[139]

1. Cành cây: Vigfusson bàn khá kỹ về “nghi lễ thực hành trong thời kỳ ngoại giáo nhằm tìm kiếm tương lai bằng cách nhúng các bó dăm hoặc cành cây vào máu (của vật tế) rồi lắc chúng lên.” Nhưng hai thao tác này có thể vốn tách biệt, trong đó các cành cây đơn giản chỉ là “gậy bói toán” được khắc các ký tự rune. Dù theo trường hợp nào, các vị thần cũng đang dùng phép thuật để dò la xem nơi đâu có nhiều thức uống. Ægir: một gã khổng lồ đồng thời là vị thần biển; người ta biết rất ít về hắn ngoại trừ những gì được kể ở đây và trong phần văn xuôi dẫn nhập của bài Lokasenna, dẫu cho Snorri có một đoạn miêu tả ngắn về hắn, cho biết nhà của hắn nằm ở Hlesey (Läsö, đối chiếu Harbarthsljoth, 37). Bài Grimnismol, 45, có nhắc đến bữa tiệc tương tự này.

[140]

2. Kẻ trú ngụ trên núi: gã khổng lồ (Ægir). Dòng 2: từ chính trong bản gốc thách thức mọi sự giải nghĩa, và bất kỳ bản dịch nào cho dòng này cũng phần lớn mang tính đoán mò. Ygg: Othin; con trai của thần là Thor. Một số biên tập viên cho rằng có một khoảng khuyết sau khổ thơ này.

3. Bậc chúa tể ngôn từ: Thor. Gã khổng lồ: Ægir. Sif: vợ của Thor; đối chiếu Harbarthsljoth, 48. Chiếc vạc: chiếc vạc của Ægir có lẽ chính là đại dương.

4. Tyr: vị thần chiến trận; hai thành tựu lớn nhất của thần là thò tay vào miệng con sói Fenrir để các vị thần có thể trói nó lại, nhờ đó thần mất đi bàn tay của mình (đối chiếu Voluspo, 39, chú thích), và trận chiến của thần với con chó săn Garm trong trận chiến cuối cùng, nơi cả hai tiêu diệt lẫn nhau. Hlorrithi: Thor.

5. Elivagar (“Những con sóng bão táp”): có lẽ là dải Ngân Hà; [141]đối chiếu Vafthruthnismol, 31, chú thích. Hymir: gã khổng lồ này chỉ xuất hiện trong tình tiết này. Vẫn chưa rõ vì sao Tyr, người ở những nơi khác được nhắc đến như là con trai của Othin, lại gọi Hymir là cha mình ở đây. Finnur Jonsson, trong nỗ lực giải quyết rắc rối này, đã cố ý đổi từ “cha” thành “ông nội,” nhưng điều này không giúp ích được bao nhiêu.

6. Cả hai bản thảo đều không có tiêu đề phần, nhưng hầu hết các biên tập viên đã bổ sung chúng như trên. Từ điểm này cho đến hết khổ 11, các biên tập viên đã chia các dòng thành các khổ thơ một cách khá khác nhau. Các bản thảo chỉ ra các dòng thứ ba của các khổ 7, 8, 9 và 10 là những dòng mở đầu khổ thơ, nhưng điều này gây ra nhiều rắc rối hơn so với cách sắp xếp hiện tại. Có khả năng, như Sijmons đã gợi ý, hai dòng đã bị mất sau khổ 6.

7. Egil: có thể, dù hoàn toàn không chắc chắn, là cha của bề tôi bên cạnh Thor là Thjalfi, bởi vì theo Snorri, điểm dừng chân đầu tiên của Thor trong hành trình này là tại nhà của một người nông dân mà ông đã nhận các con của hắn là Thjalfi và Roskva vào hầu hạ mình; đối chiếu khổ 38, chú thích. Bộ luật Arnamagnæan Codex chép là “Ægir” thay vì “Egil,” nhưng ngoài thực tế là Thor vừa rời khỏi nhà Ægir ra, vị thần biển khó có thể được nhắc đến như là một kẻ chăn dê.

8. Người thiếu niên: Tyr, kẻ có người bà kỳ lạ chính là mẹ của Hymir. Chúng ta không biết gì thêm về bà, hay về người kia, [142]vợ của Hymir và là mẹ của Tyr. Tuy nhiên, có thể đoán rằng bà thuộc về dòng dõi thần thánh nhiều hơn là dòng dõi những kẻ khổng lồ.

11. Hai hoặc ba biên tập viên đặt tiêu đề cho khổ thơ này (“Thiếp cất lời,” “Con gái cất lời”). Dòng 3 thường được coi là mạo danh. Kẻ thù của Hroth: dĩ nhiên điều này có nghĩa là Thor, nhưng không ai biết gì về bất kỳ kẻ thù nào mang tên này của thần. Một số biên tập viên đã tìm cách tạo ra một từ duy nhất có nghĩa là “kẻ thù nổi danh” từ cụm từ đó. Về Thor với tư cách là người bạn của loài người, đặc biệt là tầng lớp nông dân, đối chiếu phần dẫn nhập của bài Harbarthsljoth. Veur: một cái tên khác, với ý nghĩa không chắc chắn, dành cho Thor.

[143]

13. Tám: cái liếc nhìn của gã khổng lồ, bên cạnh việc làm gãy xà nhà, còn đánh sập tất cả các chiếc vạc với lực mạnh đến mức tất cả đều bị vỡ ngoại trừ chiếc vạc mà Thor và Tyr đang ẩn nấp bên dưới.

14. Sự thịnh nộ của Hymir không cho phép hắn phớt lờ bổn phận của một chủ nhà đối với các vị khách của mình, điều luôn được nhấn mạnh mạnh mẽ.

15. Sức ăn của Thor xuất hiện ở những nơi khác; đối chiếu Thrymskvitha, 24.

16. Bạn đồng hành của Hrungnir: Hymir, có lẽ đơn giản vì cả hai đều là những gã khổng lồ; đối chiếu Harbarthsljoth, 14 và chú thích.

[144]

17. Các bản thảo không chỉ ra khoảng khuyết nào, và nhiều biên tập viên gộp khổ 17 với dòng 1 và 2 của khổ 18. Sijmons và Gering cho rằng có một khoảng trống sau hai dòng này, nhưng có vẻ hợp lý hơn khi đoạn bị thiếu, nếu có, phải nằm trước chúng, nhằm cung cấp mối liên hệ với khổ thơ trước đó.

18. Các bản thảo không có tiêu đề phần. Nhiều biên tập viên gộp dòng 3 và 4 với dòng 1 và 2 của khổ 19. Trong bản tường thuật kéo dài của Snorri về câu chuyện, Hymir từ chối đi câu cá cùng Thor với lý do rằng người sau quá nhỏ bé để đáng bận tâm. “Ngươi sẽ cóng chết,” hắn nói, “nếu ngươi ở ngoài giữa đại dương lâu như ta thường làm.” Mồi câu (dòng 4): từ này theo nghĩa đen có nghĩa là “trấu,” do đó chỉ những mảnh vụn nhỏ; Hymir ý nói rằng Thor nên đi gom phân chuồng làm mồi câu.

19. Nhiều biên tập viên gộp dòng 3 và 4 với khổ 20. Thành lũy, v.v.: đầu của con bò đực; đối chiếu chú thích dẫn nhập liên quan đến cách dùng từ của bài thơ này. Một số biên tập viên cho rằng có một khoảng khuyết sau khổ 19, nhưng điều này có vẻ không cần thiết.

[145]

20. Các bản thảo không có tiêu đề phần. Người lái tàu: có lẽ chỉ là một sự quy chiếu đến ý định đi câu cá của Thor. Khoảng khuyết sau khổ 20 được giả định bởi hầu hết các biên tập viên.

21. Chúa tể của loài dê: Thor, vì cỗ xe do dê kéo của thần. Dòng dõi loài vượn: Hymir; từ “api,” hiếm khi được dùng theo nghĩa đen cho đến tận những thời gian tương đối muộn, lại khá phổ biến với nghĩa là “kẻ ngốc.” Những kẻ khổng lồ thường được mặc định là ngu ngốc. Ngựa của con lăn: một con tàu, bởi vì các chiếc thuyền được kéo lên bờ bằng các con lăn.

23. Người bảo vệ loài người: Thor; đối chiếu khổ 11. Kẻ tiêu diệt con mãng xà: cũng là Thor, kẻ trong trận chiến cuối cùng đã tiêu diệt và bị tiêu diệt bởi Mithgarthsorm; đối chiếu Voluspo, 56. Kẻ thù của các vị thần: Mithgarthsorm, kẻ nằm dưới đại dương và bao quanh toàn bộ trái đất.

[146]

24. Ngọn đồi tóc: cái đầu, — một cụm từ thi ca rất đặc trưng của người Skald. Anh em của Fenrir: Mithgarthsorm, cũng giống như con sói Fenrir và nữ thần Hel, được sinh ra bởi Loki và nữ khổng lồ Angrbotha (đối chiếu Voluspo, 39 và chú thích), và tôi đã dịch dòng này theo đó; nhưng từ được dùng trong văn bản đã được đoán là có ý nghĩa bất cứ thứ gì từ “bạn đồng hành” cho đến “kẻ thù.”

25. Không có khoảng khuyết nào được chỉ ra trong các bản thảo, nhưng việc một hoặc nhiều dòng đã bị mất là điều rất dễ xảy ra. Trong phiên bản của Snorri, Thor kéo dây câu mạnh đến mức đạp thủng cả hai bàn chân qua sàn thuyền, và đứng trụ trên đáy biển. Khi hắn kéo con mãng xà lên, Hymir cắt đứt dây câu bằng con dao cắt mồi của mình, điều đó giải thích cho việc con mãng xà trốn thoát. Thor, trong cơn thịnh nộ, đánh rơi Hymir xuống biển bằng cây búa của mình, rồi lội vào bờ. Các dòng của khổ 25 và 26 đã được nhóm lại theo nhiều cách khác nhau.

26. Không có khoảng khuyết nào được chỉ ra trong các bản thảo, nhưng dòng 2 bắt đầu bằng một chữ thường. Một hướng gió thứ hai: một hướng khác, nghĩa là thần quay thuyền hướng về phía bờ.

[147]

27. Không có tiêu đề phần trong các bản thảo. Thay vào đó, Bugge cung cấp một dòng — “Những lời này đã cất lên bởi Hymir, | gã khổng lồ thông thái.” Các bản thảo đảo ngược thứ tự của dòng 2 và 3, và ở cả hai bản, dòng 4 đứng sau khổ 28. Dê của dòng nước: chiếc thuyền.

28. Ngựa biển: chiếc thuyền. Heo sóng lừng: những con cá voi.

29. Snorri không nói gì về tình tiết chiếc cốc của Hymir này. Chiếc ly không thể vỡ xuất hiện trong văn folklore của nhiều dân tộc.

31. Người thương yêu: vợ của Hymir và mẹ của Tyr; đối chiếu khổ 8 và chú thích. Quan niệm cho rằng hộp sọ của một gã khổng lồ cứng hơn đá hay bất cứ thứ gì khác là đặc trưng của các câu chuyện dân gian Na Uy sau này, và [148]trong một trong những tác phẩm gọi là “saga thần thoại,” chúng ta tìm thấy một gã khổng lồ thực sự mang tên Đầu Cứng.

32. Thân mũ giáp: cái đầu.

33. Các bản thảo không có tiêu đề phần. Dòng 4 trong các bản thảo hơi khó hiểu, và Bugge, được theo sau bởi một số biên tập viên, đề xuất một cách đọc có thể được dịch lại (bắt đầu từ nửa sau của dòng 3): “Ta không thể nói thêm / Bất cứ lúc nào nữa | như ta đã từng nói ngày xưa.”

35. Cha của Mothi và phu quân của Sif: Thor.

[149]

36. Kẻ nhiều đầu: Những kẻ khổng lồ, mặc dù hiếm khi được gọi là một chủng tộc theo cách này, đôi khi có hai hoặc nhiều đầu; đối chiếu khổ 8, Skirnismol, 31 và Vafthruthnismol, 33. Tuy nhiên, mẹ của Hymir là gã khổng lồ nhiều đầu duy nhất thực sự xuất hiện trong hành động của các bài thơ, và thật an toàn khi cho rằng truyền thống này nói chung thuộc về thời kỳ của những câu chuyện cổ tích dân gian Na Uy theo thể loại märchen.

37. Không có khoảng khuyết nào được chỉ ra trong các bản thảo. Một số biên tập viên đặt dòng còn thiếu là dòng 2, một số là dòng 3, và một số khác, giữ ba dòng hiện tại lại với nhau, bổ sung thêm dòng thứ tư không đúng về mặt nhịp điệu từ các bản thảo giấy muộn: “Kẻ cùng với Hymir | đã đi theo sau.” Cá voi của vùng đất hoang: những kẻ khổng lồ.

38. Theo Snorri, khi Thor khởi hành cùng Loki (không phải Tyr) đến vùng đất của những kẻ khổng lồ, ông dừng chân đầu tiên tại nhà của một người nông dân (đối chiếu khổ 7 và chú thích). Tại đó, ông tiến hành tự nấu những con dê của chính mình làm bữa tối. Con trai của người nông dân, Thjalfi, vì há hức muốn lấy phần tủy, đã dùng dao chẻ một trong những khúc xương chân ra. Sáng hôm sau, khi Thor sẵn sàng tiếp tục cuộc hành trình, ông gọi những con dê sống lại, nhưng một trong số chúng tỏ ra què quặt không thể chữa khỏi. Cơn thịnh nộ của ông khiến người nông dân phải dâng cả hai đứa con của mình làm [150]bề tôi (đối chiếu khổ 39). Snorri không cho thấy Loki có chút lỗi lầm nào trong việc này.

39. Việc cố ý đưa người kể chuyện vào đây cực kỳ hiếm thấy trong thơ ca cổ.

40. Bản dịch của hai dòng cuối phần lớn mang tính đoán mò, vì từ được dịch là “các vị thần” không chắc chắn, và từ được dịch là “vào thời điểm mùa thu” thì khá khó hiểu.

[151]