Bài thơ Vafthruthnismol nằm ngay sau bài Hovamol trong bộ Codex Regius. Từ khổ thơ thứ 20 trở đi, bài thơ này cũng xuất hiện trong bản thảo Arnamagnæan Codex, phần đầu rõ ràng đã bị mất đi một tờ. Snorri đã trích dẫn tám khổ thơ trong tác phẩm Prose Edda của ông, đồng thời diễn giải rất sát nhiều khổ khác trong văn xuôi.
Toàn bộ bài thơ được viết dưới dạng đối thoại, ngoại trừ một khổ thơ tự sự duy nhất (khổ 5). Sau một cuộc trao đổi ngắn ban đầu giữa Othin và người vợ là Frigg về sự uyên bác nổi danh của người khổng lồ Vafthruthnir, Othin, với khát khao hiểu biết không nguôi, đã lên đường tìm kiếm vị khổng lồ và tự xưng là Gagnrath. Người khổng lồ lập tức thách thức họ đọ sức xem ai là kẻ uyên bác hơn, rồi đưa ra bốn câu hỏi (các khổ 11, 13, 15 và 17), và Othin đều trả lời được cả bốn. Sau đó đến lượt vị thần đặt câu hỏi, bắt đầu bằng chuỗi mười hai câu hỏi được đánh số về cội nguồn và lịch sử quá khứ của sự sống. Vafthruthnir đã trả lời những câu hỏi này, rồi Othin tiếp tục hỏi thêm năm câu nữa, lần này đề cập đến những sự kiện sẽ diễn ra sau sự diệt vong của các vị thần, và câu hỏi cuối cùng là tên của kẻ sẽ ra tay sát hại chính ông. Một lần nữa Vafthruthnir lại trả lời, và cuối cùng Othin đưa ra một câu hỏi không thể đáp nổi: "Chính Othin đã thì thầm điều gì vào tai con trai mình, trước khi giàn hoả thiêu thiêu rụi chàng?" Nhận ra kẻ đang hỏi mình chính là Othin, Vafthruthnir thừa nhận sự kém cỏi của mình về trí tuệ, và cuộc đấu trí từ đó khép lại.
Toàn bộ bài thơ mang đậm tính bách khoa toàn thư, nhờ đó trở nên vô cùng hữu ích cho Snorri trong quá trình biên soạn bộ Prose Edda. Thể thơ bách khoa với một khung sườn tự sự nhỏ có lẽ từng rất được ưa chuộng; bài Grimnismol và bài Alvissmol ra đời muộn hơn nhiều chính là những biểu hiện khác của cùng một thể loại ấy. Quả thực, sự kết hợp giữa Vafthruthnismol và Grimnismol tạo thành một từ điển tương đối trọn vẹn về thần thoại Bắc Âu. Đã có nhiều cuộc tranh luận xoay quanh niên đại có thể có của bài Vafthruthnismol, nhưng có vẻ nó thuộc về cùng khoảng thời gian với bài Voluspo: nói cách khác, là vào giữa thế kỷ thứ mười. Dù bài thơ hiện nay có thể có một vài đoạn được chắp vá thêm, nhưng nó rõ ràng là một thể thống nhất và đang ở trong tình trạng tương đối tốt đẹp.
[Contents]
[69]
Othin cất lời:
1. “Hãy khuyên ta, hỡi Frigg, | vì ta khao khát lên đường,
Và muốn tìm gặp Vafthruthnir;
Với uyên bác lâu đời | cùng bậc khổng lồ thông thái
Chính ta muốn thử tài đọ sức.”
Frigg cất lời:
2. “Thiên phụ ở nhà đây | ta muốn giữ lại bên mình,
Nơi chư thần cùng chung sống;
Giữa muôn ngàn khổng lồ | kẻ sánh ngang tài sức
Với Vafthruthnir ta nào biết tới.”
Othin cất lời:
3. “Ta đi nhiều, | ta biết nhiều,
Nhiều điều ta nhận từ chư thần;
Và ta rất muốn biết | giờ đây Vafthruthnir sống ra sao
Trong đại sảnh nguy nga của hắn.”
Frigg cất lời:
4. “Chúc chàng đi bình an, | trở về bình an,
Và bình an trên mọi nẻo đường đi!
Hỡi cha của loài người, | hãy giữ tâm trí sắc sảo
Khi cất lời luận bàn cùng gã khổng lồ.”
5. Trí tuệ của gã khổng lồ thông thái khi ấy
[70]
Lên đường để thử thách;
Chàng tìm thấy đại sảnh của cha xứ sở Im,
Và Ygg bước thẳng vào trong.
Othin cất lời:
6. “Vafthruthnir, chào ngươi! | ta đã đến đại sảnh của ngươi,
Vì ta rất muốn gặp tận mặt;
Và điều đầu tiên ta muốn hỏi | là ngươi có uyên bác chăng,
Hay, hỡi người khổng lồ, đã thấu suốt mọi trí tuệ.”
Vafthruthnir cất lời:
7. “Ngươi là kẻ nào | dám cất lời với ta,
Ngay tại đại sảnh nguy nga này?
Ngươi sẽ chẳng bao giờ rời khỏi chốn ở của chúng ta,
Trừ phi ngươi uyên bác hơn ta.”
Othin cất lời:
8. “Gagnrath là tên ta, | ta đến trong cơn khát
Sau chặng đường gian khó tới sảnh đường của ngươi;
Ta mong được đón tiếp, | bởi ta đã đi đường dài,
Và nhận lời chào nhã nhặn, hỡi người khổng lồ.”
Vafthruthnir cất lời:
9. “Sao ngươi lại đứng đó | trên nền nhà mà nói chuyện?
Hãy nhận lấy một chỗ ngồi trong đại sảnh của ta;
[71]
Rồi chẳng mấy chốc ta sẽ biết | ai là kẻ uyên bác hơn,
Vị khách hay bậc hiền triết tóc bạc.”
Othin cất lời:
10. “Nếu kẻ nghèo khó đặt chân | đến mái nhà của kẻ giàu,
Hãy nói năng khôn ngoan hoặc giữ im lặng;
Bởi với kẻ dám trò chuyện | cùng tâm can cứng cỏi
Sự ba hoa sẽ luôn mang lại tai họa.”
Vafthruthnir cất lời:
11. “Hãy cất lời đi, Gagnrath, | nếu từ nơi thềm nhà đó
Ngươi muốn bày tỏ sự thông thái của mình:
Con chiến mã kéo ngày đến cho nhân loại
Mỗi buổi sớm mai mang tên là gì?”
Othin cất lời:
12. “Skinfaxi là tên nó, | con chiến mã mang ngày rực rỡ
Đến cho muôn người;
Là loài tuấn mã tuyệt vời nhất trong mắt các tráng sĩ,
Và bờm của nó rực sáng hào quang.”
Vafthruthnir cất lời:
13. “Hãy cất lời đi, Gagnrath, | nếu từ nơi thềm nhà đó
[72]
Ngươi muốn bày tỏ sự thông thái của mình:
Con chiến mã từ phương Đông mang đêm đến
Cho các vị thần cao quý mang tên là gì?”
Othin cất lời:
14. “Hrimfaxi là tên người ta gọi con chiến mã
Mang đêm đến cho các vị thần cao quý;
Mỗi buổi sáng bọt rớt xuống từ hàm thiếc nó,
Và từ đó sinh ra những giọt sương trong thung lũng.”
Vafthruthnir cất lời:
15. “Hãy cất lời đi, Gagnrath, | nếu từ nơi thềm nhà đó
Ngươi muốn bày tỏ sự thông thái của mình:
Dòng sông chảy giữa lãnh địa của chư thần
Và của những kẻ khổng lồ mang tên là gì?”
Othin cất lời:
16. “Ifing là dòng sông chảy giữa lãnh địa
Của chư thần và của những kẻ khổng lồ;
Nó cứ chảy hoài mãi mãi suốt muôn đời,
Và trên sông hoàn toàn không có lấy một mảng băng.”
Vafthruthnir cất lời:
17. “Hãy cất lời đi, Gagnrath, | nếu từ nơi thềm nhà đó
[73]
Ngươi muốn bày tỏ sự thông thái của mình:
Cánh đồng nơi Surt và các vị thần nhân hậu
Sẽ gặp nhau trong trận chiến mang tên là gì?”
Othin cất lời:
18. “Vigrith là cánh đồng nơi Surt và các vị thần nhân hậu
Sẽ gặp nhau trong trận chiến;
Nó rộng tròn một trăm dặm về mỗi hướng,
Và ranh giới của nó được ấn định như thế.”
Vafthruthnir cất lời:
19. “Ngươi rất uyên bác, hỡi khách! Hãy bước đến băng ghế của ta,
Hãy cùng trò chuyện khi ta ngồi xuống ghế;
Ngay tại đại sảnh này, hỡi vị khách, trí tuệ của chúng ta
Sẽ là thứ để hai ta mang ra đánh cược.”
Othin cất lời:
20. “Trước hết hãy trả lời ta cho thấu đáo, nếu trí tuệ ngươi hữu dụng,
Và giờ đây ngươi biết điều đó, hỡi Vafthruthnir:
Từ thuở hồng hoang nào mà trái đất sinh ra,
Hay vòm trời, hỡi bậc hiền triết khổng lồ?”
[74]
Vafthruthnir cất lời:
21. “Từ da thịt của Ymir trái đất được tạo nên,
Và những dãy núi được làm từ xương của hắn;
Vòm trời từ chiếc hộp sọ của gã khổng lồ giá lạnh,
Và đại dương từ máu của hắn mà thành.”
Othin cất lời:
22. “Tiếp theo hãy trả lời ta cho thấu đáo, nếu trí tuệ ngươi hữu dụng,
Và giờ đây ngươi biết điều đó, hỡi Vafthruthnir:
Từ đâu mà mặt trăng di chuyển khắp thế gian loài người,
Và mặt trời rực lửa xuất hiện?”
Vafthruthnir cất lời:
23. “Mundilferi là kẻ đã sinh ra mặt trăng,
Và là cha của mặt trời rực lửa;
Mỗi ngày chúng chạy một vòng quanh vòm trời,
Để thông báo thời gian cho con người.”
Othin cất lời:
24. “Thứ ba hãy trả lời ta cho thấu đáo, nếu ngươi được gọi là thông thái,
Và giờ đây ngươi biết điều đó, hỡi Vafthruthnir:
Từ đâu mà ban ngày đi qua nhân loại xuất hiện,
Hay ban đêm cùng vầng trăng khuyết?”
[75]
Vafthruthnir cất lời:
25. “Cha của ban ngày được gọi là Delling,
Và ban đêm do Nor sinh ra;
Trăng tròn và trăng tàn được tạo bởi chư thần,
Để thông báo thời gian cho con người.”
Othin cất lời:
26. “Thứ tư hãy trả lời ta cho thấu đáo, nếu ngươi được gọi là thông thái,
Và giờ đây ngươi biết điều đó, hỡi Vafthruthnir:
Từ đâu mà mùa đông, hay mùa hè ấm áp,
Lần đầu tiên đến với các vị thần nhân hậu?”
Vafthruthnir cất lời:
27. “Vindsval là kẻ là cha của mùa đông,
Và Svosuth đã sinh ra mùa hè;”
. . . . . . . . | . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . .
[76]
Othin cất lời:
28. “Thứ năm hãy trả lời ta cho thấu đáo, nếu ngươi được gọi là thông thái,
Và giờ đây ngươi biết điều đó, hỡi Vafthruthnir:
Gã khổng lồ nào được tạo ra đầu tiên từ thời cổ đại,
Và là kẻ lớn tuổi nhất trong dòng dõi của Ymir?”
Vafthruthnir cất lời:
29. “Trải qua vô số mùa đông trước khi trái đất được tạo ra
Là sự ra đời của Bergelmir;
Hắn là con trai của Thruthgelmir, gã khổng lồ dũng mãnh,
Và là cháu nội của Aurgelmir thuở xưa.”
Othin cất lời:
30. “Thứ sáu hãy trả lời ta cho thấu đáo, nếu ngươi được gọi là thông thái,
Và giờ đây ngươi biết điều đó, hỡi Vafthruthnir:
Từ đâu mà Aurgelmir cùng dòng dõi khổng lồ đến được đây,
Từ rất lâu rồi, hỡi bậc hiền triết khổng lồ?”
Vafthruthnir cất lời:
31. “Từ Elivagar nọc độc nhỏ xuống,
Và lớn dần lên cho đến khi thành một tên khổng lồ;
[77]
Và từ đó dòng dõi khổng lồ của chúng ta trỗi dậy,
Thế nên người ta thấy chúng ta vô cùng hung hãn.”
Othin cất lời:
32. “Thứ bảy hãy trả lời ta cho thấu đáo, nếu ngươi được gọi là thông thái,
Và giờ đây ngươi biết điều đó, hỡi Vafthruthnir:
Làm sao gã khổng lồ tàn ác sinh ra con cái,
Khi hắn chưa từng biết đến một nữ khổng lồ nào?”
Vafthruthnir cất lời:
33. “Người ta bảo rằng dưới cánh tay của gã khổng lồ băng
Đứa trẻ trai và đứa trẻ gái đã lớn lên cùng nhau;
Và bàn chân chạm bàn chân, bậc khôn ngoan ấy đã tạo ra
Một đứa con trai mang sáu chiếc đầu.”
Othin cất lời:
34. “Thứ tám hãy trả lời ta cho thấu đáo, nếu ngươi được gọi là thông thái,
Và giờ đây ngươi biết điều đó, hỡi Vafthruthnir:
Điều gì ở xa xôi nhất mà ngươi còn nhớ trong tâm trí?
Bởi trí tuệ của ngươi thật uyên bác, hỡi người khổng lồ!”
[78]
Vafthruthnir cất lời:
35. “Trải qua vô số mùa đông trước khi trái đất được tạo ra
Là sự ra đời của Bergelmir;
Điều này từ lâu ta đã biết rõ, khi gã khổng lồ thông thái
Được chở trên một chiếc thuyền cổ.”
Othin cất lời:
36. “Thứ chín hãy trả lời ta cho thấu đáo, nếu ngươi được gọi là thông thái,
Và giờ đây ngươi biết điều đó, hỡi Vafthruthnir:
Từ đâu ngọn gió lướt qua những con sóng bay đến
Nhưng chính bản thân nó lại chẳng bao giờ bị nhìn thấy?”
Vafthruthnir cất lời:
37. “Dưới hình dạng một con đại bàng ở tận cùng vòm trời
Hræsvelg đang ngồi, người ta nói thế;
Và từ đôi cánh của hắn, ngọn gió thổi ra
Để di chuyển khắp thế gian loài người.”
Othin cất lời:
38. “Thứ mười hãy trả lời ta bây giờ, nếu ngươi biết tất cả
Số phận đã được định sẵn cho các vị thần:
[79]
Từ đâu Njorth đến với dòng dõi của chư thần,
—(Hắn cai trị với vô vàn đền miếu và điện thờ,—)
Dù hắn chưa từng được sinh ra từ chư thần?”
Vafthruthnir cất lời:
39. “Tại quê hương của tộc Wanes, những bậc khôn ngoan đã tạo ra hắn,
Và trao hắn làm vật tin cho các vị thần;
Khi thế giới sụp đổ, hắn sẽ lại một lần nữa trở về
Quê hương của tộc Wanes vô cùng khôn ngoan ấy.”
Othin cất lời:
40. “Thứ mười một hãy trả lời ta thấu đáo . . . . . . . .
. . . . . . . . . . .
Những người nào . . . . . . | trong . . . . . . nhà
Mỗi ngày lại ra trận chiến đấu?”
Vafthruthnir cất lời:
41. “Tất cả các tráng sĩ trong đại sảnh của Othin
Mỗi ngày đều ra trận chiến đấu;
[80]
Họ hạ gục lẫn nhau, rồi rời khỏi trận chiến
Và ngồi xuống với vết thương đã được chữa lành hoàn toàn.”
Othin cất lời:
42. “Thứ mười hai hãy trả lời ta bây giờ làm sao ngươi biết tất cả
Về số phận đã được định sẵn cho các vị thần;
Về những cổ tự của chư thần và dòng dõi khổng lồ
Ngươi thực sự nói ra sự thật,
(Và trí tuệ của ngươi thật uyên bác, hỡi người khổng lồ!)”
Vafthruthnir cất lời:
43. “Về những cổ tự của chư thần và dòng dõi khổng lồ
Quả thực ta có thể nói ra sự thật,
(Vì ta đã đặt chân đến mọi thế giới;)
Ta đã đến chín thế giới, xuống tận Niflhel sâu thẳm,
Nơi chốn ngự trị của những kẻ đã khuất.”
Othin cất lời:
44. “Ta đi nhiều, ta biết nhiều,
Nhiều điều ta nhận được từ chư thần:
Điều gì của nhân loại sẽ sống sót khi cuối cùng
Mùa đông vĩ đại giáng xuống con người?”
Vafthruthnir cất lời:
45. “Trong khu rừng của Hoddmimir, khi ấy
Lif và Lifthrasir sẽ ẩn náu;
[81]
Họ sẽ ăn những giọt sương mai để duy trì sự sống,
Thứ thức ăn mà con người sẽ tìm thấy khi ấy.”
Othin cất lời:
46. “Ta đi nhiều, ta biết nhiều,
Nhiều điều ta nhận được từ chư thần:
Từ đâu mặt trời quay trở lại vòm trời êm ả,
Khi Fenrir đã chộp lấy nó đi?”
Vafthruthnir cất lời:
47. “Một người con gái rực rỡ sinh ra từ Alfrothul
Trước khi Fenrir chộp lấy bà đi;
Thiếu nữ ấy sẽ bước đi trên những lối đi của mẹ mình
Khi các vị thần đã đi vào cõi chết.”
Othin cất lời:
48. “Ta đi nhiều, ta biết nhiều,
Nhiều điều ta nhận được từ chư thần:
Những thiếu nữ nào với tâm trí vô cùng khôn ngoan,
Sẽ vượt biển ra khơi?”
[82]
Vafthruthnir cất lời:
49. “Các thiếu nữ sẽ bước qua ngọn đồi của Mogthrasir,
Và họ đến theo ba đoàn người;
Tất cả bọn họ sẽ bảo vệ những cư dân trên mặt đất,
Dù họ xuất thân từ dòng dõi của những kẻ khổng lồ.”
Othin cất lời:
50. “Ta đi nhiều, ta biết nhiều,
Nhiều điều ta nhận được từ chư thần:
Ai rồi sẽ cai trị vương quốc của chư thần,
Khi ngọn lửa của Surt đã lụi tàn?”
Vafthruthnir cất lời:
51. “Vithar và Vali sẽ sinh sống trong ngôi nhà của chư thần,
Khi ngọn lửa của Surt đã lụi tàn;
Mothi và Magni sẽ sở hữu chiếc búa Mjollnir
Khi Vingnir gục ngã trong trận chiến.”
Othin cất lời:
52. “Ta đi nhiều, ta biết nhiều,
Nhiều điều ta nhận được từ chư thần:
[83]
Điều gì sẽ mang cái chết đến cho Othin,
Khi các vị thần bước vào cõi diệt vong?”
Vafthruthnir cất lời:
53. “Con sói sẽ hạ gục người cha của loài người,
Và Vithar sẽ trả thù cho điều đó;
Hắn sẽ xé toạc cái hàm ghê rợn ấy ra,
Và cứ thế tiêu diệt con sói.”
Othin cất lời:
54. “Ta đi nhiều, ta biết nhiều,
Nhiều điều ta nhận được từ chư thần:
Chính Othin đã thì thầm điều gì vào tai con trai mình,
Trước khi giàn hoả thiêu thiêu rụi chàng?”
Vafthruthnir cất lời:
55. “Chẳng một ai có thể nói được từ thuở xưa
Ngươi đã thì thầm điều gì vào tai con trai mình;
Với cái miệng mang lời nguyền định mệnh, ta đã kể về sự diệt vong của các vị thần
Và những câu chuyện cổ xưa của chính ta;
Ta đã đấu trí với Othin về sự hiểu biết,
Và ngươi vẫn luôn là kẻ uyên bác hơn.”
