Edda Bằng Thơ

Lượt đọc: 203 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chú Thích

❊ ❊ ❊

Văn xuôi. Trong bản thảo, bài thơ được đề tựa là “Về các hoàng tử nhà Volsung,” nhưng hầu hết các ấn bản đều dùng nhan đề được dùng ở đây. Sigmund: so sánh với Helgakvitha Hundingsbana I, 6 và chú thích, nơi cũng nhắc đến Volsung, Borghild và Bralund: so sánh với Helgakvitha Hundingsbana I, 1 và chú thích. Helgi: lời giải thích của người chú giải rằng đứa trẻ được đặt tên theo Helgi Hjorvarthsson là một cách ngây thơ để vượt qua những khó khăn do hai tập hợp truyện về Helgi tạo ra. Ông hoàn toàn có thể nói rằng Helgi mới chính là Helgi cũ tái sinh, cách ông giải thích về Sigrun (“nó là Svava tái sinh”). Hagal: không được nhắc đến ở nơi nào khác; việc cho các bé trai ở với cha mẹ nuôi từng là một phong tục phổ biến.

Hunding và Hundland: so sánh với Helgakvitha Hundingsbana I, 10 và chú thích. Nhà Volsung và nhà Ylfing: liên quan đến sự nhầm lẫn về tên dòng họ này, xin xem Helgakvitha Hundingsbana I, 5 và chú thích. Hæming: tên của ông không xuất hiện trong danh sách các con trai của Hunding. Rất có thể những khổ thơ mở đầu (1–4) hoàn toàn không nhắc gì đến Hunding.

1. Helgi có vẻ đã ở lại với Hunding dưới cái tên Hamal, nhưng giờ đây, khi nghĩ rằng mình đã được an toàn, hắn mới sai người nhắn tin về thân phận thực sự của mình. Hunding: người ta đã gợi ý rằng người biên soạn có thể đã chèn cái tên này vào để phù hợp với những gì anh ta nghĩ câu chuyện nên có, thay cho Hæming, hay thậm chí là Hadding. Nếu các khổ 1–4 là một đoạn trích từ Karuljoth (Bài ca về Kara), gợi ý sau khá hợp lý, bởi trong bài thơ đó — vốn không còn lưu giữ được, nhưng đã cung cấp chất liệu cho những người biên soạn bộ Hromundar saga Greipssonar — Helgi xuất hiện dưới tên Helgi Haddingjaskati (xem chú thích văn xuôi cuối cùng). Không có gì ngoài cái tên duy nhất này gắn kết các khổ 1–4 với Hunding.

Văn xuôi. Hagal: cha nuôi của Helgi, người đương nhiên bảo vệ chàng.

2. Bản thảo chỉ định dòng 2 là dòng mở đầu của khổ thơ, người chép tay rõ ràng đã coi dòng 1 là văn xuôi. Điều này đã dẫn đến nhiều sự sắp xếp lại khác nhau trong các ấn bản khác nhau. Blind: thủ lĩnh của nhóm người được cử đi bắt Helgi.

3. Bản thảo đánh dấu dòng 3 là dòng mở đầu của một khổ thơ. Lúa mạch: từ này theo nghĩa đen có nghĩa là “ngũ cốc ngoại quốc,” và sẽ mang lại một nghiên cứu thú vị cho những người nghiên cứu về thương mại thời kỳ đầu.

4. Có thể là hai khổ thơ với một dòng bị thiếu, hoặc có lẽ các dòng trong ngoặc đơn là giả mạo; mỗi biên tập viên có phỏng đoán của riêng mình. Sigar và Hogni: dường như không có khả năng Hagal đang nhắc đến Hogni — người từng là cha của Sigrun, vì phần này của câu chuyện hoàn toàn không liên quan gì đến Sigrun. Vì Hagal dĩ nhiên là đang cố tình nói dối, nên việc kiểm tra độ chính xác của bất kỳ phần nào trong lời nói của hắn là vô ích.

Văn xuôi. Bản thảo không ghi rõ sự phân chia nào. Brunavagar (“Biển của Bruni”): chỉ được nhắc đến trong đoạn này. Cuộc tàn sát trên bờ biển: một vụ tàn sát gia súc cướp được trên bờ trong một cuộc đột kích. Hogni và Sigrun: xem Helgakvitha Hundingsbana I, 17 và chú thích; quan niệm của người chú giải về Sigrun như là hiện thân luân hồi của Svava (xem Helgakvitha Hjorvarthssonar, chú thích văn xuôi kết thúc) thể hiện một dạng thức học thuật ngây thơ. Không có gì trong các khổ 5–12 xác định rõ ràng Sigrun là một Nữ chiến thần Valkyrie, hoặc — ngoại trừ dòng cuối cùng của khổ 12 — xác định người nói là Sigrun. Do đó, một số biên tập viên gọi nàng đơn giản là “Nữ chiến thần,” trong khi Vigfusson, người cho rằng đoạn này cũng là một phần sót lại của bài Karuljoth, lại gọi nàng là Kara.

6. Bản thảo không nêu rõ những người nói. Hamal: việc Helgi giả mạo cái tên này dường như gắn kết phần này (các khổ 5–12) với khổ 1. Hlesey (“Đảo của Hler” — tức là Ægir, vị thần biển): thường được xác định là hòn đảo Läsö của Đan Mạch; xem Harbarthsljoth, 37 và chú thích.

7. Guth: một Nữ chiến thần Valkyrie (xem Voluspo, 31); những con chim của các người chị em nàng chính là diều hâu và quạ.

8. Bản thảo chỉ định dòng 5 là dòng mở đầu của một khổ thơ mới; một số biên tập viên loại bỏ các dòng 1–2, trong khi những người khác biến các dòng 5–6 thành một khổ thơ dang dở. Nhà Ylfing: xem phần văn xuôi mở đầu và chú thích. Bragalund (“Rừng của Bragi”): một địa danh thần thoại. Gấu: phỏng đoán là những chiến binh cuồng phong Berserker, về điều này xin xem Hyndluljoth, 23.

10. Ý của Helgi trong các dòng 3–4 là mặc dù chàng đã tự nhận mình là người nhà Ylfing (khổ 8, dòng 1), nhưng có rất nhiều anh hùng thuộc dòng dõi đó, và chàng không hiểu làm thế nào mà Sigrun lại biết được mình là Helgi.

11. Những khúc ca tàn sát: lời nói lập lờ hoặc mang tính đánh lừa về trận chiến. Từ “rune” (khúc ca/chữ rune) từng mang ý nghĩa “ma thuật” hoặc “điều huyền bí” từ rất lâu trước khi nó được áp dụng cho các ký hiệu hoặc ký tự mà sau này người ta dùng để nhận diện nó.

12. Một số biên tập viên loại bỏ dòng 3, những người khác loại bỏ dòng 5. Bản thảo bỏ quên tên của Helgi ở dòng 5, qua đó làm phá hủy cả ý nghĩa lẫn nhịp điệu. Vigfusson, dựa theo lý thuyết Karuljoth của ông (xem chú thích về phần văn xuôi sau khổ 4), đã đổi tên Hogni thành Halfdan, cha của Kara.

Văn xuôi. Bản thảo không chỉ ra sự phân chia nào. Hầu hết đoạn văn xuôi này rõ ràng được dựa trên tác phẩm Helgakvitha Hundingsbana I; những điểm mới duy nhất là sự xuất hiện của Starkath với tư cách là người con trai thứ ba của Granmar — đây rõ ràng là một lỗi xuất phát từ việc hiểu lầm khổ thơ 19 — và việc nhắc đến cuộc gặp gỡ của các vị vua, dựa vào khổ thơ 15. Các cuộc gặp gỡ, hay hội đồng của các vị vua, không phải là điều gì bất thường; phương Bắc thời xa xưa rất sản sinh ra các vị vua. Đối với những cái tên còn lại, xin xem Helgakvitha Hundingsbana I: Granmar, khổ 19; Hothbrodd, khổ 19; Gothmund, khổ 33; ngọn đồi của Svarin, khổ 32; Logafjoll, khổ 13; Alf, Eyjolf, Hjorvarth và Hervarth, khổ 14. Bài ca cũ về nhà Volsung: xem Chú thích Mở đầu.

13. Một số ấn bản gộp các dòng 3–4, hoặc dòng 4, với một phần của khổ thơ 14.

14. Các dòng của khổ 14 và 15 ở đây được sắp xếp lại cho phù hợp với phần chỉnh sửa của Bugge; trong bản thảo, chúng đứng theo thứ tự sau: các dòng 3–4 của khổ 14; khổ 15; các dòng 1–2 của khổ 14. Sự nhầm lẫn này đã làm nảy sinh nhiều phỏng đoán khác nhau của các biên tập viên.

Văn xuôi. Bản thảo không chỉ ra sự phân chia nào. Ở đây một lần nữa, người chú giải đã rút ra hầu như toàn bộ thông tin của mình từ tác phẩm Helgakvitha Hundingsbana I — thứ mà ông đã nhắc đến một cách cụ thể và thậm chí còn trích dẫn lại. Những điểm mới duy nhất là tên của những người con trai của Hogni, gồm Bragi và Dag. Bragi được nhắc đến ở khổ 18, dù ở đó không khẳng định rằng hắn là con trai của Hogni. Dag, nhân vật xuất hiện chủ chốt trong các khổ 28–34, lại là một điều khó hiểu, bởi các câu thơ chưa bao giờ gọi tên hắn, và việc người chú giải lấy cái tên ấy từ đâu vẫn là một câu hỏi ngỏ. Frekastein: xem Helgakvitha Hjorvarthssonar, 39 và chú thích. Như đã được viết: hai dòng thơ được trích dẫn, với sự thay đổi của hai từ, từ tác phẩm Helgakvitha Hundingsbana I, 33. Sinfjotli: xem Helgakvitha Hundingsbana I, 6 và chú thích, cùng các khổ 33–48, nơi toàn bộ đoạn đối thoại được trình bày. Lòng trung thành: có lẽ người chú giải đã rút tỉa chút thông tin này từ khổ 29, nơi Sigrun nhắc đến những lời thề mà em trai nàng đã tuyên thệ với Helgi.

17. Sevafjoll (“Ngọn núi ướt đẫm”): chỉ được nhắc đến trong bài thơ này. Những con chiến mã của người khổng lồ: loài sói, những con chiến mã quen thuộc của các nữ khổng lồ; xem Helgakvitha Hundingsbana I, 56.

18. Thiếu nữ: từ được dịch như vậy cũng chính là từ mơ hồ xuất hiện trong Völundarkvitha, các khổ 1 và 5, và có thể mang ý nghĩa cụ thể là một Nữ chiến thần Valkyrie (Gering dịch là “mang mũ giáp” hoặc “anh hùng”) hay đơn giản là “khôn ngoan.” Xem Völundarkvitha, chú thích về phần văn xuôi mở đầu. Các nữ thần Vận mệnh Norns: xem Voluspo, 20 và chú thích. Ở khổ 33, Dag cũng tương tự như vậy khi đổ lỗi cho Othin về tội ác giết người mà hắn đã phạm phải. Bragi: có lẽ là anh trai của Sigrun.

19. Khổ thơ này trông giống như một đoạn được chèn thêm vào, và có rất ít hoặc không có điểm nào gắn kết nó với vụ sát hại các con trai của Granmar. Trong bản thảo, dòng 2 — được đánh dấu là dòng mở đầu của một khổ thơ — đứng trước dòng 1. Hlebjorg (“Ngọn núi biển”) và Styrkleifar (“Những vách đá trận mạc”): những địa danh không được nhắc đến ở nơi nào khác. Không có thêm điều gì được biết về những người con trai của Hrollaug. Starkath: cái tên này hé lộ nguồn gốc của khổ thơ này, bởi Saxo Grammaticus đã kể về cái chết của người anh hùng Thụy Điển Starkath (“Kẻ mạnh mẽ”) — con trai của Storverk, và miêu tả cái đầu bị chặt đứt của hắn đã cắn xuống đất trong cơn thịnh nộ (xem dòng 4). Rất có thể khổ thơ này xuất phát từ một bài thơ hoàn toàn khác, kể về câu chuyện của Starkath, và nỗ lực của người chú giải nhằm xác định người anh hùng Thụy Điển này là người con trai thứ ba của Granmar là hoàn toàn không có cơ sở.

21. Sự khác biệt về nhịp điệu tự nó đã đủ để chỉ ra rằng khổ thơ này xuất phát từ một bài thơ hoàn toàn khác biệt. Một vài ấn bản quy toàn bộ khổ thơ cho Helgi, nhưng các dòng 3–4 hầu như chắc chắn là của Sigrun, và bản thảo bắt đầu dòng 3 bằng một chữ cái viết hoa lớn đứng sau một dấu chấm.

22. Với khổ thơ này bắt đầu cuộc tranh cãi giữa Gothmund và Sinfjotli — cuộc tranh cãi này, cùng với lời quở trách của Helgi dành cho người em cùng cha khác mẹ của mình, xuất hiện với độ dài lớn hơn nhiều trong Helgakvitha Hundingsbana I, 33–48. Nó được đưa vào đây một cách rõ ràng là sai vị trí. Phiên bản được đưa ra ở đây hầu như chắc chắn là bản có trước trong hai phiên bản, nhưng sự tương đồng quá mức nổi bật, và trong một số trường hợp (đặc biệt là trong lời quở trách của Helgi) các khổ thơ giống nhau đến mức có vẻ như tác giả của bài ca Helgi Hundingsbane thứ nhất đã vay mượn trực tiếp từ bài thơ mà đoạn đối thoại hiện tại chỉ là một mảnh vỡ. Cờ hiệu: tấm lá cờ (“gunnfani,” so sánh với “gonfalon”) ở đây đóng vai trò là hiệu lệnh chiến tranh thay cho chiếc khiên màu đỏ được nhắc đến trong Helgakvitha Hundingsbana I, 34. Ánh sáng chiến trận: có lẽ là hiện tượng “cực quang phương bắc.”

23. Các dòng 3–4 rất khó hiểu, và trong bản thảo cho thấy những dấu hiệu của sự nhầm lẫn. Theo như chúng ta biết, vào thời điểm đó Helgi chưa hề chinh phục được bất kỳ vùng đất nào của Hothbrodd. Vương quốc của loài cá, ở dòng 4, phỏng đoán là ám chỉ biển cả, nhưng từ được dịch là “loài cá” ở đây khá tối nghĩa, và nhiều biên tập viên coi nó là một danh từ riêng, “vương quốc của người Fjorsungs,” nhưng không có thêm gợi ý nào về việc người Fjorsungs là ai hoặc là gì.

24. Từ được dịch là những thanh gươm ở đây là một sự phỏng đoán chỉnh sửa; bản thảo ngụ ý đơn giản là một lời mời tiếp tục cuộc cãi vã tại Frekastein. Hothbrodd: dường như hắn được coi là có mặt ở đây trong suốt cuộc tranh cãi; một số biên tập viên, bất chấp nhịp điệu, đã sửa lại dòng thơ để có nghĩa là “Đã đến lúc Hothbrodd phải trả thù.”

26–27. So sánh với Helgakvitha Hundingsbana I, 47–48, vốn gần như hoàn toàn giống hệt. Khổ 27 trong bản thảo được viết tắt thành các chữ cái đầu tiên của các từ, ngoại trừ dòng 5 — dòng không xuất hiện trong bài thơ kia và trông giống như một câu được chèn vào.

Văn xuôi. Ở đây bắt đầu một phần mới của bài thơ, đề cập đến cái chết của Helgi dưới tay của Dag, em trai của Sigrun. Chú thích này hoàn toàn dựa trên các khổ 28–34, ngoại trừ việc đưa vào cái tên Dag (xem chú thích về phần văn xuôi sau khổ 16), và việc nhắc đến ngọn giáo của Othin — thứ vũ khí đảm bảo chắc chắn cho chiến thắng, và được người chú giải đưa vào chắc chắn dựa trên lời khẳng định của Dag rằng Othin chịu trách nhiệm cho cái chết của Helgi (khổ 33). Fjoturlund (“Rừng xiềng xích”): chỉ được nhắc đến ở đây và trong khổ 28.

28. Dòng 5 trông giống như một câu được chèn vào.

29. Leipt: con sông này được nhắc đến trong Grimnismol, 28. Uth: một con gái của vị thần biển Ægir; chúng ta không biết gì về phiến đá thiêng của nàng. Theo người chú giải, mạng sống của Dag đã được tha thứ vì hắn đã thề trung thành với Helgi.

31. Không có khoảng trống nào được chỉ ra trong bản thảo, nhưng hầu hết các biên tập viên đều cho rằng hoặc dòng đầu tiên hoặc hai dòng cuối cùng đã bị thất lạc. Bugge bổ sung thêm một dòng: “Chiếc khiên sẽ không cứu được ngươi đâu | thứ mà ngươi đang cầm trên tay.”

34. Vandilsve (“Đền thờ của Vandil”): Vandil là ai chúng ta không hề biết; đây và Vigdalir (“Thung lũng chiến trận”) hoàn toàn là những địa danh thần thoại.

35. Dòng 5 có thể là giả mạo. Vigblær (“Kẻ thở hổn hển trong trận chiến”): con ngựa của Helgi.

37. Dòng 5 (hoặc có thể là dòng 4) có thể là giả mạo. So sánh với Guthrunarkvitha I, 17 và Guthrunarkvitha II, 2.

Văn xuôi. Valhall, v.v.: không có dấu hiệu nào cho thấy người chú giải lấy đâu ra quan niệm này về việc Helgi cùng chia sẻ quyền cai trị với Othin. Rất khó có khả năng một ý tưởng như vậy từng tìm được chỗ đứng trong bất kỳ bài thơ nào về Helgi, hoặc ít nhất là trong các bài thơ có niên đại sớm hơn; có lẽ đó là sự phát triển muộn màng của truyền thống trong một thời kỳ mà Othin không còn được coi trọng nữa.

38. Khổ thơ này dường như xuất hiện từ một đoạn văn bản vốn bị thất lạc, chứa đựng một cuộc đấu khẩu giữa Helgi và Hunding; quả thực cái tên Hunding có thể đã được thay thế cho một cái tên khác bắt đầu bằng chữ “H,” và ban đầu khổ thơ này hoàn toàn không có mối liên hệ nào với Helgi cả. Người chú giải đã chèn nó vào đây do một sự hiểu lầm rõ ràng, khi cho rằng đây là việc Helgi vận dụng sức mạnh được ban cho bởi Othin.

39. Ở đây bắt đầu phần cuối cùng (các khổ 39–50), trong đó Sigrun đến thăm Helgi đã chết trong gò mả của chàng. Sự diệt vong của các vị thần: cụm từ “ragna rök” đã bị dịch sang tiếng Anh một cách hơi bất hạnh thành từ “ragnarok” (thuật ngữ tiếng Bắc Âu này không phải là một danh từ riêng), và từ rök, có nghĩa là “sự diệt vong,” đã bị nhầm lẫn với từ rökkr, có nghĩa là “bóng tối,” và do đó được dịch thành “chạng vạng của các vị thần,” hay “Götterdämmerung.”

40. Trong bản thảo, phần lớn khổ thơ này được viết tắt thành các chữ cái đầu tiên của các từ.

41. Dòng 3 (hoặc có thể là dòng 2) có thể là giả mạo. Những dấu vết của gươm đao: những vết thương. Một ấn bản đặt khổ 48 sau khổ 41, và một ấn bản khác làm điều tương tự với khổ 50.

43. Có thể các dòng 5–6 là giả mạo, hoặc là một phần của khổ thơ mà phần còn lại đã bị thất lạc. Người ta cũng gợi ý rằng hai dòng có thể đã bị mất sau dòng 2, tạo thành một khổ thơ mới từ các dòng 3–6. Người thân: theo nghĩa đen là “con rể.”

44. Các dòng 4 và 6 đã được đánh dấu bởi nhiều biên tập viên là có khả năng là giả mạo. Những người khác coi các dòng 1–2 là khởi đầu của một khổ thơ mà phần còn lại đã bị thất lạc, hoặc gộp các dòng 5–6 với các dòng 5–6 của khổ 45 để tạo thành một khổ thơ mới. Thiếu nữ phương Nam: xem Helgakvitha Hundingsbana I, 17 và chú thích.

45. Cả các dòng 3–4 lẫn các dòng 5–6 đều bị các biên tập viên nghi ngờ là bị chèn thêm vào, và sự thất lạc của hai dòng cũng đã được gợi ý. Những người vợ/Những nàng dâu: số nhiều ở đây gây ra sự bối rối. Gering khẳng định rằng chỉ có Sigrun được nhắc đến, và dịch từ này ở dạng số ít, nhưng cả “những người vợ” lẫn “những mối tình” đều ở dạng số nhiều một cách quả quyết trong văn bản gốc. Liệu những người đàn ông trong đoàn tùy tùng hồn ma của Helgi có đồng thời được viếng thăm bởi những người vợ của họ hay không? Người chú giải có lẽ đã nghĩ như vậy, bởi trong phần văn xuôi, ông nhắc đến những “người phụ nữ” quay trở lại ngôi nhà, mặc dù điều này dường như chỉ đơn giản là ám chỉ Sigrun và người nữ tỳ.

47. Dòng 5 (hoặc có thể là dòng 4) có thể được chèn thêm vào.

48. Tấm áo giáp gió: bầu trời; cây cầu là Bifrost, cầu vồng (xem Grimnismol, 29). Salgofnir (“Kẻ cất tiếng gáy trong sảnh”): con gà trống Gollinkambi — kẻ đánh thức các vị thần và chiến binh cho trận chiến cuối cùng.

49. Nhiều biên tập viên quy lời thoại này cho người nữ tỳ. Dòng 5 (hoặc 4) có thể là giả mạo. Cuộc gặp gỡ của những giấc mơ (“Thứ của giấc mơ”): giấc ngủ.

50. [NỘI DUNG BỊ THIẾU TRONG BẢN GỐC - KHÔNG CÓ KHỔ 50 TRONG TIẾNG ANH, BỎ QUA HOẶC ĐỂ TRỐNG ĐÚNG THEO CẤU TRÚC] -> *Lưu ý: Do bản gốc tiếng Anh không có khổ 50 (nhảy từ 49 sang Prose), ta giữ nguyên cấu trúc đoạn văn xuôi tiếp theo.*

Văn xuôi. Thái độ của người chú giải được thể hiện rõ ràng qua sự khinh miệt của ông đối với những ai đặt niềm tin vào những “điên rồ của các bà già” kiểu như ý tưởng rằng đàn ông và phụ nữ có thể được tái sinh. Cũng như trong trường hợp của Helgi Hjorvarthsson, lý thuyết về sự tái sinh của người anh hùng dường như phát triển để hợp nhất quanh một nhân vật Helgi duy nhất các câu chuyện khác nhau trong đó người anh hùng đều bị giết hại. Bài ca về Kara (Karuljoth) đã thất lạc, mặc dù như đã chỉ ra, các phần của Helgakvitha Hundingsbana II có thể là những phần sót lại của nó, nhưng chúng ta tìm thấy các phác thảo chính của câu chuyện trong Hromundar saga Greipssonar — bộ truyện mà những người biên soạn dường như đã biết đến bài Karuljoth. Trong sử thi, Helgi Haddingjaskati (Helgi — Anh hùng nhà Haddings) được bảo vệ bởi Nữ chiến thần Kara, người bay lượn trên đầu chàng dưới hình dạng một con thiên nga (lại một lần nữa lưu ý sự nhầm lẫn giữa Nữ chiến thần và thiếu nữ thiên nga); nhưng trong cuộc chiến của mình với Hromund, chàng vung gươm lên cao đến mức vô tình gây ra cho Kara một vết thương chí mạng, ngay sau đó Hromund liền chặt đầu chàng. Vì đây là cái chết thứ ba được ghi nhận của Helgi (một lần dưới tay của Alf, một lần dưới tay của Dag, và cuối cùng là trong trận chiến với Hromund), hiện tượng tái sinh của chàng không có gì là đáng ngạc nhiên cả. Những điểm tương đồng trong tất cả các câu chuyện về Helgi, kể cả câu chuyện được kể trong bài Karuljoth đã thất lạc, nổi bật đến mức không thể không nhìn thấy ở chúng một nguồn gốc chung, và không thể không tin rằng Helgi con trai của Hjorvarth, Helgi con trai của Sigmund và Helgi — Anh hùng nhà Haddings (chưa kể đến nhiều nhân vật Helgi khác có lẽ từng xuất hiện trong các bài ca và câu chuyện giờ đã thất lạc) ban đầu đều chính là cùng một nhân vật Helgi xuất hiện trong các truyền thống cổ xưa của Đan Mạch.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 2 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

Truyện bạn đang đọc dở dang

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.