm rồi, cũng không hiểu lắm mấy cái vòng vèo trong đó, cậu cứ nói đơn giản cho ta, đừng làm phức tạp quá."

Hoàng Hán Hoa nghe vậy, trên trán rịn ra chút mồ hôi, chỉ thấy ông ra hiệu một cái, người trung niên đeo kính bên tay phải liền lấy từ trong túi ra một xấp văn kiện, tìm ra phần liên quan đến thuế thuốc lá rượu bia, thuế di sản, thuế thống nhất, rồi hắng giọng, chuẩn bị bắt đầu nói — phải rồi, vị này là một trong những tâm phúc của Hoàng Hán Hoa khi còn tại chức ở Viễn Đông, người phủ Huệ Châu, Quảng Đông, từng tham gia rất nhiều nghiệp vụ của thương trạm Hải Châu Đảo và Ngân hàng Đài Loan.

Lúc này chỉ nghe ông ta dùng giọng điệu khá trầm ổn nói: "Nước ta trước thời Tam Đại, lệnh cấm rượu rất nghiêm ngặt, từ thời Hán Vũ Đế, mới bắt đầu có tửu xác. Sau thời Tống Nguyên, thuế rượu dần tăng, dần trở thành nguồn thu quan trọng của quốc gia, nhưng lúc bấy giờ vẫn chưa có thuế thuốc lá. Triều Minh hải thị dần thịnh, thuốc lá từ Lữ Tống truyền vào Trung Quốc, lưu hành khá rộng rãi, đợi đến cuối thời Minh, người trồng ngày càng nhiều, nhưng vẫn chưa đánh thuế."

Nghe vị này mới nói mấy câu, Vương Viêm liền trợn đôi mắt bò tót nhìn sang, chòm râu lốm đốm hoa râm cũng vểnh lên, nhưng ngay sau đó lại thấy nhẹ nhõm. Tên này chắc là đi theo Tiểu Hoàng từ Quảng Châu về, hèn gì nói chuyện cứ mang một hơi hướng lão học cứu, thì ra vốn là sinh ra và lớn lên ở nước Minh.

"Lần phong trào thương mại Tây Âu này, đúng dịp cơ sở hạ tầng trong nước đang thịnh hành, ngân khố chi tiêu thiếu hụt, cho nên đặc biệt thiết lập thuế chuyên thu thuốc lá rượu bia, tách nó ra khỏi thuế tiêu thụ, trọng điểm trưng thu, để bổ sung ngân sách. Thu nhập từ thuế thuốc lá rượu bia nước ta chia làm hai loại, tức thuế thuốc lá rượu bia và thuế giấy phép thuốc lá rượu bia, trong đó loại sau có tính chất tương tự thuế doanh nghiệp." Người trung niên đeo kính tiếp tục kể lể: "Rượu bia nước ta, từ xưa tiêu chuẩn trưng thu đã cực kỳ không thống nhất, có loại lấy vật chứa làm tiêu chuẩn như giỏ, chum; có loại lấy lượng hàng làm tiêu chuẩn như cân lượng của rượu; có loại lấy cửa tiệm làm tiêu chuẩn như mặt tiền của tửu phường, v.v. Còn về thuốc lá, nhìn khắp các nước Tây Âu, cơ bản là tính theo bó hoặc thùng để trưng thu, nước ta thì tính theo túi tiêu chuẩn sợi thuốc lá. Ngoài ra, các nước xưa nay trong ngoài, còn có cách tính theo đẳng cấp đắt rẻ của thuốc lá rượu bia mà lấy phẩm chất hàng hóa làm tiêu chuẩn; có cách tính theo con số quyết toán của cửa tiệm mà lấy số lượng tiền nhập hàng bán ra làm tiêu chuẩn, tùy nơi lập pháp, không có đạo lý, thuế pháp phức tạp, gây cản trở rất nhiều cho việc kinh doanh của thương nhân."

"Theo Tổng cục Thuế năm 1677 triệu tập quan chức các huyện, ban quản lý doanh nghiệp thương mại và chuyên gia Bộ Tài chính hội họp thảo luận, lấy thuốc lá rượu bia làm thuế chuyên thu, tách khỏi thuế tiêu thụ, quy định riêng thuế suất; giữa năm 1678, Ủy ban Chỉnh lý Thuế thuốc lá rượu bia thuộc Tổng cục Thuế được thành lập, bàn thảo "Chương trình kê chinh thuế thuốc lá rượu bia", dự định thí điểm thu tại 15 huyện như Xương Thuận, Thuận Hóa, Giao Hà, Đông Phương, Trấn Hải, Bình An, La Kháp, Thanh Đảo, v.v.; đầu năm 1679, "Chương trình kê chinh thuế thuốc lá rượu bia" chính thức hoàn thành bản thảo, quy định sợi thuốc lá mỗi trăm cân thị cân (tịnh trọng), thu bốn đồng một hào năm xu; thuế suất định ngạch của rượu, căn cứ theo các loại rượu chính có tại mỗi huyện, xét theo giá trị của nó mà phân chia đẳng cấp, định ra mức thuế định ngạch phải thu cho mỗi trăm cân thị cân. Về việc quy định thuế suất thuế rượu có thỏa đáng hay không, sau khi triển khai, nên tham khảo tình hình sản xuất tiêu thụ thực tế mà sửa đổi cho phù hợp." Người trung niên tiếp tục nói: "Chỉ riêng hạng mục này, thu nhập tài chính hàng năm toàn quốc có thể tăng thêm sáu mươi vạn đồng, tác dụng rất lớn."

"Con số sáu mươi vạn này là các cậu ước tính ra sao? Có chính xác không?" Vương Viêm đột nhiên chen lời hỏi.

"Cái này, cơ bản là chính xác, là chúng tôi dựa trên thuế tiêu thụ thuốc lá rượu bia hiện tại để nghịch đảo ước tính ra, đại thể là không sai lệch nhiều lắm." Lúc này Hoàng Hán Hoa cũng lên tiếng: "Hơn nữa, xét đến việc thuế tiêu thụ thuốc lá rượu bia hiện tại là thu nhập định ngạch, thương nhân các huyện giấu báo lậu báo chắc chắn cũng không ít, cho nên chúng tôi cũng đã làm những suy tính hợp lý, cuối cùng mới đưa ra con số sáu mươi vạn đồng, tôi cho rằng là đáng tin."

"Tiểu Hoàng, ta tin cậu, cậu nói đáng tin, thì chắc là đáng tin rồi." Vương Viêm rút từ trong túi ra một điếu thuốc lá, châm lửa rồi mỉm cười nói: "Tiếp tục nói xuống dưới đi, ta đang nghe đây."

"Loại thuế lớn thứ hai dự định trưng thu trong đợt cải cách thuế này gọi là thuế thống nhất, tạm định trưng thu đối với bốn loại hàng hóa là gỗ, bột mì, vải bông, muối ăn. Bốn loại thuế thống nhất này, xét về tính chất, đều là thuế xuất xưởng của các mặt hàng số lượng lớn, thủ tục trưng thu là thu tại nơi sản xuất, sau khi đóng một lần thuế thì được phép lưu thông toàn quốc, không thu thêm lần nữa, tuân theo nguyên tắc "một vật một thuế"." Người đeo kính nói: "Trong đó, phạm vi trưng thu của thuế đặc biệt thống nhất đối với bột mì là tất cả bột mì do trong nước sản xuất bằng máy hoặc vận chuyển từ nước ngoài vào có tính chất lợi nhuận đều phải nộp thuế thống nhất bột mì, bột mì không phải sản xuất bằng máy thì không trưng thu; thuế suất thuế thống nhất bột mì tính theo 5%, lấy thùng làm đơn vị tính thuế, nếu bột mì sản xuất bằng máy của nước ta vận chuyển bán ra nước ngoài thì khi xuất khẩu mỗi thùng sẽ được hoàn lại 2,5% thuế đặc biệt thống nhất; bột mì sản xuất bằng máy của nước ta thì thu ngay tại nơi đóng gói xuất xưởng, bột mì nhập khẩu từ nước ngoài thì thu hộ tại hải quan. Hạng mục thuế này, Tổng cục dự kiến có thể đạt con số trăm vạn đồng, vì bột mì là thứ dân dùng làm thức ăn, người giàu kẻ nghèo đều cần thiết, cho nên tiền thuế rất nhiều."

"Ba loại thuế thống nhất là gỗ, vải bông, muối ăn có cách trưng thu tương tự thuế thống nhất bột mì. Trong đó, thuế thống nhất vải bông chia làm hai loại lớn dựa theo chất lượng, loại Giáp thuế suất 6%, loại Ất thuế suất 4%, thu ngay tại nhà máy nơi sản xuất, lấy xấp làm đơn vị tính thuế, khi xuất khẩu vẫn lệ cũ hoàn lại một nửa tiền thuế; muối ăn cũng lấy thùng làm đơn vị trưng thu, thuế suất 5%, khi xuất khẩu hoàn lại một nửa tiền thuế; thuế suất gỗ chia thành ba hạng Giáp Ất Bính dựa theo chất lượng, thuế suất lần lượt định là 5%, 4% và 3%, khi xuất khẩu vẫn lệ cũ hoàn lại một nửa tiền thuế. Ba loại hàng hóa này, Tổng cục dự kiến có thể thu được khoảng hơn tám mươi vạn đồng, cộng thêm thuế thống nhất bột mì, nên tổng số thuế thống nhất dự kiến thu lần này có thể vượt ngưỡng 180 vạn đồng, thu hoạch có thể gọi là rất lớn."

"Ừm, thuế thống nhất có hơn 180 vạn, thuế thuốc lá rượu bia có hơn 60 vạn, cộng lại không ít rồi, có thể làm được nhiều việc lắm nha. Vậy còn cái thuế di sản này thì sao, nói thế nào? Đây cũng là tiết mục quan trọng đấy!" Vương Viêm hỏi.

Nói thật, đứng trên lập trường của ông mà nói, là không thích thứ thuế di sản này lắm, vì đây chẳng khác nào là đang lột da ông, khó mà chấp nhận được. Tuy nhiên, thuế di sản cái gọi là do Tổng cục Thuế đề xuất lần này lại hoàn toàn khác với thuế di sản mà ông tưởng tượng, thậm chí nói ra lại cực kỳ nực cười, cho nên ông cũng miễn cưỡng đồng ý, và dự đoán việc thông qua chắc sẽ không gặp trở ngại gì quá lớn.

"Thời La Mã cổ đại, đã có thuế di sản, tức là thu 5% giá trị di sản, làm lương hưu cho binh sĩ. Các nước lục địa Âu châu thời Trung Cổ, người thừa kế của lãnh chúa muốn kế thừa tước vị và sản nghiệp, cần phải nộp tiền cho lãnh chúa cấp trên; khi lãnh dân chết, người thừa kế của họ cũng cần phải nộp vật phẩm hoặc tiền cho lãnh chúa, đây chính là thuế di sản thời phong kiến trung cổ." Người đeo kính lại giới thiệu về loại thuế thứ ba mới được bổ sung lần này, chỉ nghe ông ta nói: "Lịch sử nước ta hầu như không có tình trạng phổ biến về việc trưng thu thuế di sản, cho nên lần này khi soạn thảo điều lệ, tham khảo trong ngoài nước, quyết định thiết lập thuế di sản của nước ta, khác biệt với các nước lục địa Âu châu. Theo bốn điều quy định trong "Điều lệ Thuế di sản" do Tổng cục lập ra vào mùa thu năm 1678, phạm vi trưng thu thuế di sản là đối với người không có con cái mà lập con thừa tự, khi con thừa tự tiếp nhận tài sản của người sau, phải căn cứ theo điều lệ đó mà nộp thuế di sản, coi như là bằng chứng xác định quyền lợi tiếp nhận tài sản. Về thuế suất, quy định phàm là tiếp nhận di sản có số tiền vượt quá hai nghìn đồng, phải nộp 5% thuế di sản; số tiền vượt quá mười vạn đồng, phải nộp thuế 10%. Ngoài ra, các khoản nợ và chi phí tang ma của cha thừa tự, chi phí giáo dục cần thiết của con thừa tự, có thể được cân nhắc khấu trừ trước. Điều lệ cuối cùng quy định, nếu người thừa kế che giấu không báo, thì các văn bản lập thừa tự, di chúc, thỏa ước thừa kế hoặc phân chia gia sản, v.v. đều không có hiệu lực pháp luật. Nếu báo cáo không đúng sự thật, phần che giấu đó sẽ là vô hiệu. Đương nhiên nếu đem di sản hiến tặng cho các sự nghiệp công cộng thì tự nhiên được miễn thuế."

"Ừm, cái thuế di sản này đặt ra cũng khá phù hợp với thực tế, có cân nhắc đến quốc tình." Vương Viêm bình luận: "Ở nước ta, nếu đến cả con đẻ cũng phải trưng thu thuế di sản thì phần lớn người dân e là sẽ nhảy dựng lên, trở ngại rất lớn. Chỉ thu thuế của con thừa tự thì dân gian xem ra còn chấp nhận được, chỉ là như vậy thì e là không thu được bao nhiêu tiền đâu."