Tuyển Tập Lord Byron - Tập 4

Lượt đọc: 538 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Lời Giới Thiệu Tác Phẩm Morgante Maggiore.

❊ ❊ ❊

Rất có thể Byron đã bắt đầu thực hiện bản dịch Khúc thứ nhất trong trường ca Morgante Maggiore của Pulci (gọi như vậy để phân biệt toàn bộ tác phẩm gồm hai mươi tám khúc với tập Morgante nhỏ hơn [hoặc, để tự đặt một cái tên, là "Morganid"] vốn được ấn hành riêng) vào cuối mùa thu năm 1819, trước khi ông rời Venice (xem bức thư gửi Bankes ngày 19 tháng 2 năm 1820, Thư từ, 1900, tập iv, tr. 403). Chắc chắn rằng bản dịch đã được hoàn thành tại Ravenna trong tuần đầu tiên ông "an cư" tại Palazzo Guiccioli (Thư gửi Murray, ngày 7 tháng 2, ngày 21 tháng 2 năm 1820). Ông đã bỏ ra rất nhiều công sức cho nhiệm vụ do chính mình đặt ra, "dịch một cách nhọc nhằn từng khổ thơ qua khổ thơ, từng dòng qua dòng, đúng hai bát cú mỗi đêm"; và khi khúc thứ nhất hoàn thành, ông hoàn toàn có lý do chính đáng để tự hào về thành quả của mình. Hơn hai năm đã trôi qua kể từ khi tập Whistlecraft của Frere cho ra đời tác phẩm Beppo, và trong khoảng thời gian đó, ông đã viết bốn khúc của Don Juan, vượt qua cả "hình mẫu trực tiếp" của mình, đồng thời sánh ngang nếu không muốn nói là vượt trội hơn cả các bậc tiền bối và những người đi trước của hình mẫu ấy, tức là những bậc thầy về "thơ ca lãng mạn tự sự của người Ý".

Khi dấn thân vào bản dịch này — một việc mà như ông từng nhận xét về các nghiên cứu tiếng Armenia của mình, là "gai góc để tâm trí tôi nghiền ngẫm" (Thư gửi Moore, ngày 5 tháng 12 năm 1816, Thư từ, 1900, tập iv, tr. 10) — Byron tin rằng ông đang khai phá một mảnh đất hoàn toàn mới. Ông đã đọc, như ông thừa nhận trong phần "Lời tựa" của mình, bài thơ Orlando in Roncesvalles của John Herman Merivale vốn được viết dựa trên Morgante Maggiore; nhưng có vẻ như ông không hề hay biết rằng nhiều năm trước đó (1806, 1807) chính tác giả này (một trong những "nhà thơ đồng hội") đã cho đăng trên tạp chí Monthly Magazine (tháng 5, tháng 7 năm 1806, v.v., xem phần Lời giới thiệu tác phẩm Beppo trước đây, tr. 156) một loạt các bản dịch những đoạn trích tiêu biểu từ tác phẩm. Không hề có bất kỳ sự tương đồng nào giữa lối chuyển ngữ bám sát văn bản đầy nhọc nhằn của Byron với bản phỏng dịch dễ đọc hơn rất nhiều của Merivale[280], và rõ ràng là nếu những đoạn trích này từng lướt qua mắt Byron, thì chúng cũng chẳng để lại chút ấn tượng nào trong trí nhớ của ông. Ông bị cuốn hút vào công việc này một phần vì độ khó của nó, nhưng chủ yếu là bởi vì ở Pulci, ông nhận ra một tâm hồn đồng điệu, kẻ gợi mở và thúc bách ông dâng hiến trọn vẹn và lần cuối cùng thiên tài của mình cho thể loại sử thi trào phúng. Bản dịch là một hành động tôn sùng, là món quà thành kính của một môn đồ dâng lên bậc thầy.

"Những mâu thuẫn hiển nhiên trong Morgante Maggiore... sự chuyển đổi đột ngột từ lòng sùng kính sang lời trào lộng suồng sã, từ nỗi bi thương sang sự châm biếm," sự kết hợp nghịch lý giữa giọng điệu giễu cợt bỡn cợt với vẻ trang nghiêm, một lời xưng tội đan xen với những tuyên bố nhạo báng và báng bổ, đã khiến không ít học giả lẫn nhà bình giải phải bối rối và hoang mang. Nhờ sự am hiểu sâu sắc về lịch sử, văn học, nghệ thuật, phong tục và những xúc cảm của thời đại, một trong những nhà phê bình kiêm dịch giả gần đây nhất của ông, John Addington Symonds, đã có thể tiến lại gần nhất có thể trong việc giải thích những mâu thuẫn ấy; thế nhưng bản chất cốt lõi trong sự hài hước của Pulci vẫn vượt ra ngoài mọi sự phân tích.

Chúng ta đều biết rằng bản thân tác phẩm, như Pio Rajna đã chỉ ra, là "sự cải biên từ hai bài thơ dân gian trước đó," được viết ra nhằm mục đích giải trí cho Lucrezia Tornabuoni, thân mẫu của Lorenzo de' Medici, và nó từng được ngâm nga từng khúc một trước sự hiện diện của những vị khách quý như Poliziano, Ficino, và Michelangelo Buonarotti; thế nhưng việc những người đương thời ấy đã "tiếp nhận nó ra sao," và liệu một trực giác tinh tế hơn có cho phép họ bóc tách các lớp lang để đánh giá đúng giá trị luân lý và tâm linh của từng thành tố hay không, lại là những câu hỏi đòi hỏi trí tưởng tượng phê bình phải dấn thân. Điều thu hút Byron đến với các trước tác của Pulci, không nghi ngờ gì nữa, chính là sự song song tồn tại giữa niềm tin — một niềm tin mang tính đơn sơ nào đó — với thái độ táo bạo, thậm chí bất chấp khi đối xử với các đối tượng của niềm tin, kết hợp cùng sự chuyển đổi linh hoạt và phóng túng giữa niềm đam mê lãng mạn với sự chế giễu đầy hoài nghi đối với bất cứ thứ gì vốn trang nghiêm và đáng kính. Cả Don Juan lẫn The Vision of Judgment đều mang ơn Morgante Maggiore để có được sự tồn tại của mình.

Bản thảo bản dịch Khúc I đã được gửi đi Anh quốc vào ngày 28 tháng 2 năm 1820. Rõ ràng là (xem Thư từ, ngày 29 tháng 3, ngày 23 tháng 4, ngày 18 tháng 5 năm 1820, Thư từ, 1900, tập iv, tr. 425; 1901, tập v, tr. 17, 21) ngay từ đầu Murray đã có thái độ hờ hững với "kiệt tác" của Byron. Người ta chắc chắn rằng bất kỳ tác phẩm mới nào của tác giả Don Juan cũng sẽ phải chịu đựng sự soi xét khắt khe và thù địch nhất, và người ta vẫn hoài nghi liệu bản dịch một phần của một tác phẩm tối nghĩa và hóc búa, vốn bị mang tiếng mơ hồ là thô tục và vô đạo đức, có thể đạt được dẫu chỉ là một mức độ thành công khiêm tốn hay không. Dù sao đi nữa, bất chấp nhiều lần dò hỏi và những lời ca ngợi hết lời về chất lượng tuyệt vời của nó (xem Thư từ, ngày 29 tháng 6, ngày 12 tháng 9 năm 1821, Thư từ, 1901,[281] tập v, tr. 314, 362), bản thảo vẫn nằm trong tay Murray suốt hơn hai năm trời, và phải đợi đến khi những thỏa thuận khác có hiệu lực thì bản dịch Khúc thứ nhất của Morgante Maggiore mới chính thức xuất hiện trên số báo thứ tư cũng là số cuối cùng của tờ The Liberal, do (John Hunt) phát hành vào ngày 30 tháng 7 năm 1823.

Để tìm hiểu các đánh giá mang tính phê bình về Luigi Pulci và tác phẩm Morgante Maggiore, xin xem bài viết trên (Tạp chí Quarterly Review, tháng 4 năm 1819, tập xxi, tr. 486-556) của Ugo Foscolo, mang tựa đề "Thơ ca Tự sự và Lãng mạn của người Ý"; Lời tựa cho tập Orlando Innamorato của Boiardo, do A. Panizzi thực hiện, 1830, tập i, tr. 190-302; Tập thơ Sáng tác và Dịch thuật của J. H. Merivale, 1838, tập ii, tr. 1-43; Những câu chuyện về các nhà thơ Ý của J. H. Leigh Hunt, 1846, tập i, tr. 283-314; Thời kỳ Phục hưng ở Ý của J. A. Symonds, 1881, tập iv, tr. 431, 456, và để tham khảo các bản dịch Morgante Maggiore, xem tài liệu đã dẫn, Phụ lục V, tr. 543-560; cùng tác phẩm Văn học Ý của R. Garnett, C.B., LL.D., 1898, tr. 128-131.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 13 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.