Gió bấc thổi qua, những hàng vân sam cao vút rũ bỏ lớp tuyết đọng trên mình.

Một con báo tuyết nán lại chốc lát, ánh mắt vượt qua những tảng đá kỳ dị và hàng tùng bách, lặng lẽ dõi nhìn nhân gian dưới chân núi.

Trong thung lũng dựa vào vùng bình nguyên, gió cuộn mây mù, người mục dân trẻ tuổi khoác áo da thú đang lùa gia súc lại gần nhau.

Vách núi hai bên thung lũng che chở cho chúng, giúp chúng tránh khỏi cái lạnh thấu xương.

Trâu cừu gặm cỏ khô, thỉnh thoảng lại cúi đầu uống nước.

Lớp băng dày đã nứt ra, tuyết đọng từ từ tan chảy, những giọt nước từ trên vách đá rơi xuống, phát ra tiếng động êm tai.

Trong chiếc lều giữa thung lũng, vị mục dân già nua ngồi trước đống lửa, đang kể cho con cháu nghe những chuyện xưa sắp sửa tan biến trong gió lạnh.

"Nhà Thác Bạt xuất hiện biết bao anh hùng, chinh chiến vì thiên tử Đại Đường, giết người Thổ Phồn máu chảy thành sông..." Ký ức của ông lão đã đôi phần mơ hồ, câu chuyện kể cũng lộn xộn đầu đuôi, nhưng lũ trẻ vẫn rất thích nghe.

"Về sau, nhà Thác Bạt dùng hết vận may, không còn anh hùng nữa. Nhưng họ vẫn còn những nàng công chúa xinh đẹp lương thiện, Tân Ngột Tốt đã cưới công chúa. Ông đặt ra quy tắc, không được xúc phạm thần linh, không được cướp đoạt trâu cừu của hàng xóm, ông lên núi cùng ăn cùng ngủ với các dũng sĩ, bảo với họ rằng, muốn có cuộc sống tốt đẹp thì hãy đi theo ông..."

Rèm lều bị vén lên, gió lạnh ùa vào dữ dội.

"Cỏ khô chỉ còn đủ cho một tháng nữa thôi." Mục dân trẻ tuổi ngập ngừng, cuối cùng vẫn nói ra.

Ánh mắt ông lão nhìn ra thung lũng xám xịt bên ngoài lều, hồi lâu không nói.

Phải mất hai tháng nữa, trong thung lũng mới mọc lên những đám cỏ non xanh tốt. Đến lúc đó mới có thể lùa trâu cừu ra đồng cỏ, để chúng thỏa thuê ăn uống, tận hưởng niềm vui sinh sôi nảy nở.

"Trong thung lũng đã có hơn mười gia đình bỏ đi rồi." Mục dân trẻ tiếp lời: "Xuống vùng bình địa trồng đậu, trồng lúa mì, một năm có thể thu hoạch không ít. Cỏ linh lăng Đại Uyển mỗi năm thu hoạch được ba lần, mùa đông còn có thể trồng thêm củ cải, khi thiếu cỏ khô còn có thể cứu cấp."

Ông lão vẫn im lặng.

Đã quen với cuộc sống cả đời này, làm sao có thể dễ dàng thay đổi?

Nhưng lớp mục dân trẻ tuổi đã ngày càng quen với việc xuống núi, nửa làm ruộng nửa chăn nuôi, không những có thể nuôi được nhiều gia súc hơn mà còn thu hoạch được không ít lúa mì. Sữa bò vắt ra, thịt và da từ việc giết cừu, bán ngay cho người nhà của binh lính ở gần đó, họ tiêu tiền rất phóng tay.

Số tiền đổi lại được có thể dùng để gia cố nhà cửa, sắm sửa đồ đạc, mua quần áo mới cho các cháu, có quá nhiều lợi ích...

"Con muốn xuống núi thì cứ xuống đi." Ông lão thở dài.

Ông chậm rãi đứng dậy, bước ra khỏi lều, nhìn những cánh rừng trải dài khắp núi đồi.

Cây đại thụ vẫn luôn sinh trưởng trong thung lũng, rễ của nó đâm sâu vào lớp đất được bồi dưỡng bởi phân gia súc.

Ông lão sinh ra và lớn lên trong thung lũng này, đã chứng kiến mấy chục lần hoa nở hoa tàn, giống hệt như những hàng tùng bách trầm mặc kia.

Tuổi già rồi, thì cứ sống hết đời trong thung lũng này vậy. Sau khi chết, hiến linh hồn cho Di Dược Vương, hiến thể xác cho đại địa, để hoa cỏ cây cối nơi đây càng thêm sum suê tươi tốt.

Con cháu cũng rời khỏi lều, chúng vây quanh người mục dân trẻ tuổi, líu lo hỏi dưới núi có nơi nào vui chơi.

Cạnh chuồng trâu cách đó không xa, người phụ nữ đang vắt sữa bò. Nàng mỉm cười nhìn các con, thỉnh thoảng lại quay đầu nhìn về phía bình nguyên ngoài núi.

Nơi đó nhân khí ồn ào, người đông như nước chảy. Họ khao khát sự phồn hoa thế tục, chứ không phải chốn tiên cảnh u tịch.

Thế lớn là vậy, cuồn cuộn chảy trôi, không ai có thể ngăn cản.

Bên ngoài Trung Thiện Thành (tức thành cũ Linh Châu) dưới chân núi, lễ hội Xã xuân vừa mới qua đi.

Trương Tam gánh một chiếc giỏ, đi ngang qua một ngôi làng.

Mặt đất lồi lõm, lại đóng đầy băng giá, Trương Tam đi đường rất vất vả.

Có lẽ đã mệt, anh đặt gánh hàng bên ngoài hàng rào, nghỉ chân lấy hơi.

"Trương Tam Lang, tên con buôn kia, ngươi lại định đi đâu?" Một người nông dân đang cắt cỏ bên trong hàng rào, bất chợt hỏi vọng ra.

"Đại soái lại chiêu mộ thêm nhiều binh lính Đảng Hạng, cần một số khăn phác đầu. Nhà ta tình cờ làm được vài cái, người ta hỏi mua nên ta gánh đi giao đây. Còn có cả rượu bồ đào nhà tự ủ, bán tất luôn." Trương Tam cười nói: "Cấm gọi ta là con buôn đấy."

"Nhà ngươi có còn trồng trọt gì nữa đâu, không gọi là con buôn thì gọi là gì? Thế thì gọi ngươi là phường thợ thủ công vậy." Người nông dân đứng thẳng người dậy, đấm đấm vào lưng, thở dài một cách khoan khoái.

Trương Tam cười lắc đầu.

Nhà anh tất nhiên là có ruộng, nhưng đều cho người Đảng Hạng mới di cư đến thuê cả rồi.

"Giờ làm khăn phác đầu, giày vớ, túi bị đúng là nghề hái ra tiền." Người nông dân bước ra khỏi hàng rào, nhìn những ngọn núi tuyết trắng xóa phía tây, nói: "Năm xưa mấy năm trời chẳng nỡ mua quần áo mới, rách thì vá, vá rồi lại rách. Năm ngoái bán một con bò, liền một lúc sắm được hai bộ quần áo."

"Giá bò rớt thê thảm lắm phải không?" Trương Tam mở bình nước da bò, uống một ngụm rồi hỏi.

"Chưa rớt, vẫn là hơn hai ngàn tám trăm tiền." Người nông dân đáp: "Nhưng sớm muộn gì cũng sẽ rớt thôi."

Việc này, chỉ cần người có chút hiểu biết đều có thể nhìn ra.

Tam phổ chế đã phổ biến được mấy năm nay, tuy bò vẫn chưa xuất hiện ồ ạt trên thị trường, nhưng giá bò giảm trong dài hạn là điều tất yếu.

"Giảm thì giảm thôi. Đại soái lại không thu thuế bò nhà ngươi, chỉ đánh thuế vào lương đậu thôi mà. Bò không được giá thì nuôi ngựa, ngựa đang tăng giá đấy." Trương Tam nói.

Ngôi làng của hai người họ ở cách Trung Thiện Thành đã rất gần.

Mấy năm gần đây, chẳng hiểu thế nào, những người như thương nhân, thợ khéo, công nhân, lái đò, chủ bến, người làm vườn, nghệ nhân trồng hoa, lão nông, đồ tể, đầu bếp, vũ công, tạp kỹ xuất hiện ngày càng nhiều, hơn nữa cuộc sống của họ xem chừng cũng khá giả.

Mà mười năm trước, những người này thực sự rất hiếm thấy, người bình thường sao có thể thường xuyên gặp được?

Chỉ có thể nói, những người không trồng trọt mà vẫn sống tốt đã trở nên đông đảo hơn.

"Năm nào cũng đánh trận, chết bao nhiêu ngựa, không tăng giá mới là lạ." Người nông dân cười nói.

Hai người họ trò chuyện, câu nào cũng không rời chuyện tiền nong, ước chừng cọng hành, miếng gừng trong nhà cũng muốn dán nhãn giá cả lên.

Đây là chuyện bình thường.

Những vùng nông thôn ven đô thị thường là những khu vực đầu tiên bước vào quá trình hàng hóa hóa nông nghiệp, và đây cũng là con đường tất yếu để chuyển đổi từ kinh tế tiểu nông tự cung tự cấp sang kinh tế hàng hóa.

Thời đại trung cổ, phát minh tuyệt vời nhất của nhân loại có lẽ chính là sự trao đổi. Không có trao đổi thì không có thương mại, không có thương mại thì không thể thúc đẩy sự thay đổi và tiến bộ của hình thái xã hội.

Mà phương tiện quan trọng nhất của thương mại chính là tiền tệ, đây là cốt lõi của mọi thứ.

Chẳng biết vì nguyên do gì, tiền đồng trong dân gian hiện nay đã nhiều hơn một chút. Các loại đồ đồng cũng mọc lên như nấm sau mưa, khiến người ta hoa mắt chóng mặt. Nếu không phải Đại soái không thích việc thờ phụng Phật giáo, quan phủ kiểm tra nghiêm ngặt, e là tượng Phật trong các ngôi miếu cũng đã nhiều lên rồi.

Nhưng dù sao đi nữa, đây cũng là chuyện tốt đối với nông dân.

Một đấu gạo có thể đổi được nhiều tiền đồng hơn, tuy rằng các vật phẩm khác cũng đang từ từ tăng giá, nhưng nhìn chung vẫn có lãi.

Hơn nữa không chỉ nông dân, mà tinh thần của người dân trong thành cũng cao hơn hẳn. Trà sư, muối thương, thư quái, chủ tửu quán, lão chủ tiệm, thợ làm bánh, v.v., số tiền đồng kiếm được mỗi ngày càng nhiều, số lượng bảo nhi, người môi giới tại các phường thị tăng lên gấp đôi.

Dường như cái gì cũng tăng! Tiền công tăng, giá lương thực tăng, giá rau tăng, giá bánh tăng, giá vải tăng...

Thế đạo này đã thay đổi đến mức mọi người chẳng còn nhận ra nữa. Có lẽ phải đi ra ngoài mấy chục dặm, đến vùng nông thôn đầy rẫy đồng cỏ, ruộng đất, mới có thể nhìn thấy tất cả những gì quen thuộc trước kia.

Lợi nhuận từ việc trồng trọt tăng cao đã thu hút rất nhiều người Đảng Hạng chăn nuôi gia súc định cư lại.

Con người đều là hướng tới cái lợi, tránh cái hại, khao khát cuộc sống tươi đẹp. Có những mục dân có lẽ khó mà thay đổi, còn muốn giữ khư khư lối sống truyền thống, nhưng đa số mọi người đã bị lợi ích thu hút, từ bỏ cuộc sống trước kia, bắt đầu cuộc sống nửa chăn nuôi nửa trồng trọt.

Quan phủ nhân cơ hội đó lập sổ hộ tịch, làm đầy đủ số dân đinh của châu huyện. Các bộ lạc chậm rãi tiêu vong, thôn xóm dần dần tăng thêm.

Còn có một số con em quý tộc bộ lạc vào huyện học đọc sách.

Các giáo dụ viên khua môi múa mép, kể rằng tổ tiên Lưu Sùng Vọng là người Hung Nô, từng làm Hàn lâm học sĩ; tổ tiên Nguyên Chẩn là người Tiên Ti, từng làm Tể tướng; tổ tiên Vương Dung là người Hồi Hột, từng làm Tiết độ sứ; Lý Quang Bật là người Khiết Đan, lập công lớn nhất trong việc dẹp loạn, còn cao hơn cả Quách Tử Nghi, từng làm Quận vương, v.v., không sao kể xiết.

Những lời đó khiến đám thiếu niên nhập học máu nóng sôi trào, chăm chỉ đọc sách, dự định thi cử đỗ đạt.

Và đợi đến khi thế hệ của họ trở thành trụ cột, thì Đảng Hạng ở Linh Châu có lẽ cũng sẽ trở thành lịch sử.

Đao kiếm không thể đạt được hiệu quả này, ngược lại chỉ chuốc lấy sự phản kháng bạo lực ngày càng nhiều.

Nhưng cây gậy chỉ huy kinh tế và con đường thăng tiến của giai cấp xã hội lại có thể đạt được tất cả những điều này một cách âm thầm lặng lẽ, mà lại còn bền vững hơn. Sẽ không có chuyện một ngày kia xuất hiện kẻ như Lý Nguyên Hạo hay Trương Nguyên Hạo gì đó, trực tiếp nói với mọi người rằng, trước kia người Hán bắt nạt chúng ta, giờ tất cả mọi người hãy cắt tóc đi, phản mẹ nó lũ chúng nó!

Nhưng hiện tại: Là do bản thân tự nguyện, liên quan quái gì đến các ngươi!

Những kẻ như Lý Nguyên Hạo sẽ chẳng còn đất sống...

Trương Tam nghỉ ngơi đã đủ, gánh giỏ lên đường, hướng về phía Trung Thiện Thành.

Người nông dân chọn vài củ cải lớn từ ruộng, cũng gánh lên cùng hướng về phía thành mà đi.