Tại Ferrara, trong thư viện, hiện vẫn lưu giữ các bản thảo gốc tác phẩm Gierusalemme của Tasso và Pastor Fido của Guarini, cùng với các bức thư của Tasso, một bức thư từ Titian gửi cho Ariosto, cùng lọ mực và chiếc ghế, ngôi mộ và ngôi nhà của vị sau cùng. Nhưng ngặt một nỗi, vì bất hạnh thường gợi nhiều hứng thú hơn cho hậu thế, dẫu chẳng mảy sớm mai hay chút xíu nào đối với người đương thời, nên căn phòng giam Tasso tại bệnh viện St. Anna lại thu hút ánh nhìn chăm chú hơn nhiều so với nơi ở hay đài tưởng niệm của Ariosto — ít ra thì nó cũng gây cho tôi ấn tượng đó. Nơi đây có hai tấm bia khắc, một ở cổng ngoài, tấm thứ hai nằm ngay trên căn phòng giam, như một lời mời gọi thừa thãi nhằm khơi gợi sự kinh ngạc và nỗi bất bình từ khách tham quan. Ferrara nay đã tiêu điều và suy giảm dân số đáng kể; lâu đài vẫn sừng sững nguyên vẹn; và tôi đã tận mắt thấy khoảng sân nơi Parisina cùng Hugo từng bị xử trảm, chiếu theo biên niên sử của Gibbon.
[143]
