Edda Bằng Thơ

Lượt đọc: 203 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Edda Bằng Thơ Là Gì?

❊ ❊ ❊

Ngay cả khi những bài thơ trong cái gọi là tập Edda không mang ý nghĩa sâu sắc và giá trị nội tại to lớn đến vậy, thì chuỗi dài những cuộc tranh luận học thuật xoay quanh chúng trong suốt hơn ba thế kỷ qua tự bản thân nó đã mang lại cho chúng một sức hút kỳ lạ. Lịch sử của chúng bao trùm một vẻ huyền bí kỳ lạ. Chúng ta không biết ai đã sáng tác ra chúng, cũng như thời gian hay địa điểm chúng ra đời; chúng ta hoàn toàn không chắc chắn ai là người đã sưu tập chúng hoặc vào thời điểm nào; và cuối cùng, chúng ta cũng không hoàn toàn chắc chắn "Edda" nghĩa là gì, và phỏng đoán hợp lý nhất về ý nghĩa của từ này lại khiến cho việc áp dụng nó vào tập thơ này ít nhiều trở nên mơ hồ, dễ gây hiểu lầm.

Một cái nhìn tổng quan ngắn gọn về các sự kiện chính trong lịch sử của tập Edda Bằng Thơ sẽ giải thích lý do tại sao sự bất định này vẫn tồn tại. Được lưu giữ trong các bản thảo khác nhau từ thế kỷ XIII và đầu thế kỷ XIV là một tác phẩm văn xuôi bao gồm một tập hợp rất đồ sộ các câu chuyện thần thoại, một lời giải thích về các nhân vật và hình ảnh quan trọng trong nghệ thuật thơ ca Bắc Âu — thơ của các thi sĩ Iceland và Na Uy nổi tiếng là phức tạp đến mức đáng kinh ngạc về mặt này — cùng với một chuyên luận về niêm luật thơ. Tác phẩm này, rõ ràng là một cuốn cẩm nang dành cho các nhà thơ, thường được biết đến với tên gọi "Edda" của Snorri Sturluson; bởi vì ở phần đầu của bản sao chép tác phẩm này trong Uppsalabok, một bản thảo được viết phỏng chừng năm mươi hoặc sáu mươi năm sau khi Snorri qua đời (vào năm 1241), chúng ta tìm thấy dòng chữ: "Cuốn sách này được gọi là Edda, do Snorri Sturluson biên soạn." Tác phẩm này, nổi tiếng với tên gọi Edda Văn Xuôi, Edda của Snorri hoặc Edda Trẻ, gần đây đã được giới thiệu đến độc giả tiếng Anh qua bản dịch xuất sắc của Arthur G. Brodeur, do Quỹ Mỹ - Scandinavia xuất bản năm 1916.

Tuy nhiên, truyền thống Iceland vẫn kiên quyết quy cho chính tập Edda này hoặc một tác phẩm tương tự là công sức của người đồng hương sống sớm hơn rất nhiều của Snorri, tức Sæmund Thông Thái (1056–1133). Khi học giả Arngrimur Jonsson chứng minh cho tất cả mọi người cùng tâm phục khẩu phục vào đầu thế kỷ XVII rằng chính Snorri chứ không phải ai khác mới là tác giả của tác phẩm đang bàn tới, vấn đề tiếp theo cần xác định là Sæmund đã làm được những gì có cùng thể loại như vậy, nếu có. Bản chất cuốn sách của Snorri đã mang lại một manh mối. Trong các câu chuyện thần thoại được kể lại, có một số bài thơ được trích dẫn, và vì những bài thơ này cùng với các bài thơ khác thoạt nhìn có vẻ là nguồn thông tin chính của Snorri, nên người ta đã mặc nhiên cho rằng Sæmund hẳn phải viết hoặc sưu tập một tập Edda bằng thơ — dù cho "Edda" có nghĩa là gì đi nữa — mà trên đó tác phẩm của Snorri đã dựa vào phần lớn.

Sự tình là vậy cho đến năm 1643, khi Brynjolfur Sveinsson, Giám mục giáo phận Skalholt, phát hiện ra một bản thảo được chép rõ ràng từ khoảng năm 1300, chứa hai mươi chín bài thơ, hoàn chỉnh hoặc còn dang dở, và một số bài trong đó có chính xác những dòng và khổ thơ mà Snorri từng sử dụng. Niềm vui của các học giả lớn lao biết nhường nào, bởi vì đây chắc chắn là ít nhất một phần của tập Edda bấy lâu nay hằng tìm kiếm của Sæmund Thông Thái. Vị giám mục đáng kính đã nhanh chóng dán nhãn cho phát hiện của mình như vậy, và kể từ đó cho đến nay, nó được biết đến với tên gọi Edda của Sæmund, Edda Già hoặc Edda Bằng Thơ.

Bản thảo quý giá này, hiện được lưu giữ tại Thư viện Hoàng gia ở Copenhagen và được biết đến với tên gọi Codex Regius (R2365), đã trở thành nền tảng cho tất cả các ấn bản đã được xuất bản về các bài thơ Edda. Một vài bài thơ có tính chất tương tự được tìm thấy ở những nơi khác sau đó đã được bổ sung vào bộ sưu tập, cho đến nay hầu hết các ấn bản đều bao gồm tổng cộng ba mươi tư bài, giống như trong bản dịch này. Một bản thảo ngắn hơn hiện nằm trong bộ sưu tập Arnamagnæan ở Copenhagen (AM748) chứa các phiên bản hoàn chỉnh hoặc một phần của sáu bài thơ trong Codex Regius, và một bài thơ khác, Baldrs Draumar, không có trong bộ sưu tập đó. Bốn bài thơ khác (Rigsthula, Hyndluljoth, Grougaldr và Fjolsvinnsmol, hai bài sau được gộp lại ở đây dưới nhan đề Svipdagsmol), được lấy từ các bản thảo khác nhau, có nội dung và phong cách rất giống với các bài thơ trong Codex Regius đến mức chúng đã được hầu hết các biên tập viên đưa vào bộ sưu tập. Cuối cùng, tập Edda của Snorri chứa một bài thơ hoàn chỉnh, bài Grottasongr, mà nhiều biên tập viên đã bổ sung vào bộ sưu tập thơ; tuy nhiên, bài thơ này không được đưa vào bản dịch này, vì một phiên bản tiếng Anh xuất sắc của nó đã có sẵn trong phần chuyển ngữ tác phẩm của Snorri do ông Brodeur thực hiện.

Từ tất cả những điều trên, hiển nhiên rằng tập Edda Bằng Thơ, theo như chúng ta biết đến ngày nay, không phải là một tác phẩm rõ ràng và có giới hạn minh bạch, mà đúng hơn là một bộ sưu tập ít nhiều mang tính ngẫu nhiên gồm các bài thơ riêng lẻ, bàn về thần thoại Bắc Âu hoặc các chu kỳ anh hùng không liên quan gì đến lịch sử truyền thống của vùng Scandinavia lớn hay Iceland. Chúng ta không thể biết có bao nhiêu bài thơ tương tự khác, nay đã thất lạc, từng tồn tại trong các bộ sưu tập lưu hành ở Iceland vào cuối thế kỷ XII và XIII, mặc dù rõ ràng là một số bài thơ thuộc loại này đã bị thiếu. Chúng ta chỉ có thể nói rằng ba mươi tư bài thơ đã được bảo tồn, trong đó có hai mươi chín bài nằm trong một bộ sưu tập bản thảo duy nhất, có sự khác biệt đáng kể về nội dung và phong cách so với tất cả các phần còn lại của thơ ca Bắc Âu cổ đại hiện còn tồn tại, và chúng ta nhóm tất cả chúng lại với nhau thành tập Edda Bằng Thơ.

Nhưng từ "Edda" có nghĩa là gì? Nhiều phỏng đoán đã được đưa ra. Một giả định ban đầu cho rằng từ này theo cách nào đó có nghĩa là "Nghệ thuật thơ ca", hoàn toàn phù hợp với chuyên luận của Snorri, nhưng ngoài việc thiếu bằng chứng ngữ philôt để hỗ trợ cho cách giải thích này, thì dù có cố gắng đến đâu bằng sự tinh tế của học giới cũng không thể làm cho nó trở nên thích hợp với tập thơ được. Jacob Grimm đã một cách đầy khéo léo đồng nhất từ này với từ "edda" được sử dụng trong một trong các bài thơ, bài Rigsthula, nơi mà theo một cách khá phỏng đoán, nó có nghĩa là "cụ bà" hoặc "bà cố". Từ này không hề tồn tại ở bất kỳ nơi nào khác trong văn học Bắc Âu với ý nghĩa đó, và gợi ý của Grimm về "Những câu chuyện của một bà nội", dẫu có lúc từng được đón nhận rộng rãi, lại hoàn toàn kệch cỡm và không thích hợp chút nào đối với cả tác phẩm văn xuôi lẫn tác phẩm thơ.

Cuối cùng, Eirikr Magnusson đã tìm ra lời giải đáp có vẻ hợp lý nhất cho câu đố này: rằng "Edda" đơn giản là dạng sở hữu cách của tên riêng "Oddi". Oddi là một khu định cư nằm ở phía tây nam Iceland, chắc chắn là nơi sinh sống của Snorri Sturluson trong nhiều năm, và theo truyền thống thì ít nhất cũng là quê hương của Sæmund Thông Thái. Việc tác phẩm của Snorri được gọi là "Cuốn sách của Oddi" là hoàn toàn hợp lý, bởi vì cách đặt tên sách như vậy rất phổ biến — minh chứng là "Cuốn sách của hòn đảo phẳng" và các bản thảo thời kỳ đầu khác. Việc Sæmund có thể cũng đã viết hoặc biên soạn một "Cuốn sách Oddi" khác là điều hoàn toàn có thể xảy ra, và việc truyền thống cho rằng ông đã làm như vậy là hoàn toàn tự nhiên.

Tuy nhiên, vẫn là một câu hỏi ngỏ việc Sæmund có hay không có liên quan gì đến việc thực hiện bộ sưu tập này, hoặc bất kỳ phần nào của nó, hiện được gọi là Edda Bằng Thơ, bởi vì việc gán tác phẩm cho ông vào thế kỷ XVII dĩ nhiên là điều không đáng kể. Chúng ta chỉ có thể nói rằng ông có thể đã thực hiện một số biên soạn kiểu như vậy, bởi vì ông là một học giả chăm chỉ nghiên cứu về lịch sử và truyền thống Iceland, đồng thời nổi tiếng khắp phương Bắc nhờ học thức uyên bác của mình. Nhưng ngoài ra thì không còn dấu vết nào về các tác phẩm của ông tồn tại, và vì ông từng du học ở Paris, rất có thể ông viết bằng tiếng Latinh hơn là bằng ngôn ngữ bản địa.

Tất cả những gì tương đối chắc chắn là vào khoảng giữa hoặc cuối thế kỷ XII, tại Iceland đã tồn tại một hoặc nhiều bộ sưu tập bằng văn bản gồm các bài thơ anh hùng và thần thoại Bắc Âu cổ đại, rằng bản Codex Regius, một bản sao được thực hiện sau đó khoảng một trăm năm, đại diện cho ít nhất một phần đáng kể của một trong số các bộ sưu tập đó, và rằng tập hợp ba mươi tư bài thơ mà ngày nay chúng ta biết đến với tên gọi Edda Bằng Thơ hoặc Edda Già thực chất là tất cả những gì còn lưu truyền lại cho chúng ta về thơ ca Bắc Âu cổ đại thuộc thể loại này. Bất cứ điều gì hơn thế phần lớn chỉ là phỏng đoán, và cả tên của người biên soạn lẫn ý nghĩa của tựa đề "Edda" vẫn chỉ là những điều giả định.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 2 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

Truyện bạn đang đọc dở dang

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.