Edda Bằng Thơ

Lượt đọc: 203 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Thể Thơ Trong Các Bài Thơ Edda

❊ ❊ ❊

Nhiều vấn đề liên quan đến các thể thơ được tìm thấy trong các bài thơ Edda đã được Sievers, Neckel và những học giả khác phân tích một cách hết sức tỉ mỉ. Tuy nhiên, ba thể thơ được minh họa trong các bài thơ ở đây chỉ cần được bàn qua một cách ngắn gọn, nhằm làm rõ phương pháp được sử dụng trong bản dịch này. Tất cả các thể thơ này thông thường đều gom các dòng thành những khổ bốn dòng. Ở thể được gọi là Fornyrthislag (“Thể thơ cổ”), đôi khi để tiện lợi được chú thích trong sách là nhịp bốn-bốn, các dòng này đều có chung một cấu trúc, mỗi dòng bị chia cắt rõ rệt bởi một nhịp ngừng giữa dòng thành hai nửa dòng, và mỗi nửa dòng có hai âm tiết được nhấn trọng âm cùng hai (đôi khi là ba) âm tiết không được nhấn. Hai nửa dòng hợp thành một dòng hoàn chỉnh được liên kết với nhau bằng phép điệp âm đầu, hay nói đúng hơn là phép vần đầu, của ba (hoặc hai) âm tiết được nhấn trọng âm. Sau đây là một ví dụ về khổ thơ Fornyrthislag, với các âm tiết được nhấn trọng âm được in nghiêng:

Vreiþr vas Vingþórr,   |   es vaknaþi

ok síns hamars   |   of saknaþi;

skegg nam hrista,   |   skǫr nam dýja,

réþ Jarþar burr   |   umb at þreifask.

Ở thể thơ thứ hai, Ljothahattr (“Thể thơ ngâm khúc”), dòng thứ nhất và dòng thứ ba của mỗi khổ thơ có cấu trúc như vừa mô tả, nhưng dòng thứ hai và dòng thứ tư thì ngắn hơn, không có nhịp ngừng giữa dòng, có ba âm tiết được nhấn trọng âm, và thường có hai âm tiết được nhấn trọng âm có vần đầu, chính vì lý do này nên thỉnh thoảng tôi gọi Ljothahattr là nhịp bốn-ba. Sau đây là một ví dụ:

Ar skal rísa   |   sás annars vill

fé eþa fjǫr hafa;

liggjandi ulfr   |   sjaldan láer of getr

né sofandi maþr sigr.

Ở thể thơ thứ ba và ít được sử dụng nhất, Malahattr (“Thể thơ đối thoại”), một thể thơ trẻ hơn cả hai thể thơ kia, mỗi dòng của khổ bốn dòng được chia thành hai nửa dòng bởi một nhịp ngừng giữa dòng, mỗi nửa dòng có hai âm tiết được nhấn trọng âm và ba (đôi khi là bốn) âm tiết không được nhấn; phép vần đầu cũng giống như ở thể Fornyrthislag. Sau đây là một ví dụ:

Horsk vas húsfreyja,   |   hugþi at mannviti,

lag heyrþi orþa,   |   hvat á laun máeltu;

þá vas vant vitri,   |   vildi þeim hjalpa:

skyldu of sáe sigla,   |   en sjǫlf né kvamskat.

Một bài thơ viết theo thể Fornyrthislag thường được mang tiêu đề tận cùng là -kvitha (Thrymskvitha, Guthrunarkvitha, v.v.), mà để cho thuận tiện tôi đã dịch là “khúc ca” (lay), trong khi một bài thơ viết theo thể Ljothahattr được mang tiêu đề tận cùng là -mol (Grimnismol, Skirnismol, v.v.), mà tôi đã dịch là “bài ca dao” (ballad). Thật khó để tìm thấy bất kỳ sự khác biệt nào ngoài tính chất tiết tấu giữa hai thuật ngữ này, mặc dù rõ ràng là ban đầu chúng từng có sự phân biệt.

Các biến thể thường xuất hiện ở cả ba loại thể thơ, và tôi đã cố gắng thể hiện những biến thể này thông qua nhịp điệu của bản dịch. Để gìn giữ hết mức có thể hiệu ứng của thể thơ Edda, khi thực hiện bản dịch tiếng Anh, tôi đã tuân thủ một số quy tắc nền tảng chi phối cấu trúc dòng và khổ thơ của người Na Uy cổ. Số lượng dòng trong mỗi khổ thơ phù hợp với phỏng đoán xác đáng nhất về nguyên bản, và tôi vẫn duy trì nhất quán số lượng âm tiết được nhấn trọng âm. Tuy nhiên, khi dịch từ một ngôn ngữ có hệ thống biến tố phong phú sang một ngôn ngữ phụ thuộc phần lớn vào việc sử dụng các từ phụ trợ, tôi buộc phải uyển chuyển đáng kể về số lượng các âm tiết không được nhấn trong một dòng. Phép vần đầu nhìn chung được giới hạn ở hai âm tiết được nhấn trọng âm trong mỗi dòng. Giống như trong nguyên bản, tất cả các nguyên âm đầu đều được phép vần với nhau một cách hoán đổi cho nhau, nhưng tôi đã bỏ qua quy tắc vốn chỉ cho phép một số nhóm phụ âm nhất định vần với chính chúng (ví dụ: tôi đã cho phép âm s hoặc st đầu từ vần với sk hoặc sl). Nhìn chung, tôi đã tìm cách gìn giữ hiệu ứng của hình thức nguyên bản bất cứ khi nào có thể mà không phải hy sinh quá nhiều độ chính xác. Để tiện cho việc đối chiếu, các bản dịch của ba khổ thơ vừa nêu được đưa vào đây:

Fornyrthislag:

Wild was Vingthor   |   when he awoke,

And when his mighty   |   hammer he missed;

He shook his beard,   |   his hair was bristling,

To groping set   |   the son of Jorth.

Ljothahattr:

He must early go forth   |   who fain the blood

Or the goods of another would get;

The wolf that lies idle   |   shall win little meat,

Or the sleeping man success.

Malahattr:

Wise was the woman,   |   she fain would use wisdom,

She saw well what meant   |   all they said in secret;

From her heart it was hid   |   how help she might render,

The sea they should sail,   |   while herself she should go not.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 2 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

Truyện bạn đang đọc dở dang

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.