Văn xuôi. Thjothrek: tức Theoderich lừng danh, vua người Ostrogoths, người về sau trở nên nổi tiếng trong truyền thuyết Đức với cái tên Dietrich von Bern. Truyền thuyết Đức từ sớm đã chấp nhận sự sai lệch niên đại khi đặt chung thời đại của Attila (Etzel, Atli) — người qua đời năm 453 — và Theoderich — sinh khoảng năm 455 — đồng thời thêm vào đó Ermanarich (Jormunrek), vua người Goths, người qua đời khoảng năm 376. Trong truyền thuyết Đức, Ermanarich đã thay thế kẻ thù thực sự của Theoderich là Odovakar, và chính trong trận chiến chống lại Jormunrek (tức Odovakar) mà Thjothrek được kể là đã mất đi phần lớn binh sĩ của mình. Người chú giải đã tìm thấy chất liệu cho ghi chú này trong Guthrunarkvitha III, nơi Guthrun bị buộc tội đã coi Thjothrek là người tình của mình. Vào thời điểm Guthrunarkvitha II được sáng tác (đầu thế kỷ thứ mười), có khả năng câu chuyện về Theoderich vẫn chưa hề lan truyền đến phương Bắc, và do bối cảnh đó, người chú giải đã áp dụng sai hoàn cảnh cho bài thơ.

2. Xem Guthrunarkvitha I, 17.

4. Liên quan đến những lời kể khác nhau về cái chết của Sigurth, xin xem Brot, đoạn văn xuôi kết luận và phần chú thích. Grani: xem Brot, 7.

6. Không có khoảng khuyết nào được ghi nhận trong bản thảo. Một số ấn bản đã gộp hai dòng này với khổ thơ thứ 5 hoặc khổ thơ thứ 7.

7. Gotthorm: từ chi tiết này, có thể thấy rằng trong cả hai phiên bản về cái chết của Sigurth, vị anh hùng dù bị thương chí mạng vẫn tiêu diệt kẻ sát hại mình, chính là người em trai của Gunnar và Hogni. Câu chuyện về việc Gotthorm bị giết ra sao sau khi hạ sát Sigurth trên giường ngủ được kể lại trong Sigurtharkvitha en skamma, 22–23, và trong tác phẩm Volsungasaga.

11. Về các dòng 3–4, xem Guthrunarkvitha I, 1. Dòng thứ 5 có lẽ là câu giả mạo.

12. Nhiều ấn bản gộp khổ 12 và 13 thành một khổ thơ duy nhất và cấu trúc lại dòng thứ 3; bản thảo không cho thấy có khoảng khuyết nào. Bugge đã điền đầy khổ thơ ấy như sau: “Bầy sói đang tru vang trên mọi nẻo đường, / Lũ đại bàng kêu gào khi thèm khát mồi ngon.”

13. Xem chú thích về khổ thơ trước. Grundtvig đề xuất câu mở đầu là: “Ta đã đợi chờ lâu, mong ngóng các anh về.” Nhiều biên tập viên loại bỏ dòng thứ 4.

14. Bản thảo đánh dấu dòng thứ 3 là điểm bắt đầu của một khổ thơ, và nhiều ấn bản đã gộp các dòng 3–4 với các dòng 1–2 của khổ 15. Hoalf (hoặc Half): Gering cho rằng vị vua Đan Mạch này có thể chính là Alf, con trai của vua Hjalprek và là người chồng thứ hai của Hjordis, thân mẫu của Sigurth (xem Fra Dautha Sinfjotla và phần chú thích), nhưng đây là một cái tên rất phổ biến. Thora và Hokon vẫn chưa được xác định danh tính (xem Guthrunarkvitha I, phần văn xuôi kết luận, vốn dựa rõ ràng vào khổ thơ này). Một nhân vật tên Thora xuất hiện trong Hyndluljoth, 18, với tư cách là vợ của Dag — một trong những người con trai của Halfdan Cả, vị vua thần thoại nổi tiếng nhất của Đan Mạch — và một trong những người con trai của bà là Alf (Hoalf?).

15. Bản thảo đánh dấu dòng thứ 3 là điểm khởi đầu của một khổ thơ. Một số ấn bản gộp các dòng 5–6 với các dòng 1–2 của khổ 16, trong khi những ấn bản khác đánh dấu chúng là phần được chắp vá thêm vào.

16. Một số ấn bản gộp các dòng 3–4 với khổ 17. Sigmund: cha của Sigurth, người xuất hiện ở đây với tư cách là một hải tặc trên tấm thảm thêu của Guthrun. Sigar: được nêu tên trong Fornaldar sögur II, 10, với tư cách là cha của Siggeir — người chồng của Signy, chị em song sinh với Sigmund (xem Fra Dautha Sinfjotla). Fjon: cái tên này dùng để chỉ hòn đảo Fünen của Đan Mạch, được lấy từ bản phỏng tác Volsungasaga vì phù hợp với bối cảnh Đan Mạch của khổ thơ hơn là cái tên trong bản Regius, vốn là “Fife” (Scotland).

17. Không có khoảng khuyết nào được ghi nhận trong bản thảo, và phần lớn các ấn bản đều gộp hai dòng này hoặc với các dòng 3–4 của khổ 16, với các dòng 1–2 của khổ 18, hoặc với toàn bộ khổ 18. Dòng thứ 2 đã được điền khuyết bằng nhiều cách khác nhau. Bản phỏng tác Volsungasaga cho thấy hai dòng này là phần sót lại của một khổ thơ hoàn chỉnh, với đoạn văn xuôi diễn tả rằng: “Bấy giờ Guthrun đã phần nào nguôi ngoai nỗi đau buồn. Khi ấy Grimhild liền hay biết Guthrun đang sinh sống ở đâu.” Hai dòng đầu tiên có lẽ chính là những câu đã bị thất lạc. Người Goth: thuật ngữ “người Goth” từng được sử dụng ở phương Bắc một cách không mấy phân biệt để chỉ tất cả các dân tộc Nam-Giéc-man. Trong Gripisspo, 35, Gunnar — con trai của Grimhild — xuất hiện với danh hiệu “chúa tể của người Goth.”

18. Bản thảo đánh dấu dòng thứ 3 là điểm bắt đầu của một khổ thơ. Grimhild rất sốt sắng muốn bù đắp cho Guthrun vì cái chết của Sigurth cùng đứa con trai của họ là Sigmund, bởi lẽ Atli đang đe dọa gây chiến nếu không thể cưới Guthrun làm vợ.

19. Các dòng 5–6 gần như chắc chắn là những câu chắp vá, được thêm vào bởi một người chép sử hiểu rất mơ hồ về ý nghĩa của khổ thơ, vốn chỉ đề cập đến chuyến hành trình của gia tộc Gjukung nhằm đón người em gái của họ từ Đan Mạch trở về.

20. Các dòng 1–2 có lẽ là phần thêm thắt, mặc dù tác phẩm Volsungasaga có bao gồm những cái tên này. Rõ ràng có ai đó đã cố gắng cung cấp tên của các sứ giả do Atli phái tới — những kẻ được miêu tả là “những người râu dài” ở dòng thứ 4 — những kẻ đã đến để cầu hôn Guthrun. Một số nhà chú giải cho rằng, giống như trong Volsungasaga, các sứ giả này đã đi cùng gia tộc Gjukung đến Đan Mạch để tìm Guthrun, nhưng có vẻ hợp lý hơn khi cho rằng một khổ thơ chuyển ý đã bị rơi mất sau khổ 19, và rằng Guthrun đã tiếp đón các sứ giả của Atli tại dinh thự của những người anh trai mình. Râu dài: từ này thực ra có thể mang ý chỉ người Langobards hoặc người Lombards, nhưng nếu đúng là thế, thì ở đây nó có lẽ không mang một ý nghĩa đặc thù nào cả. Chắc chắn rằng những cái tên trong hai dòng được chắp vá thêm không phù hợp với người Lombards hay người Huns, bởi vì Valdar được xác định là người Đan Mạch, trong khi Jarizleif và Jarizskar rõ ràng mang gốc gác Slav. Bản thảo cho thấy dòng thứ 5 là điểm bắt đầu của một khổ thơ mới.

21. Mỗi người: ý chỉ đề cập đến Gunnar và Hogni, và có lẽ bao gồm cả Grimhild. Tôi nghi ngờ rằng khổ thơ này đáng lẽ phải nằm trước khổ 20.

22. Các khổ 22–25 mô tả loại nước uống quên lãng mà Grimhild cho Guthrun uống, giống như cách bà từng cho Sigurth uống (trong một phiên bản của câu chuyện) để khiến chàng quên đi Brynhild. Thức uống ấy dường như không phát huy tác dụng bất chấp lời khẳng định của Guthrun trong khổ 25 (xem khổ 30), và vì lý do đó, Vigfusson đã đặt các khổ 22–25 ngay sau khổ 34 — một quyết định không phải là không có cơ sở. Máu lợn: xem Hyndluljoth, 39 và phần chú thích.

23. Tác phẩm Volsungasaga có trích dẫn các khổ 23–24. Cá thạch thảo: một loài rắn. Xứ sở của nhà Hadding: thế giới của người chết, sở dĩ có tên gọi này là vì theo sử gia Saxo Grammaticus, vị vua Đan Mạch Hadingus đã từng đến thăm nơi đó. Cũng có khả năng dấu phẩy nên được đặt sau cụm từ “cá thạch thảo,” khiến cho hình ảnh “bông lúa không cắt” bắt nguồn từ thế giới của người chết.

24. Sương của lò sưởi: tức là muội than.

25. Trong bản thảo và ở một số ấn bản, dòng đầu tiên được viết dưới ngôi thứ ba số nhiều: “Rồi họ liền quên mất, lúc chén quỳnh đã cạn.” Dòng thứ hai trong bản gốc rõ ràng đang ở trạng thái bất ổn, và đã được sửa chữa theo nhiều cách khác nhau. Ta đã quên: sự chỉnh sửa này vẫn còn đáng ngờ, nếu xét đến khổ 30, nhưng xin xem lại chú thích cho khổ 22. Cả ba vị vua: có lẽ là các sứ giả của Atli, mặc dù những dòng được chắp vá của khổ 20 lại kể tên tới bốn người bọn họ. Tôi hoài nghi rằng dòng thứ 4 có gì đó không đúng, và đáng lẽ phải đọc là: “Trước khi chính chàng (Atli) cất lời.” Chắc chắn rằng các khổ 26–27 phù hợp với nhân vật Atli hơn nhiều so với Grimhild, và việc Atli thân chinh cùng với các vị vua triều cống đến để cầu hôn Guthrun là điều hoàn toàn hợp lý. Tuy nhiên, “ba vị vua” ấy có thể không phải là bề tôi của Atli chút nào, mà chính là Gunnar, Hogni, cùng với người em trai thứ ba giấu tên có lẽ được nhắc tới trong Sigurtharkvitha en skamma, 18.

26. Cha của ngươi: Đó là những gì ghi trong bản thảo, trong trường hợp này đối tượng được nhắc đến rõ ràng là Gjuki. Nhưng một số ấn bản lại lược bỏ từ “của ngươi,” và nếu nhân vật đang cất lời là Atli chứ không phải Grimhild (xem chú thích về khổ 25), thì đối tượng được nhắc tới có thể là tài sản của cha Atli — Buthli — giống như ở dòng 3 của khổ 27. Hlothver: dạng thức phương Bắc của cái tên gốc Frank là Chlodowech (Ludwig), nhưng nhân vật Hlothver này là ai, ngoài việc ông rõ ràng là một vị vua người Frank, thì vẫn chưa chắc chắn. Nếu người đang cất lời là Atli, thì nhân vật này có lẽ là một vị quân vương người Frank mà Atli và người Huns của hắn đã chinh phục được.

27. Xem chú thích về khổ 25 liên quan đến nhân vật có khả năng là người cất lời.

28. Trong các khổ 28–32, đoạn đối thoại diễn ra luân phiên giữa Guthrun và mẹ của nàng là Grimhild, mặc dù bản thảo không hề nêu tên những người cất lời.

29. Sigmund: con trai của Sigurth và Guthrun, bị giết theo lệnh của Brynhild.

30. Khổ thơ này đưa ra một luận điểm vô cùng xác đáng cho việc đảo vị trí phần mô tả về thức uống quên lãng (các khổ 22–24 và các dòng 1–2 của khổ 25) xuống ngay sau khổ 33. Quạ, v.v.: nguyên văn có phần tối nghĩa, và dòng này có thể chỉ đơn thuần ám chỉ “con quạ ăn xác chết.”

32. Trong bản thảo, ngay sau khổ thơ này là hai dòng thơ mà ở đây — theo đề xuất của Bugge — được thể hiện như là khổ 35. Ở các dòng 3–4, Guthrun tiên đoán những điều sẽ xảy ra (và thực tế đã xảy ra) nếu nàng bị ép phải làm vợ của Atli. Nếu khổ 35 thực sự thuộc về chỗ này, nó tiếp tục lời tiên tri rằng Guthrun sẽ không thể có được sự bình yên cho đến khi trả được thù cho cái chết của các anh mình.

33. Rất có thể đây là phần sót lại của hai khổ thơ; bản thảo đánh dấu dòng thứ 4 là điểm bắt đầu của một khổ mới. Mặt khác, các dòng 3 và 5 có thể là những câu được chắp vá thêm vào. Vinbjorg và Valbjorg: rõ ràng là những cái tên địa danh tưởng tượng.

34. Các vị vua: phỏng đoán là Gunnar và Hogni. Các con trai của ta: liên quan đến việc Guthrun ra tay sát hại hai người con của nàng sinh với Atli là Erp và Eitil, xin xem phần chú thích trong Drap Niflunga.

35. Trong bản thảo, khổ thơ này nằm ngay sau khổ 32. Sự thất lạc của hai dòng thơ với nội dung rằng “Cuộc hôn nhân đó thật bất hạnh cho các anh ta, và cũng bất hạnh cho chính Atli,” cùng với việc đảo vị trí của hai dòng còn lại về đây, đã được chỉ ra trong một số ấn bản. Tên chiến binh, v.v.: tức là Atli, kẻ bị Guthrun tiêu diệt.

36. Khổ thơ mô tả hành trình đến quê hương của Atli, và đã có nhiều nỗ lực bất thành nhằm dò theo dấu chân những lữ khách qua đất Đức và xuôi dòng sông Danube. Những người phụ nữ ngoại tộc: tức những nô lệ. Dòng thứ 5, được bản thảo đánh dấu là bắt đầu một khổ thơ, có lẽ là câu giả mạo.

37. Sau hai dòng này dường như xuất hiện một khoảng khuyết lớn, với những khổ thơ bị thất lạc kể lại câu chuyện của Guthrun về vụ sát hại các người anh của nàng. Có khả năng các khổ 38–45 ban đầu vốn xuất phát từ một bài thơ khác, bàn về giấc mơ của Atli, rồi được dùng để thay thế cho phần kết gốc của khúc ai oán do Guthrun cất lên. Nhiều ấn bản gộp khổ 37 và 38 làm một, hoặc gộp khổ 38 (bản thảo đánh dấu dòng 1 là bắt đầu khổ thơ) với các dòng 1–2 của khổ 39.

39. Bản thảo chỉ ra dòng thứ 3 là điểm bắt đầu của một khổ thơ. Bản thảo và phần lớn các ấn bản đều không nêu rõ ai là người cất lời trong khổ này và các khổ tiếp theo.

40. Guthrun, bằng một cách hơi tối nghĩa, giải thích giấc mơ đầu tiên của Atli (khổ 39) mang ý nghĩa rằng nàng sẽ chữa khỏi căn bệnh nhọt mủ cho hắn bằng cách châm lửa đốt vết thương. Lời giải thích của nàng, dĩ nhiên, chỉ nhằm che giấu mục đích thực sự trước mắt hắn.

41. Trong các khổ 41–43, những giấc mơ của Atli tiên báo cái chết của hai đứa con trai hắn — những kẻ có phần thịt đã được Guthrun đem ra cho hắn ăn (xem Atlakvitha, 39 và Atlamol, 78).

44. Khổ thơ này rõ ràng là lời giải thích mang tính ám hiệu có chủ đích của Guthrun về những giấc mơ của Atli, nhưng ý nghĩa của nguyên bản thì mờ mịt hơn nhiều. Từ được dịch ở đây là “hy sinh” có thể mang nghĩa là “chiến lợi phẩm đánh bắt từ biển,” và từ được dịch là “dã thú” có thể mang nghĩa là “cá voi.” Không có bất kỳ nỗ lực sửa chữa nào làm cho khổ thơ thực sự trở nên dễ hiểu, nhưng nó dường như ngụ ý rằng Atli sẽ sớm tiến hành một buổi tế lễ dã thú vào ban đêm, và đem thi thể chúng phân phát cho người dân. Đương nhiên Guthrun đang ngầm ôm ấp ý định hạ sát hai đứa con của hắn.

45. Bài thơ đột ngột khép lại với hai dòng này; một số biên tập viên quy đoạn thoại này cho Atli (tôi cho rằng như vậy là chính xác), trong khi những người khác lại cho là của Guthrun. Ettmüller gộp hai dòng này với khổ 38. Dù cho các khổ 38–45 ban đầu thuộc về khúc ai oán của Guthrun, hay được chắp vá vào đây để thay thế cho phần kết đã mất của bài thơ đó bằng một tác phẩm khác nói về những giấc mơ của Atli (xem chú thích khổ 37), thì rõ ràng phần đoạn kết đã bị thất lạc.