“Được một quan không vinh, mất một quan không nhục, chớ bảo một quan vô dụng, bách tính hoàn toàn dựa vào một quan.”

Tuy nói hiện nay vì quyền lực tư pháp và các mặt khác đã được giao cho các quan chức chuyên trách như đề hình quan, quyền lực của tri huyện đã kém xa so với trước kia, thế nhưng trong lòng bách tính, tri huyện vẫn là cha mẹ một cõi, còn trong mắt bản thân tri huyện, mình vẫn là người chăn dắt dân chúng cho Thiên tử.

Đối với Diêu Văn Xán, người đang giữ chức Đàm Thành tri huyện, trong lòng ông ta cũng ôm lấy suy nghĩ y hệt. Thế nên sau khi nhậm chức, ông ta chỉ dùng chưa đầy một tháng để đi khắp 4 hương 45 xã thuộc quyền quản lý. Mặc dù hiện nay tri huyện không còn quản lý tư pháp nữa, nhưng với tư cách là thân dân quan, ông ta vẫn có thể đưa ra một số kiến nghị. Đương nhiên, những chuyến thị sát này là điều mà mỗi đời tri huyện đều bắt buộc phải làm, phải hiểu rõ tường tận địa phương của mình, đó chính là trách nhiệm của một vị tri huyện.

Thực ra, các vị thân dân quan của Đại Minh hiện tại có thể coi là “hạnh phúc”, bởi vì quyền lực xét xử tư pháp đã bị tách ra, vả lại phần lớn chính sự vụ đều do các phòng nha môn xử lý. Thế nên Diêu Văn Xán với tư cách là thân dân quan, ngày nào cũng có thời gian cùng các văn sĩ địa phương bàn luận văn chương, thậm chí còn có thời gian đến trường học để nghe học sinh thi học kỳ.

Hôm nay, cũng như bao ngày khác, tri huyện Diêu Văn Xán mặc thường phục bước vào phòng học của huyện học để trực tiếp tham gia kỳ thi.

Huyện học là học phủ cao nhất trong một huyện, khác với việc cung cấp chỗ học cho sinh viên như thời xưa, học sinh trong huyện học ngày nay đều là những học sinh có thành tích học tập xuất sắc nhất được tuyển chọn từ các xã học trên khắp địa bàn huyện. Theo luật lệnh của triều đình, con dân Đại Minh bất kể nam nữ tròn tám tuổi đều bắt buộc phải vào xã học theo học, nếu không sẽ phạt cha và anh trai của họ. Sau năm năm tốt nghiệp xã học, những học sinh có thành tích xuất sắc nếu muốn tiếp tục theo học thì có thể vào huyện học.

Khác với xã học, huyện học được thiết lập tại thành huyện tương đương với trường trung học cơ sở đời sau. Học sinh huyện học được quan phủ cung cấp cơm nước, nhưng cần phải nộp học phí. Để đảm bảo những học sinh con nhà nghèo khó có thể vào huyện học, hằng năm quan phủ sẽ tài trợ cho một số học sinh theo học dưới hình thức học bổng.

Bởi vì chỉ tiêu chỉ chiếm hai phần mười số lượng học sinh mỗi khóa, thế nên sự cạnh tranh học bổng cũng coi như là vô cùng khốc liệt. Chính vì thế, trong mỗi kỳ thi, tri huyện đều sẽ thân lâm đến nơi, Diêu Văn Xán tự nhiên cũng không ngoại lệ. Đương nhiên, với tư cách là tri huyện, ông ta không có quyền phát biểu, chỉ đứng ngoài quan sát với tư cách là người giám sát. Tất nhiên điều này không có nghĩa là ông ta không thể đưa ra một số quyết định, nếu muốn, ông ta có thể dùng danh nghĩa cá nhân của tri huyện để tài trợ cho một học sinh, dĩ nhiên, muốn nhận được sự tài trợ của ông ta thì phải đủ xuất sắc.

Các câu hỏi trong phần thi vấn đáp không chỉ có quốc học mà còn có địa lý, cách vật vân vân. Mỗi học sinh tham gia kỳ thi đều tỏ ra vô cùng xuất sắc, suy cho cùng, dẫu là con nhà giàu có thì cũng cần phải trải qua kỳ thi nghiêm ngặt mới có thể bước chân vào huyện học. Huyện học và phủ học giống như những cái sàng, sàng lọc bọn họ ra.

Khác với quá khứ tập trung vào bài thi viết, ngày nay ngoài bài thi viết ra, vấn đáp cũng là một khâu vô cùng then chốt.

“Ừm?”

Lúc Diêu Văn Xán đang thầm chấm điểm cho câu trả lời của học sinh trước đó, học sinh tiếp theo bước vào phòng thi hóa ra lại là một thiếu nữ mười bốn mười lăm tuổi. Nhìn thấy có nữ tử bước vào phòng thi, Diêu Văn Xán không khỏi ngẩn ngơ. Chỉ thấy nàng đứng ở đó, vẻ mặt vô cùng điềm tĩnh thản nhiên, không hề có một chút khí thế chán nản hay sợ sệt nào. Nàng mặc một bộ thanh y được giặt giũ sạch sẽ đứng đó, càng làm tôn lên khuôn mặt vô cùng tú mỹ.

“Học sinh Lý Tử Đình bái kiến ba vị sư trưởng, huyện tôn.”

Lý Tử Đình hành lễ với hiệu trưởng và hai vị giáo viên trước mặt, rồi mới hành lễ với tri huyện. Dù sao thì đây cũng là trường học, địa vị của hiệu trưởng và sư trưởng cao hơn tri huyện.

“Không ngờ, mới trải qua vỏn vẹn vài năm, Đại Minh nay lại có cả nữ tú tài……”

Tuy biết rõ học sinh huyện học ngày nay không phải là sinh viên thời xưa, nhưng Diêu Văn Xán vẫn không kìm được mà thầm nghĩ như vậy.

Đại Minh bây giờ khác biệt một trời một vực so với quá khứ. Điểm khác biệt không chỉ nằm ở phương pháp giáo dục cưỡng chế kiểu như “ấp không có hộ nào không học, nhà không có người nào không học”, mà then chốt hơn chính là sự thay đổi về phương thức giáo dục. Giáo dục thời xưa là tuyển chọn nhân tài cho đất nước, còn bây giờ là bồi dưỡng nhân tài cho trăm ngành nghìn nghề. Lấy ví dụ như phủ học ở mỗi tỉnh đều có các chuyên ngành như luật, y, công, văn, l-ý, nông, thương vân vân, chẳng khác nào những trường chuyên nghiệp của thế kỷ 17, trở thành trường dự bị cho các đại thư viện, cung cấp rất nhiều lực lượng hậu bị xuất sắc cho những nơi như Thanh Hà Thư Viện.

Chính vì thế, giáo dục huyện học thường lấy việc lên lớp làm trọng tâm, thiết lập chương trình học và yêu cầu giảng dạy đều tương đối cao, cực kỳ coi trọng kiến thức khoa học cơ bản, có thiết lập các môn học như đại số, hình học, vật lý, hóa học. Đối với Diêu Văn Xán mang thân phận tiến sĩ khoa bảng, những thứ này ông ta không hiểu cho lắm, thế nên chỉ đóng vai trò “bàng quan”. So với câu trả lời lưu loát của thiếu nữ kia, lúc này ông ta còn ngạc nhiên hơn vì sự xuất hiện của “nữ tú tài”.

Ngay lúc ông ta đang cảm thán như vậy, ở phía bên kia, lại có lại dịch nha môn vội vã đưa tới một phần công văn của tri phủ. Nhận lấy phần công văn đó, chân mày ông ta chợt giật mạnh một cái, bất mãn nói.

“Thật là vô lý, thật là vô lý!”

Ngay cả khi đã quay trở về huyện nha, trong lòng Diêu Văn Xán vẫn cảm thấy không nguôi giận.

“Thật là vô lý, thật là vô lý, các đại thần trong triều đang ở đâu chứ? Chẳng lẽ không biết khuyên can bệ hạ hay sao?”

Khoảnh khắc này, trong lòng Diêu Văn Xán có vô vàn thắc mắc. Trong mắt ông ta, bệ hạ vẫn luôn là vị minh quân, nhưng tại sao lại ban ra một đạo trung chỉ thế này? Điều khiến ông ta tức giận hơn nữa là các đại thần trong triều lại không hề khuyên can bệ hạ, lại cứ mặc kệ cho bệ hạ làm càn.

“…… Cái này, cái này, thế này thì thật là mất thể thống quá đi mất……”

Đừng nói là Diêu Văn Xán nghĩ như vậy, thậm chí ngay cả tá quan của ông ta là huyện thừa Lý Định Nghĩa cũng cảm thấy y như thế.

“Phong phú hóa hoạt động giải trí của bách tính, các nơi thích hợp tổ chức các hoạt động giải trí như đoán đèn lồng vào mùa hè, quan phủ cũng nên tổ chức các gánh hát biểu diễn vào ban đêm……”

Chân mày của Lý Định Nghĩa nhíu chặt lại. Nội dung của cái gọi là “Trung chỉ - trung chỉ” này cực kỳ đơn giản, chính là bảo quan phủ vào mùa hè phải tổ chức các hoạt động giải trí đa dạng, nào là đoán đèn lồng, diễn kịch v.v... Nhắc đến những điều này trong trung chỉ quả thực là chuyện xưa nay chưa từng có.

“Bệ hạ làm vậy, há chẳng phải là quá……”

Còn chưa để hắn nói hết câu, Diêu Văn Xán đã tức giận nói.

“Chẳng lẽ trong mắt bệ hạ, Đại Minh ta phải “văn hỉ võ điềm” thì mới tính là dáng vẻ của thời thịnh thế hay sao? Theo cái nhìn của Diêu mưu, trong triều ắt là có gian thần, thì mới có kẻ dám mê hoặc bệ hạ ban bừa trung chỉ như thế……”

Nếu không phải vì Đại Minh hiện nay đã không còn hoạn quan nữa, e rằng Diêu Văn Xán chắc chắn sẽ đổ vạ tội danh này lên đầu đám thái giám chỉ biết nịnh hót vua gây họa cho nước. Dù cho là vậy, điều khiến ông ta tức giận vẫn là việc các vị các thần lại không thể ngăn cản hoàng thượng.

“Các vị công thần trong nội các đang làm gì vậy, sao họ có thể cứ mặc kệ để bệ hạ tùy hứng như thế……”

Quả thực, hoàng đế khuyến khích bách tính vui chơi giải trí vào ban đêm, làm phong phú thêm “cuộc sống về đêm”, chiếu theo tiêu chuẩn thế kỷ 17 thì đúng là biểu hiện của sự tùy hứng. Điều khiến các quan lại địa phương tức giận hơn nữa là trung ương lại không thể ngăn cản hoàng đế.

Đương nhiên, bọn họ không hề hay biết rằng nội các trung ương đã cố hết sức rồi, thậm chí chính cái sự “tùy hứng” đến cực điểm này, thứ mà có khả năng khiến Đại Minh một lần nữa rơi vào cuộc biến đổi suy đồi khiến phong tục xã hội từ tiết kiệm chuyển sang xa xỉ kể từ sau thời Gia Tĩnh,

“Chẳng lẽ, bệ hạ đã quên mất thảm họa mà thói đời thiên hạ thi nhau theo đuổi sự dâm dục và xa hoa từng giáng xuống Đại Minh ta năm xưa hay sao?”

Lúc Diêu Văn Xán đang tức giận như vậy, Lý Định Nghĩa cũng hùa theo mà lắc đầu thở dài, ra điều vô cùng lo lắng cho xu hướng “thói sĩ phu đạm bạc, thói dân gian xa hoa” này.

“Huyện tôn, vậy huyện chúng ta nên tuân theo trung chỉ này, hay là……”

Nhìn thấy vị huyện tôn mang vẻ mặt lo âu, lúc Lý Định Nghĩa tưởng rằng huyện tôn chắc chắn sẽ cự tuyệt thánh chỉ, thì lại nghe huyện tôn nói.

“Chỉ dụ này tuy có thể khiến phong tục dân gian hướng đến sự xa hoa, nhưng dẫu sao đây cũng là trung chỉ do bệ hạ ban ra. Chúng ta mang thân phận bề tôi, tuy biết rõ chỉ dụ này không có lợi cho dân, nhưng nếu kháng chỉ, thì cũng chẳng còn gì để bàn đến chuyện phụng sự quân vương nữa……”

Nói một hồi những đạo lý lớn lao, cuối cùng quy lại cũng chỉ có một câu — tuân chỉ. Thực ra, đây chính là đặc điểm của các quan lại. Có lẽ bọn họ sẽ phản đối một đạo chỉ dụ nào đó trong cung hay mệnh lệnh chính trị của triều đình, nhưng cuối cùng bọn họ vẫn sẽ chọn cách tiếp nhận. Điều này vừa là để tự bảo vệ mình, đồng thời cũng mang một tâm lý khác — làm rùm beng mọi chuyện lên. Chỉ khi làm lớn chuyện thì mới chứng minh được tầm nhìn xa trông rộng của họ.

Kể từ ngày mùng chín tháng sáu, khi trung chỉ được phát đi thông qua điện báo, chỉ trong vỏn vẹn mấy ngày ngắn ngủi, tin tức phản hồi từ Sơn Đông, Bắc Trực Lệ, Hà Nam cùng khu vực kinh kỳ, Nam Trực Lệ đã khiến Chu Minh Trung rốt cuộc cũng thở phào nhẹ nhõm.

Theo một đạo trung chỉ, các chợ đêm ở khắp nơi nhanh chóng trở nên náo nhiệt. Để thu hút bách tính đến chợ đêm nhiều nhất có thể, quan phủ các nơi lần lượt dùng các phương thức như mời gánh hát để thu hút người dân.

“Ngay cả bách tính ở hương thôn, cũng vui vẻ đến tận giờ Hợi……”

Đặc biệt rút công văn của Đàm Thành ra từ đống văn thư, khóe môi Chu Minh Trung khẽ nhếch lên. Thứ hắn cần chính là sau khi trời tối, bách tính bước ra khỏi nhà, chứ không phải đi ngủ sớm.

Trận động đất ở Đàm Thành rốt cuộc xảy ra vào thời gian nào ngày hôm đó, hắn đã không còn nhớ rõ nữa rồi. Thế nhưng dựa vào ấn tượng về những đoạn văn bản từng đọc qua, có thể khẳng định là nó xảy ra vào ban đêm, và hẳn là nửa đầu đêm. Dù sao thì trong ghi chép về việc gặp phải động đất có những lời lẽ như “đối chúc ẩm” (uống rượu dưới ánh nến), điều này cho thấy trận động đất xảy ra vào nửa đầu đêm, và có lẽ là ngay sau khi trời vừa tối không lâu.

Nghĩ mọi cách để “lùa” bách tính ra khỏi cửa, khiến họ đi ra đường, đi ra chợ bách hóa. Bằng cách này, có thể giảm thiểu tối đa thương vong cho người dân, đây cũng coi như là một sự thỏa hiệp vậy!

“Vân Đình, tại sao em lại nói bọn họ chắc chắn sẽ trăm phương ngàn kế thúc đẩy, trong một khoảng thời gian cực ngắn, dùng mọi cách để khiến cho màn đêm ở các trấn thị trở nên náo nhiệt tột cùng?”

Chu Minh Trung nhìn Ninh Vân Đình rồi hỏi ngược lại.

“Bệ hạ, bởi vì chỉ khi bách tính đều chìm đắm trong chuyện này, thì bọn họ mới có thể chứng minh được mình là đúng. Một khi bách tính trong thiên hạ đều “yếm yếm dạ ẩm, bất túy vô quy” (uống rượu vui vẻ thâu đêm, không say không về), bọn họ liền có thể mượn cớ này để đả kích “thói đời ngày càng tệ hại, lòng người hướng về sự xa hoa”, như thế có thể quy chụp mọi trách nhiệm lên đầu bệ hạ rồi.”

Giọng của Ninh Vân Đình không lớn, trong giọng nói trong trẻo và ôn uyển ấy, ít nhiều mang theo chút châm chọc. Dường như đang giễu cợt rằng những vị quan lại kia khi đang góp phần đẩy nước đẩy thuyền, hoàn toàn không hề biết rằng bọn họ càng làm thế, bệ hạ e là lại càng vui mừng hơn.

“Vậy sao em không lo lắng rằng, sau khi trung chỉ này được ban ra, sẽ xảy ra cảnh “thói đời ngày càng tệ hại, lòng người hướng về sự xa hoa” chứ?”

Lúc hỏi ngược lại, trên mặt Chu Minh Trung mang theo nụ cười. Ninh Vân Đình đã giúp hắn giải quyết một rắc rối lớn.

“Thần thiếp chỉ là nữ tử, không có đại trí tuệ của bệ hạ. Đã thế bệ hạ còn không lo lắng, vậy thì thần thiếp tự nhiên cũng chẳng cần phải lo lắng nữa……” Ninh Vân Đình không trả lời thẳng, mà tung ra một quả mông ngựa. Tiếng nịnh hót của nàng khiến Chu Minh Trung cười ha hả, và sau tiếng cười đó, hắn lại nói tiếp.

“Truyền thánh chỉ đến Ngũ quân đô đốc phủ, ra lệnh cho các nơi kiểm kê và báo cáo quân nhu vật tư……”