Thời tiết ngày một nóng, dòng sông uốn lượn cũng càng ngày càng ồn ào, càng ngày càng đục ngầu.

Đến ngọ, theo một tiếng nổ lớn, dòng nước lũ cuồn cuộn từ thượng nguồn đổ xuống, lao thẳng vào con mương hẹp đã đào sẵn từ trước.

Vì đang trong mùa mưa mùa hạ, dòng lũ tích tụ nhiều ngày vô cùng hung dữ. Dòng nước đục ngầu không ngừng xói mòn, dần dần mở rộng con mương, tạo ra một luồng nước tương đối rộng rãi.

Nước lũ tràn xuống tận hạ lưu rất xa. Lúc này, theo dòng chảy ngày càng rộng mở, dòng lũ cuồn cuộn dần dần bình lặng lại, dòng chảy chậm dần, bùn cát lắng đọng, màu nước dần trở nên trong xanh.

Tống Nhạc vẫn còn kinh sợ khi nhìn thấy sức mạnh của thiên nhiên này.

Hắn từng đọc "Thủy Kinh Chú", biết rằng thời cổ đại rất nhiều dòng sông không giống bây giờ, rất nhiều nơi đã đổi dòng. Mà điều này thường xảy ra vào thời kỳ lũ lụt hoành hành, sinh ra trên mặt đất một dòng sông mới được xói mòn hình thành.

Nhưng đó là hình thành tự nhiên, còn cái của bọn họ là cố ý dẫn dòng.

Ở hai đầu khúc cua lớn của dòng sông đào một con mương thẳng hơn, mương có thể sâu một chút nhưng không cần quá rộng. Ở hai đầu con mương đào cách quãng những cái ao hình vuông, khi nước lũ ập tới, lao xuống, sẽ xói mòn thành một dòng chảy mới.

Cắt khúc cua lấy đường thẳng, thời Tùy khi tu sửa Quảng Tế Cừ đã cải tạo lượng lớn dòng sông tự nhiên để thuận tiện cho việc vận tải đường thủy. Hoài Châu làm như vậy, đương nhiên cũng vì mục đích này.

"Công lao của Tống Soái, lợi ích nghìn thu, bội phục bội phục." Hoài Châu Thứ sử Vương Ban bước tới gần, cung kính nói.

"Tìm chút việc cho bách tính làm, không thể để họ rảnh rỗi được." Tống Nhạc lắc đầu nói: "Qua một tháng nữa là thu hoạch mùa thu rồi, thực ra cũng chẳng còn bao nhiêu thời gian."

Hà Dương Trấn những ngày trước lại di cư đến một nhóm di dân, chính là bộ chúng của Thác Bạt Nhân Phúc và Lý Nhân Dục đến từ bờ nam sông Hoàng Hà.

Hai gã này sau khi đến Duyện Châu, hình như bị những quân phiệt kia đồng hóa, giống như ngựa hoang mất cương, chốc thì tiến vào Truy Thanh Trấn cướp bóc, chốc lại đến Hà Bắc làm càn. Khế Bật Chương phái người liên lạc với họ, bị từ chối một cách dứt khoát, vậy thì còn gì để nói nữa? Trước tiên thôn tính đám người già yếu phụ nữ trẻ con mà chúng để lại ở Hà Nam.

Thiệu Thụ Đức đã phái sứ giả đến truyền tin, ở Hoài Nam bắt được hơn vạn người, dự định đưa tới Hà Dương để biên hộ cho họ. Đám sát tài dưới tay Thác Bạt Nhân Phúc và Lý Nhân Dục không cần vợ con nữa, thì tự nhiên có người giúp các ngươi chăm sóc.

Tính cả nhóm người mới đến, hiện tại Mạch Châu có khoảng hơn một vạn hộ, hơn bốn vạn ba nghìn nhân khẩu, Hoài Châu có hơn hai vạn một nghìn hộ, mười vạn bốn nghìn nhân khẩu, dân số Hà Dương đã trải qua một đợt tăng vọt.

Mà để nuôi sống những dân chúng này, lương thảo thu được trong trận chiến Hà Thanh năm ngoái cơ bản đã dùng sạch, sau đó lại khẩn cấp điều chuyển một đợt từ Hà Trung Phủ. Vận tải đường thủy sông Hoàng Hà ở Quan Bắc càng không ngừng nghỉ ngày nào, bất chấp nguy hiểm bị thủy sư Biện Quân quấy nhiễu, đem lương thực, vật tư vận chuyển bằng thuyền đến huyện Hà Thanh, rồi phân phát đến các huyện.

Mùa thu năm ngoái, chỉ có một bộ phận rất nhỏ bách tính gieo trồng lúa mì đông, phần lớn mọi người vẫn đang xây dựng nhà cửa, và thử khôi phục những vùng đất bị bỏ hoang. Đến mùa xuân năm nay, những bách tính năm ngoái chưa kịp làm đã gia nhập vào, diện tích gieo trồng lúa mì xuân tăng mạnh. Cây trồng phát triển cũng tạm ổn, tháng sau chắc sẽ có một vụ thu hoạch coi như là tàm tạm.

Suy cho cùng, vào đầu thời Hậu Hán, Khấu Tuân trấn giữ Hà Nội, "chế tạo hơn một triệu mũi tên, nuôi hai nghìn con ngựa, thu bốn triệu hộc tiền thuê, để cung cấp cho quân sự", giúp ích rất lớn cho sự nghiệp của Lưu Tú.

Sự giàu có của Hà Nội Quận, không phải là lời nói suông.

"Thu hoạch mùa hè, gieo trồng mùa thu, thu hoạch mùa thu, công việc hết chuyện này đến chuyện khác." Tống Nhạc thở dài: "Bận rộn xong đợt này là đến mùa đông rồi, bách tính vẫn phải lên sông, nạo vét luồng lạch, mương rãnh."

Vương Ban không hiểu nhiều về những việc này.

Thực ra hắn là một võ nhân thuần túy, vì vào thời khắc mấu chốt "khởi nghĩa trên chiến trường" nên mới vớ được chức Hoài Châu Thứ sử. Hắn cũng rất rõ chức Thứ sử này sợ là không làm được lâu, nhưng Hạ Vương nhân hậu, chắc sẽ sắp xếp cho hắn một chỗ tốt. Hắn không có tham vọng gì, chỉ cần có một nơi dưỡng già, dù là chức vị nhàn rỗi, nhận một phần bổng lộc tương đối hậu hĩnh là đủ rồi.

Hiện tại đang đảm nhiệm chức Phán quan trong Mạc phủ Hà Dương là Tô Tuấn Khanh thì khác, hắn ta thực sự có tham vọng tiếp tục leo cao. Chuyện này không thể nói ai đúng ai sai, dù sao Tô Tuấn Khanh là văn nhân, hắn Vương Ban là võ nhân, vẫn có chút khác biệt.

Nhưng trước khi chưa di chuyển vị trí, Vương Ban cũng biết, phải làm tốt những việc trong tay. Bản thân không hiểu không sao, tìm người hiểu việc đi làm là được, Mạc phủ còn mừng khi ngươi buông tay ấy chứ.

"Tống Soái, nước sông Thấm đục ngầu, bùn cát quá nhiều, chỉnh đốn luồng lạch, sợ là không dễ dàng." Vương Ban nói: "Sau này, cứ cách ba năm năm, đều phải trưng tập dân phu lên sông nạo vét."

"Việc này phải kiên trì bền bỉ." Tống Nhạc kiên định nói: "Vận tải đường thủy đoạn nam Vĩnh Tế Cừ bị phế bỏ, không hoàn toàn là do bùn cát sông Thấm quá nhiều, phần lớn là nhân họa. Cuối thời Thiên Bảo, đoạn này vẫn thông hàng, vận chuyển hơn ba triệu xấp lụa, hơn năm mươi vạn kiện giáp trượng, lưu trữ trong kho lớn Bối Châu. Sau khi loạn lạc, ven bờ Vĩnh Tế Cừ trở thành chiến trường, vận tải đường thủy bị gián đoạn. Sau khi bình loạn, Hà Bắc lại phiên trấn san sát, Hà Dương là cầu đầu bảo triều đình dùng để kiềm chế Ngụy Bác, trải qua binh hỏa lâu ngày, tài khố cạn kiệt dân tình khốn khó, càng không có ai nạo vét dòng sông. Những việc này, luôn phải có người làm, mà nay ta làm được bao nhiêu thì là bấy nhiêu."

Việc đoạn nam Vĩnh Tế Cừ này thực sự khá đáng tiếc.

Sau loạn An Sử, đoạn nam Vĩnh Tế Cừ nằm trong phạm vi Hà Dương, Ngụy Bác, nói chính xác là cắt ngang Hoài Châu và Vệ Châu, đây vừa vặn là tuyến đầu chiến tranh. Và vì tô thuế Hà Bắc phần lớn bị giữ lại để nuôi quân, triều đình cũng không cần chuyển vận lượng lớn khí giới, tài vật, lương thảo đến U Châu, mất đi nhu cầu vận tải thủy, cộng thêm sông Thấm bùn cát nhiều, dễ bị bồi lấp, nên dần dần bị phế bỏ.

Đương nhiên, sự phá hoại của con người cũng không thể xem nhẹ.

Năm Kiến Trung thứ ba đời Đức Tông, ba trấn Hà Bắc làm phản, Chu Thao ở gần Ngụy Châu "ngăn đập Vĩnh Tế Cừ đổ vào sông cũ Vương Mãng, cắt đứt đường vận lương và đường về của quan quân, hôm sau, nước sâu hơn ba thước". Vào lúc đó, quan quân bình loạn chính là thông qua đoạn nam Vĩnh Tế Cừ vận chuyển lương thảo đến trong địa phận Ngụy Châu, chiêu này của quân phản loạn có thể gọi là rút củi dưới đáy nồi, quan quân tổn thất nặng nề.

Sau đó nữa, Ngụy Bác, Thành Đức, Hoành Hải... các trấn tuy cũng tu sửa công trình thủy lợi, nhưng phần lớn là sửa chữa nhỏ trong phạm vi bản trấn, đối với Vĩnh Tế Cừ liên quan đến nhiều phiên trấn, mọi thứ quá phức tạp, có lòng mà không có sức.

Lần hợp tác thủy lợi duy nhất của các trấn là vào mùa xuân năm Nguyên Hòa thứ chín đời Hiến Tông, vì Hoàng Hà tràn bờ, nhiều lần đe dọa thành Hoạt Châu, Nghĩa Thành quân Tiết độ sứ Tiết Bình dâng tấu, do triều đình điều phối, Ngụy Bác Tiết độ sứ Điền Hoằng Chính mở kênh đào ở phía tây nam Lê Dương, Vệ Châu, phân lưu xả lũ Hoàng Hà, tức là công trình gọi là "Ngụy Hoạt phân hà", "người Hoạt từ đó không còn bị nạn nước".

Tống Nhạc tạm thời chưa có tinh lực thông suốt đoạn nam Vĩnh Tế Cừ nối với sông Thấm (Vệ Hà). Nơi đó đã hoàn toàn bị bồi lấp, nước sông tràn bờ hình thành nên mấy đầm lầy ao hồ khổng lồ, bao năm qua vậy mà không có ai dọn dẹp.

Tống Nhạc bây giờ muốn làm, vẫn là chỉnh đốn xong vận tải đường thủy sông Thấm trước, bao gồm nhưng không giới hạn ở việc cắt khúc cua lấy đường thẳng cho dòng sông, nạo vét mở rộng, trồng cây du cây liễu, xây lại bến tàu v.v...

Mương rãnh dẫn nước tưới tiêu phối đài cũng phải bảo trì lại. Mương tưới thực ra đều còn đó, nhưng hoặc là mọc đầy cỏ dại, hoặc là bị bồi lấp không thông, tỷ lệ sử dụng thấp đến mức đáng sợ.

Tống Nhạc thực sự nhìn không nổi, bèn đem sở trường cũ của mình hồi kinh doanh Tuy, Ngân, Thắng ra dùng, thậm chí còn điều không ít lại dịch già thông thạo trị sông từ ba châu này tới, giúp hắn chỉnh trị sông Thấm.

Từ giữa năm ngoái đến nay, hơn mười vạn bách tính sau khi bận rộn việc đồng áng xong, luân phiên ra trận, đã có chút thành quả nhỏ, khiến hắn rất vui mừng.

Nhưng bệnh cũ lâu năm, sao có thể một sớm một chiều mà hết? Đây là công trình lâu dài, trong lòng hắn tự hiểu rõ.

Những món nợ mà đám võ phu đánh đấm chém giết gây ra, giờ đây đều phải từng cái một trả lại.

Buổi trưa sau khi dùng cơm ngoài trời xong, đoàn người Tống Nhạc cưỡi ngựa, dọc theo sông Thấm đi về phía nam, qua thành Hoài Châu mà không vào, trực tiếp đi về hướng huyện Võ Đức.

Dọc đường có thể nhìn thấy một vài thuyền vận tải, chở đầy lương thảo, khí giới, chuyển xuống hạ lưu.

Tống Nhạc biết, Quy Đức quân sứ Phù Tồn Thẩm đang chỉ huy đại quân, vây công Quảng Hà Trấn của người Lương, tiêu hao rất lớn, nhất định phải sử dụng vận tải đường thủy rồi.

"Vương Sử quân, chuyện mục trường, không được lơ là đâu." Tống Nhạc đột nhiên nhớ tới điều gì đó, nói.

"Tống Soái yên tâm, một vạn hai nghìn con ngựa, lúc đưa tới gầy trơ xương, hiện tại đều được nuôi nấng béo tốt khỏe mạnh rồi." Vương Ban đáp: "Ngựa kéo đã đặc biệt chọn ra, chăm sóc cẩn thận lắm. Có học sinh nông nghiệp tìm mấy con lừa tới, thử nghiệm phối giống, hạ liêu đều phái người theo sát, cần gì, lập tức điều chuyển, chưa bao giờ thiếu thốn."

Tống Nhạc gật đầu khen ngợi.

Ngựa kéo, không chỉ dùng trong việc kéo xe, vận tải đường thủy cũng là nhu cầu cấp thiết.

Lúc này là mùa nước lên, dòng sông tuy nhiều năm chưa nạo vét, nhưng độ sâu đủ, xuôi dòng xuống không vấn đề gì.

Nhưng nếu đến mùa nước cạn, thuyền lớn nhỏ thông thường, thường cần ít nhất hai con ngựa thồ kéo, đây là xuôi dòng. Chuyến về, nếu thuyền chở đầy hàng hóa, thì cần hơn tám con ngựa kéo.

Đương nhiên ngươi đổi người kéo sợi cũng được, năm ngoái người Lương từ Hoàng Hà chuyển vận vật tư đến Hà Nội, chính là người kéo sợi. Nhưng dưới quyền cai trị của Hạ Vương, giai đoạn đầu có thể thực sự khó khăn hơn một chút, nhưng bây giờ thực sự không thiếu súc vật, việc gì có thể dùng sức súc vật giải quyết, thì cố gắng dùng súc vật.

Hai ngày sau, đoàn người đến huyện Tu Vũ.

Ở đây có một phần binh mã của sáu đại tuần kiểm sứ Quan Bắc, hai phiên bộ Hoành Sơn đóng giữ, tổng cộng hai nghìn bộ kỵ, canh giữ ba nghìn tù binh Lương quân.

Những người này là sau khi vượt sông tăng viện thành Bản Chử, lúc ra khỏi thành truy kích, bị Hạ quân bao vây bắt sống.

Họ hiện tại có công việc mới rồi.

Huyện Tu Vũ đã du nhập kỹ thuật lò nung gạch ngói bánh xe của Linh Hạ, xây dựng một lò đất quy mô không nhỏ, chuyên nung gạch làm ngói, dùng cho xây dựng địa phương.

Nhiên liệu mà lò bánh xe sử dụng không nghi ngờ gì chính là than đá.

Trong địa phận huyện Tu Vũ có tài nguyên than đá quy mô khổng lồ, trữ lượng phong phú, lại chôn không sâu—cuối thời Thanh, bách tính phủ Hoài Khánh thông qua phương thức đào lò thủ công, dùng sọt gánh vai mà khai thác than tại đây, công ty Phúc của Anh bên cạnh sau khi giành được quyền lợi "khai mỏ chế sắt ở các núi phía bắc Hoàng Hà quanh Hoài Khánh", khai thác than cơ giới hóa, than không khói chất lượng cao sản xuất ra cung cấp cho hoàng thất Anh.

Cả hệ thống quân chính Sóc Phương đều biết, Hạ Vương vô cùng cố chấp với việc sử dụng than đá. Hà Dương bỏ hoang nhiều năm, có những rừng trúc, rừng cây lớn, trừ việc bắt buộc phải đào sông, đào mương ra, về nguyên tắc cấm chặt phá. Trong quân nấu cơm, nhất loạt dùng than đá, quan lại phát bổng lộc, than củi cũng đổi thành than đá.

Về phần bách tính, có lẽ không quản nổi, chắc chắn không thể ngăn họ lén chặt củi, nhưng bách tính thì tiêu tốn được bao nhiêu?

Sau khi Tống Nhạc dừng ngựa lại, nhìn từ xa một hồi. Đột nhiên xuống ngựa, bước nhanh đến trước một chiếc xe ngựa, hành lễ nói: "Trần quốc phu nhân sao lại đến nơi này?"

"Hóa ra là Tống Tư đồ." Ngụy Tài Lai Mỹ đáp lễ, cười nói: "Họ Ngụy ở Tu Vũ mở một lò rèn, chế tạo quân khí. Hôm nay tiện đường ghé qua xem thử."

Thì ra là vậy!

Tống Nhạc không dám xem thường người phụ nữ Khương Hồ xuất thân từ thảo nguyên này, thực ra trong số thê thiếp của Hạ Vương, nàng ta có lẽ là người giàu có nhất.

Hạ Vương đi đến đâu, lò rèn của họ Ngụy mở đến đó, hiện nay thậm chí đã mở rộng sang việc khai thác than đá.

"Lò rèn năm nay sản xuất được bao nhiêu binh khí?" Tống Nhạc hỏi.

"Giáp trụ năm mươi bộ, đao Mạch ba trăm thanh, trường kiếm ba trăm thanh." Ngụy Tài Lai Mỹ kể vanh vách như đếm của nhà mình, rõ ràng rất rõ về năng lực sản xuất của nhà nàng ở huyện Tu Vũ.

Tống Nhạc hiểu rõ.

Quân khí do họ Ngụy sản xuất, quen dùng than củi luyện sắt, tuy không thể nói là tinh lương, nhưng cũng không phải hàng kém chất lượng, thuộc loại chất lượng trung bình, trình độ rất ổn định.

Lò rèn của họ Dã Lợi mấy năm nay cũng có phát triển, nhưng nhà họ chọc phải một lỗ hổng lớn, dường như nghe nhầm lời của Hạ Vương, dùng than đá luyện sắt, kết quả sản xuất ra một loạt binh khí chất lượng thấp kém, trực tiếp bị từ chối thu mua—đao cụ chế tạo ra mỏng giòn dễ gãy, không ai muốn dùng.

"Ở đây vẫn còn quá thiếu người, nếu không còn có thể sản xuất thêm giáp trụ, đao kiếm." Ngụy Tài Lai Mỹ nhìn lò bánh xe khói cuồn cuộn, cùng những bãi cỏ hoang bát ngát xung quanh, nói: "Đại vương có ý ở Hà Dương chăn nuôi nhiều ngựa tốt, sản xuất nhiều lương đậu, đẩy mạnh chế tạo quân khí, Tống Tư đồ vất vả rồi."

"Đều là việc trong phận sự." Tống Nhạc cười nói: "Đại vương chí tại thiên hạ, Hà Dương địa thế liền kề Thượng Đảng, Lạc Trịnh, nam hạ bắc thượng, vô cùng quan trọng, lão phu trong lòng tự hiểu rõ."

Nói một cách đơn giản, vị trí địa lý của Hà Dương quá tốt, thiên phú cũng quá tốt. Trước hết rất thích hợp nông mục nghiệp, thứ hai than đá rất nhiều, cũng có quặng sắt, nếu chỉnh đốn tốt vận tải đường thủy sông Thấm, Vĩnh Tế Cừ, giao thông cũng rất thuận tiện. Đối với một chính quyền tấn công mà nói, thực sự là căn cứ tiền tiêu rất tốt.

Về hiện tại mà nói, sử dụng Hà Dương bổ sung lương thảo, chiến mã, quân khí, nam hạ vượt sông tấn công Chu Toàn Trung, là việc ưu tiên hàng đầu.

Tống Nhạc tuy là Hà Dương Tiết độ sứ, nhưng hắn không quản chuyện quân sự, chỉ quản những việc hậu cần lặt vặt này.

Hắn vẫn nhớ, trong bức thư Thiệu Thụ Đức viết cho hắn, đoạn cuối trích dẫn "Hậu Hán Thư": "Nay Hà Nội tựa sông làm thế hiểm, hộ khẩu đông đúc, bắc thông Thượng Đảng, nam ép Lạc Dương."

Lại có: "Hà Nội hoàn phú, ta sẽ nhân đó mà khởi sự. Xưa Cao Tổ để Tiêu Hà trấn Quan Trung, nay ta ủy thác công ở Hà Nội, kiên thủ chuyển vận, cung cấp đủ lương quân."

Trong từng câu chữ, tình ý dạt dào, Tống Nhạc tự hỏi phải dốc hết tâm sức, hoàn thành những việc này.

"Hà Dương đã có chút khí tượng rồi." Ngụy Tài Lai Mỹ cười nói: "Đại vương muốn phát một vạn hàng binh Hoài, Lương đến đây, khai mỏ làm gạch, đốn gỗ đóng thuyền, tu sửa trạm đường, nạo vét mương rãnh, chắc không thiếu người nữa."

"Vẫn chưa đủ, còn xa mới đủ. Nếu Cao chỉ huy sứ có thể bắt được nhiều người hơn từ Hà Nam về thì tốt, càng nhiều càng tốt." Tống Nhạc lắc đầu, nói: "Đại vương nay ở nơi nào?"

Sắc mặt Ngụy Tài Lai Mỹ u ám xuống, thở dài, không đáp.

Tống Nhạc có chút suy nghĩ, trong lòng mơ hồ biết Thiệu Thụ Đức đang ở đâu.

Nghĩ đến đây, có chút tức giận, kêu lên: "Ta vì giang sơn nhà họ Thiệu của hắn mà mệt chết mệt sống, nhưng hắn lại... Không được, ta phải đi một chuyến núi Vương Ốc, lôi Đại vương ra mới được."