Xã hội và Phong tục Venice.

"Thói hư thiếu vẻ hào nhoáng, tội lỗi chẳng chút an ủi,

Thậm chí thiếu cả lớp sơn tình ái để phủ lên cho mượt mà;

Thay vào đó là những dục vọng thô lậu đầy thói quen," v.v.

"Ngoài những đợt tấn công mà chính quyền thường nhắm vào hàng giáo sĩ, những cuộc tranh chấp không hồi kết giữa các thể chế, cùng những nỗ lực từ phía tầng lớp quý tộc nhằm chống lại những người nắm giữ quyền lực — tất cả những dự án cải cách ấy rốt cuộc luôn kết thúc bằng một đòn chính trị — chúng ta còn phải kể thêm một nguyên nhân không kém phần quan trọng khiến người ta coi thường các giáo điều cổ xưa: đó là sự tha hóa quá mức.

"Sự tự do trong lối sống, vốn từ lâu được ca ngợi là nét quyến rũ chính của xã hội Venice, đã thoái hóa thành sự phóng túng đáng xấu hổ: sợi dây hôn nhân ở đất nước Công giáo ấy lại ít thiêng liêng hơn so với các quốc gia nơi luật pháp và tôn giáo cho phép giải tán nó. Vì không thể phá vỡ khế ước, họ giả vờ như nó chưa từng tồn tại; và những lý do hủy hôn, được cặp vợ chồng viện dẫn một cách thiếu khiêm nhã, đều được các linh mục lẫn quan tòa—những kẻ đều tha hóa như nhau—chấp nhận dễ dàng. Những vụ ly hôn này, được che đậy dưới một cái tên khác, trở nên thường xuyên đến mức hành vi quan trọng nhất của đời sống dân sự lại bị coi là có thể đem ra xử lý tại một tòa án ngoại lệ; và việc kiềm chế sự bê bối công khai của những vụ việc như vậy trở thành nhiệm vụ của cảnh sát. Năm 1782, Hội đồng Mười đã ra sắc lệnh rằng bất kỳ phụ nữ nào muốn kiện để giải trừ hôn nhân đều buộc phải chờ đợi quyết định của các thẩm phán tại một tu viện nào đó do tòa án chỉ định. Không lâu sau đó, chính hội đồng này đã triệu tập mọi vụ việc tương tự về trước mặt mình. Sự xâm phạm vào quyền tài phán của giáo hội này, sau khi vấp phải một vài sự phản đối từ Rome, đã khiến hội đồng chỉ còn giữ lại quyền bác bỏ đơn từ của các cặp vợ chồng, và đồng ý chuyển những vụ việc mà trước đó họ không bác bỏ sang cho văn phòng thánh xử lý."

"Đã có một thời điểm mà chắc chắn rằng, sự tiêu tán tài sản tư nhân, sự hủy hoại của tuổi trẻ, những bất hòa trong gia đình gây ra bởi các hành vi lạm dụng này, đã khiến chính quyền phải quyết định từ bỏ các nguyên tắc đã được thiết lập về sự tự do trong lối sống được cho phép đối với thần dân. Tất cả các cô gái điếm đều bị trục xuất khỏi Venice; nhưng sự vắng mặt của họ là chưa đủ để cải tạo và mang đạo đức tốt đẹp trở lại với một dân tộc vốn được nuôi dạy trong sự phóng túng đầy tai tiếng nhất. Sự đồi bại đã lan đến tận chốn thâm cung của các gia đình tư nhân, và thậm chí vào tận tu viện; và họ thấy mình buộc phải triệu hồi, thậm chí là bồi thường, những người phụ nữ đôi khi nắm giữ được các bí mật quan trọng, và là những kẻ có thể được sử dụng hữu hiệu trong việc hủy hoại những người đàn ông mà gia sản của họ có thể đã khiến họ trở nên nguy hiểm. Kể từ thời điểm đó, sự phóng túng ngày càng gia tăng; và chúng ta đã thấy những người mẹ không chỉ bán đi sự trong trắng của con gái mình, mà còn bán nó bằng một khế ước, được xác thực bằng chữ ký của một công chức, và việc thực hiện khế ước đó còn được bảo đảm bởi sự che chở của luật pháp."

"Phòng khách tại các tu viện của các tiểu thư quý tộc, và nhà của các cô gái điếm, mặc dù cảnh sát cẩn trọng duy trì một số lượng mật thám xung quanh, là những nơi tụ họp xã hội duy nhất ở Venice; và tại hai nơi, dù khác biệt hoàn toàn với nhau này, sự tự do đều như nhau. Âm nhạc, những bữa tiệc nhẹ, sự tán tỉnh, không bị cấm đoán trong các phòng khách hơn là tại các sòng bạc (casinos). Có rất nhiều sòng bạc phục vụ cho các buổi tụ họp công cộng, nơi cờ bạc là hoạt động chính của các vị khách. Thật là một cảnh tượng kỳ lạ khi thấy những người thuộc cả hai giới, đeo mặt nạ, hoặc nghiêm nghị trong bộ lễ phục của quan tòa, ngồi quanh một chiếc bàn, cầu khẩn vận may, và trong chốc lát, nhường chỗ cho nỗi tuyệt vọng cùng cực, rồi ngay sau đó là những ảo ảnh của hy vọng, tất cả diễn ra mà không hề thốt lên một lời nào."

"Những người giàu có các sòng bạc riêng, nhưng họ sống ẩn danh trong đó; và những người vợ mà họ bỏ rơi đã tìm thấy sự bù đắp trong sự tự do mà họ được hưởng. Sự tha hóa về đạo đức đã tước đoạt mất quyền lực của họ. Chúng ta vừa xem xét lại toàn bộ lịch sử Venice, và chưa một lần nào thấy họ thực thi được dù chỉ là ảnh hưởng nhỏ nhất." — Daru, Hist. de la Répub. de Vénise, Paris, 1821, v. 328-332.

Tác giả cuốn "Những bản phác thảo mô tả nước Ý" (1820), một trong hàng trăm cuốn cẩm nang du lịch được xuất bản gần đây, tỏ ra vô cùng lo lắng khi phải phủ nhận khả năng đạo văn từ Childe Harold và Beppo. Xem trang 159, tập iv. Ông ta còn nói thêm rằng sự trùng hợp này càng không thể bắt nguồn từ "cuộc trò chuyện của tôi", vì ông ta đã "nhiều lần từ chối được giới thiệu với tôi khi còn ở Ý."

Tôi không biết người này là ai; nhưng hắn ta chắc hẳn đã bị lừa bởi tất cả hoặc bất cứ kẻ nào "nhiều lần đề nghị giới thiệu" hắn với tôi, vì tôi luôn từ chối tiếp bất kỳ người Anh nào mà tôi không quen biết từ trước, ngay cả khi họ có thư giới thiệu từ Anh. Nếu toàn bộ lời khẳng định đó không phải là bịa đặt, tôi đề nghị người này đừng tự huyễn hoặc rằng mình có thể đã được giới thiệu, bởi tôi đã cẩn trọng tránh xa mọi mối liên hệ với đồng bào của hắn — ngoại trừ một vài người đã cư trú lâu năm ở Venice hoặc vốn là người quen cũ của tôi. Bất cứ kẻ nào đưa ra lời đề nghị như vậy với hắn đều có sự trơ trẽn ngang bằng với kẻ dám đưa ra lời khẳng định đó mà không có căn cứ. Sự thật là, tôi hoàn toàn ghê tởm bất kỳ sự tiếp xúc nào với những người Anh đi du lịch, điều mà người bạn của tôi là Tổng lãnh sự Hoppner và Nữ bá tước Benzoni (người mà tại nhà bà, các buổi trò chuyện thường xuyên được tổ chức nhất) có thể làm chứng đầy đủ, nếu việc đó đáng làm. Tôi đã bị những du khách này đeo bám ngay cả khi đang cưỡi ngựa tại Lido, và buộc phải đi những con đường vòng vèo khó chịu nhất để tránh họ. Tại nhà bà Benzoni, tôi đã nhiều lần từ chối được giới thiệu với họ; trong hàng ngàn lời giới thiệu như vậy được thúc ép, tôi chỉ chấp nhận hai lần, và cả hai đều là những phụ nữ người Ireland.

Lẽ ra tôi đã không hạ mình để nói về những chuyện vặt vãnh như vậy một cách công khai, nếu sự trơ trẽn của "kẻ phác thảo" này không ép buộc tôi phải bác bỏ một lời khẳng định thiếu trung thực và vô cớ một cách xấc xược; chắc chắn là như vậy, vì độc giả có được lợi lộc gì khi biết rằng tác giả "đã nhiều lần từ chối được giới thiệu", ngay cả khi điều đó là thật, điều mà vì những lý do tôi đã nêu ở trên, là hầu như không thể. Ngoại trừ các Ngài Lansdowne, Jersey, và Lauderdale, các ông Scott, Hammond, Sir Humphry Davy, M. Lewis quá cố, W. Bankes, ông Hoppner, Thomas Moore, Ngài Kinnaird, em trai ông ấy, ông Joy, và ông Hobhouse, tôi không nhớ mình đã trao đổi dù chỉ một lời với một người Anh nào khác kể từ khi tôi rời khỏi đất nước của họ; và gần như tất cả những người này tôi đều đã quen biết từ trước. Những người khác — và Chúa biết có vài trăm kẻ đã làm phiền tôi bằng thư từ hay những chuyến thăm — tôi đều từ chối giao thiệp, và sẽ rất tự hào và hạnh phúc khi mong muốn đó trở thành mong muốn của cả hai phía.

CHÚ THÍCH:

[483] Ông Francis Cohen, sau này là Ngài Francis Palgrave (1788-1861), tác giả của cuốn Sự trỗi dậy và Phát triển của Hiến pháp Anh, Lịch sử người Anglo-Saxon, v.v.

[483a]

[Trong các ấn bản trước đây (1821-1825), bản dịch của Francis Cohen (Phụ lục II) được đặt trước bởi một phiên bản tiếng Ý (Phụ lục I), được lấy trực tiếp từ ấn bản của Muratori về tác phẩm *Vite dei Dogi* (*Cuộc đời các Doge*) của Marin Sanudo (Rerum Italicarum Scriptores, 1733, xii. 628-635). Hai phiên bản này không hề giống nhau. "Bản dịch" của Cohen, có lẽ là một bản dịch chính xác văn bản của Sanudo, và chắc hẳn đã được thực hiện từ bản thảo gốc hoặc từ một bản chép tay được gửi từ Ý sang Anh. Bản tiếng Ý của Muratori là một bản cải biên (*rifacimento*) của bản gốc, vốn đã được thay đổi và rút gọn nhằm mục đích tiện lợi hoặc tạo hiệu ứng văn học. Tên riêng của người và địa danh đã bị thay đổi, phương ngữ Venice của Sanudo được thay thế bằng tiếng Ý của Muratori, và các ghi chú mà Sanudo thêm vào nhằm mục đích minh họa và giải thích đều được tích hợp vào văn bản chính. Trong cuốn *Cuộc đời Marino Faliero*, các trang 199 và 200 của văn bản gốc bị lược bỏ, và một đoạn trích từ một biên niên sử cũ, vốn được Sanudo đưa vào phần ghi chú, lại được làm cho xuất hiện như một phần của câu chuyện gốc. (Xem Lời tựa cuốn *Le Vite dei Dogi di Marin Sanudo*, của G. Monticolo, 1900; *Marino Faliero, La Congiura*, của V. Lazzarino; *Nuovo Archivio Veneto*, 1897, tập xiii. phần i. tr. 15, chú thích 1.)]

[484] ["Marin Faliero dalla bella moglie: altri la gode, ed egli la mantien." Theo Andrea Navagero (It. Rer. Script., xxiii. 1038), dòng chữ trên chiếc ghế có nội dung như sau: "Becco Marino Falier dalla bella mogier" (xem trước, tr. 349). Palgrave đã lược bỏ phần thô tục trong bài thơ châm biếm của Steno.]

[485] ["Đã chép lại một đoạn trích từ những lá thư của Petrarch, có liên quan đến âm mưu của Doge Marino Faliero, chứa đựng ý kiến của nhà thơ về vấn đề này." — Nhật ký, ngày 11 tháng 2 năm 1821, Thư từ, 1901, v. 201.]

[486] Thư từ của M. Schlick, đại diện ngoại giao Pháp. Công văn ngày 24 tháng 8 năm 1782.

[487] Sđd. Công văn ngày 31 tháng 8.

[488] Sđd. Công văn ngày 3 tháng 9 năm 1785.

[489] Sắc lệnh triệu hồi họ gọi họ là *nostre benemerite meretrici* (những cô gái điếm có công của chúng ta): một quỹ và một số ngôi nhà, gọi là *Case rampane*, đã được cấp cho họ; từ đó mới có cái tên miệt thị là *Carampane*. [Tác giả Lời tựa cuốn *Leggi e memorie Venete sulla Prostituzione*, được xuất bản từ nhà in tư nhân của Lord Orford vào năm 1870, cho rằng cái tên này là hư cấu. "Khẳng định như vậy, vốn không có cơ sở xác thực nào, ngoại trừ trong trí tưởng tượng của kẻ đầu tiên viết ra nó, nhà sử học người Pháp Daru đã không ngần ngại lặp lại một cách mù quáng. Nó cũng được Lord Byron và những người khác lặp lại," v.v. Tập sách, một ấn bản folio xa hoa, đã in một loạt các sắc lệnh do chính quyền Venice ban hành nhằm chống lại những *meretrici* (gái điếm) và những đối tượng khó chịu khác.]

[490] Meyer, *Mô tả về Venice*, tập ii.; và M. de Archenholtz, *Bức tranh về nước Ý*, tập i. mục 2, tr. 65, 66. [Voyage en Italie, par F. J. L. Meyer, An X. chương iii.]

[491] [Trong một bức thư gửi Murray, ngày 11 tháng 9 năm 1820 (Thư từ, 1901, v. 75, 84), Byron viết: "Kỳ báo trước tôi đã gửi cho ông một dòng chú thích dữ dội như chính Faliero, để đáp trả một du khách rác rưởi, kẻ tự nhận rằng mình có thể đã được giới thiệu với tôi"; nhưng vào cuối tháng đó, ngày 29 tháng 9 năm 1820, ông đã rút lại những chỉ trích của mình: "Tôi mở thư ra để nói rằng, khi đọc kỹ hơn 4 tập sách về nước Ý [Những bản phác thảo mô tả nước Ý trong những năm 1816, 1817, v.v., bởi cô Jane Waldie] ... tôi nhận ra (horresco referens - thật kinh hãi khi nhắc lại) rằng nó được viết bởi một PHỤ NỮ!!! Trong trường hợp đó, ông phải hủy bỏ dòng chú thích và lời đáp của tôi.... Tôi chỉ có thể nói rằng tôi lấy làm tiếc vì một Quý bà lại nói điều gì đó tương tự. Những gì tôi đã nói với người khác giới thì ông biết rồi đấy." Tuy nhiên, dòng chú thích vẫn được đính kèm vào ấn bản đầu tiên, xuất hiện vào ngày 21 tháng 4 năm 1821.]