Phần xuôi. Nithuth (“Kẻ thù cay đắng”): ở đây được xác định là một vị vua Thụy Điển, trong bài thơ (các khổ 9, 15 và 32) được gọi là chúa tể xứ Njars, có thể ám chỉ thần dân vùng Nerike của Thụy Điển. Dù thế nào đi nữa, bối cảnh câu chuyện đã chuyển từ vùng đất của người Saxon sang vùng Đông Bắc. Câu đầu và câu cuối của phần mở đầu đề cập đến phần thứ hai của bài thơ; phần còn lại nói về điển tích các trinh nữ thiên nga. Bothvild (“Thiếu nữ hiếu chiến”): nạn nhân của Völund ở phần sau của bài thơ. Vua xứ Finns: quan niệm này rõ ràng xuất hiện sau bài thơ vốn gọi Völund là một yêu tinh, có lẽ là do người chú giải đã soạn thảo phần mở đầu văn xuôi thêm vào. Người Finn, nghĩa là cư dân ở Lapland, thường được cho là có ma thuật. Egil xuất hiện trong Thithrekssaga với tư cách là anh em của Völund, nhưng Slagfith không được nhắc đến ở nơi nào khác. Ulfdalir (“Thung lũng Sói”), Ulfsjar (“Biển Sói”), Valland (“Vùng đất tàn sát”): những địa danh thần thoại không thể xác định theo lịch sử. Valkyries: đối chiếu Voluspo, 31 và chú thích; trong bài thơ không có gì xác định ba trinh nữ thiên nga là các nữ chiến binh Valkyries ngoại trừ một từ tối nghĩa ở dòng 2 của khổ 1 và một lần nữa ở dòng 5 của khổ 5, có thể có nghĩa, như Gering dịch, là “mang mũ trụ”, hoặc là “xinh đẹp và khôn ngoan”. Tôi nghi ngờ rằng người chú giải, vì muốn tô điểm cho truyền thuyết Saxon càng mang đậm màu sắc phương Bắc càng tốt, đã nhầm lẫn về thần thoại, và rằng [255] nhà thơ chưa bao giờ coi các trinh nữ thiên nga của mình là Valkyries cả. Tuy nhiên, việc đồng nhất các trinh nữ thiên nga với Valkyries không phải là hiếm; đối chiếu Helreith Brynhildar, 7. Tên của ba trinh nữ, Hlathguth, Hervor và Olrun, không xuất hiện trong danh sách các Valkyries. Vua Hlothver: cái tên này gợi ý nguồn gốc phương Nam của câu chuyện, vì đây là dạng tên tiếng Bắc Âu của Ludwig; cái tên này xuất hiện trở lại trong Guthrunarkvitha II, 26, và tên của Kjar được tìm thấy trong Atlakvitha, 7, cả hai bài thơ này đều dựa trên các câu chuyện của người Đức. Cần lưu ý rằng người biên soạn phần chú thích mở đầu này dường như có rất ít hoặc không có thông tin nào ngoài những gì thực sự có trong bài thơ truyền lại cho chúng ta; ông ta nhắc đến những “câu chuyện cũ” về Völund, nhưng hoặc là ông ta không quen thuộc với chi tiết của chúng hoặc là ông ta cho rằng không cần phải sử dụng đến chúng. Chú thích của ông đơn giản là đặt những gì câu thơ kể lại có phần tối nghĩa thành một hình thức rõ ràng và liền mạch; những đóng góp duy nhất của ông là biến Nithuth thành vua Thụy Điển và cha của Völund thành vua xứ Finns, cung cấp cái tên Ulfsjar cho hồ nước, đồng thời xác định các trinh nữ thiên nga là Valkyries, và cho Kjar một quê hương ở Valland.

1. Bản thảo chỉ định dòng 3 là điểm bắt đầu của một khổ thơ; hai dòng có thể đã bị mất trước hoặc sau các dòng 1–2, [256] và hai dòng nữa, hoặc thậm chí sáu dòng, cùng với khổ thơ bổ sung mô tả việc đánh cắp áo thiên nga, sau dòng 4. Myrkwood: một cái tên quen thuộc dùng để chỉ khu rừng ma thuật, tăm tối; đối chiếu Lokasenna, 42.

2. Trong bản thảo, hai dòng này đứng sau khổ 16; các biên tập viên đã cố gắng xếp chúng vào nhiều vị trí khác nhau, nhưng phần văn xuôi chỉ ra rằng chúng thuộc về nơi này, với một khoảng trống được giả định.

3. Trong bản thảo, hai dòng này đi sau khổ 1, không có khoảng trống nào được chỉ ra, và dòng đầu tiên được đánh dấu là sự bắt đầu của một khổ thơ. Nhiều biên tập viên đã kết hợp chúng với khổ 4.

4. Không có khoảng khuyết nào được chỉ ra trong bản thảo; một biên tập viên đã điền đầy khổ thơ bằng dòng thứ hai mang nội dung: “Rồi vào ngực mình Slagfith ôm lấy.”

5. Dòng 3 trông giống như một phần được thêm vào, nhưng dòng 5, hoàn toàn giống với dòng 2 của khổ 1, có thể mới là dòng thừa thãi.

[257]

6. Cụm từ “Völund trở về từ một chặng đường mệt mỏi” là một bản sửa đổi của Bugge, được nhiều biên tập viên chấp nhận. Một số người không đưa nó vào thì loại bỏ dòng 4, và kết hợp phần còn lại của khổ thơ với tất cả hoặc một phần của khổ 7.

7. Bản thảo đánh dấu dòng thứ hai chứ không phải dòng đầu tiên là sự bắt đầu của một khổ thơ. Một số biên tập viên kết hợp các dòng 2–3 với toàn bộ hoặc một phần của khổ 8. Không có khoảng trống nào được chỉ ra trong bản thảo, nhưng nhiều biên tập viên đã giả định có một khoảng trống, một số người chấp nhận gợi ý của Bugge rằng “Cho đến khi nàng thiếu nữ

sáng ngời trở về.”

8. Không có dòng nào trong khổ này được bản thảo chỉ ra là bắt đầu một khổ thơ mới; các biên tập viên đã thử đủ mọi cách thí nghiệm để nhóm lại các dòng thành các khổ thơ cùng với các khổ 7 và 9. Ở dòng 3, từ long (dài) hoàn toàn chỉ là phỏng đoán, vì dòng trong bản thảo chứa một lỗi về nhịp điệu.

9. Một số biên tập viên kết hợp hai dòng đầu với các phần của khổ 8, và hai dòng cuối với nửa đầu của khổ 10. Njars: [258] đã có rất nhiều cuộc thảo luận nhưng không ngã ngũ về ý nghĩa của cái tên này; có lẽ nó áp dụng cho một dân tộc bán thần thoại nào đó ở một nơi mơ hồ nào đó thuộc “phương Đông”.

10. Một số biên tập viên kết hợp các dòng 3–4 với khổ thơ 11 còn dang dở.

11. Không có khoảng trống nào được chỉ ra trong bản thảo; một số biên tập viên kết hợp các dòng này với các dòng 3–4 của khổ 10, trong khi những người khác kết hợp chúng với hai dòng đầu của khổ 12. Chiếc nhẫn duy nhất mà người của Nithuth đánh cắp được trao cho Bothvild, và chứng tỏ là nguyên nhân gây ra sự sụp đổ của nàng.

12. Bản thảo chỉ ra dòng 3 chứ không phải dòng 1 là sự bắt đầu của một khổ thơ, điều này đã dẫn đến rất nhiều sự sắp xếp lại mang tính phỏng đoán. Dòng 2 của bản gốc hoàn toàn giống với cụm từ được Bugge thêm vào ở khổ 6. Dòng 5 có thể là [259] giả mạo, hoặc các dòng 4–5 có thể được triển khai từ một dòng đơn mang nội dung “Gỗ phơi gió

cho Völund cháy rất đượm.”

13. Yêu tinh: bài thơ ở đây xác định Völund thuộc về dòng giống yêu tinh. Con gái của Hlothver: Hervor; nhiều biên tập viên đối xử với tính từ “thông thái tuyệt bậc” ở đây như một danh từ riêng.

15. Trong bài thơ này, bản thảo chỉ rõ những người lên tiếng. Một số biên tập viên biến các dòng 1–2 thành một khổ thơ riêng biệt, liên kết các dòng 3–5 (hoặc 4–5) với khổ 16. Dòng 3 rất có thể là hàng giả mạo, chỉ là một sự triển khai thêm của câu “Nithuth lên tiếng.” Dĩ nhiên, Nithuth đã đến cùng với thuộc hạ của mình để bắt Völund, và giờ đây buộc tội ông đã đánh cắp kho báu của hắn.

16. Bản thảo gán dứt khoát khổ thơ này cho Völund, nhưng nhiều biên tập viên giao hai dòng đầu cho Nithuth. Trong bản thảo, [260] khổ 16 được theo sau bởi hai dòng của khổ 2, và nhiều ấn bản gộp các dòng 3–4 của khổ 16 và khổ 2 thành một lời thoại duy nhất của Völund. Con đường của Grani: Grani là con ngựa của Sigurth, chiến mã mà chàng cưỡi để tiêu diệt Fafnir và chiếm lấy kho báu của Andvari; điều này và việc nhắc đến sông Rhine như là quê hương của sự giàu có đã làm lộ rõ nguồn gốc phương Nam của câu chuyện. Nếu các dòng 1–2 thuộc về Völund, chúng có nghĩa là Nithuth đã có được sự giàu có của mình ở vùng sông Rhine, và kho báu của Völund không dính líu gì đến điều đó; nếu người nói là Nithuth, chúng có nghĩa là Völund có lẽ chưa giết con rồng nào, và rằng ông ở rất xa sự giàu có của sông Rhine, thế nên hẳn ông đã đánh cắp kho báu của mình từ chính Nithuth.

17. Dòng 1 bị thiếu trong bản thảo, các dòng 2–4 tiếp nối ngay sau hai dòng được đưa ra ở đây như là khổ 2. Dòng 1, mượn từ dòng 1 của khổ 32, được đặt vào đây bởi nhiều biên tập viên, theo gợi ý của Bugge. Chắc chắn rằng vợ của Nithuth là người thốt ra dòng 4. Kẻ từ trong rừng bước ra: Völund, nổi tiếng là một thợ săn. Gering cho rằng với sự xuất hiện của vợ Nithuth, bối cảnh đã chuyển từ nhà của Völund sang nhà của Nithuth, nhưng tôi không thấy điều đó là cần thiết.

Phần xuôi. Người chú giải đã chèn chú thích này một cách khá vụng về vào giữa lời thoại của vợ Nithuth.

[261]

18. Trong bản thảo, các dòng 2–3 đứng trước dòng 1; nhiều biên tập viên đã thực hiện việc chuyển vị trí được chỉ ra ở đây. Một số biên tập viên loại bỏ dòng 3 vì cho là giả mạo. Sævarstath: “Bến Biển.”

19. Khổ thơ này rõ ràng đang ở trạng thái tồi tệ. Vigfusson tạo ra hai khổ thơ từ nó bằng cách thêm vào một dòng đầu: “Khi ấy Völund cất lời,

khôn ngoan nhất trong các yêu tinh.” Các biên tập viên đã loại bỏ nhiều dòng khác nhau, và một số đã nhóm lại các dòng cuối với hai dòng đầu của [262] khổ 20. Việc loại bỏ các đoạn trong ngoặc đơn tạo ra một khổ thơ bốn dòng chính xác về mặt nhịp điệu, nhưng nó chẳng có gì hơn ngoài sự phỏng đoán để làm điểm tựa.

20. Các ấn bản khác nhau một trời một vực trong việc kết hợp các dòng của khổ này với các dòng của khổ 19 và 21, đặc biệt là khi bản thảo chỉ ra dòng thứ ba là sự bắt đầu của một khổ thơ. Tuy nhiên, ý nghĩa vẫn không thay đổi.

21. Một số ấn bản làm thành một khổ thơ từ các dòng 3–4 của khổ 20 và các dòng 1–2 của khổ 21, và một khổ khác từ bốn dòng tiếp theo. Tai họa đã phơi bày: nghĩa là, số vàng trong ráp được định sẵn sẽ là nguyên nhân gây ra sự diệt vong của chúng.

22. Bản thảo chỉ ra dòng 3 là sự bắt đầu của một khổ thơ, và một số biên tập viên đã áp dụng cách nhóm này. Trong Thithrekssaga, Völund đuổi những đứa trẻ đi cùng với chỉ thị không được quay lại cho đến khi vừa dứt trận tuyết rơi, và sau đó hãy đến gần nơi ở của ông bằng cách đi lùi. Những đứa trẻ làm như vậy, và khi, sau khi ông đã giết chúng, Völund bị gặng hỏi về chúng, ông chỉ vào những dấu chân trong tuyết làm bằng chứng cho thấy chúng đã rời khỏi nhà mình.

[263]

23. Không có khoảng trống nào được chỉ ra trong bản thảo. Một số biên tập viên giả định có khoảng trống, như ở đây; một số nhóm các dòng này với các dòng 3–4 của khổ 22, và một số với các dòng 1–2 của khổ 24.

24. Một số ấn bản bắt đầu một khổ thơ mới với dòng 3.

25. Bản thảo chỉ ra dòng 3 là sự bắt đầu của một khổ thơ, và nhiều biên tập viên đã áp dụng cách nhóm này.

26. Hai dòng này đã được nhóm theo nhiều cách khác nhau, hoặc với các dòng 3–4 của khổ 25 hoặc với khổ 27 còn dang dở. Không có khoảng trống nào được chỉ ra trong bản thảo, nhưng sự thiếu hụt něo đó là quá rõ ràng nên hầu như tất cả các biên tập viên đều đã ghi nhận, mặc dù họ có sự khác biệt về số lượng dòng bị mất.

27. Không có khoảng trống nào được chỉ ra trong bản thảo; dòng rưỡi [264] có thể được điền đầy (một phần với sự trợ giúp của các bản thảo giấy muộn màng) như sau: “Nhưng chẳng mấy chốc nó vỡ tan,

và nhanh chóng đến chỗ Völund / Nàng mang nó đến và cất lời—”

29. Bản thảo không nêu tên Völund là người nói trước dòng 3; Vigfusson lại chèn thêm dòng quen thuộc của ông, “Khi ấy Völund cất lời,

khôn ngoan nhất trong các yêu tinh.” Một vài ấn bản kết hợp các dòng 3–4 với hai dòng của khổ 30.

30. Không có khoảng trống nào được chỉ ra trong bản thảo; một số biên tập viên kết hợp hai dòng này với các dòng 3–4 của khổ 29, và nhiều người kết hợp với ba dòng của khổ 31.

[265]

31. Có lẽ một điều gì đó đã bị mất trước khổ thơ này, giải thích cách Völund tự làm cho mình đôi cánh, vì nếu không, do chứng què quặt của mình, ông không thể rời khỏi hòn đảo. Thithrekssaga kể câu chuyện về việc anh trai của Völund là Egil đã bắn chim và đưa cho ông những chiếc lông vũ, từ đó ông làm ra một chiếc áo lông vũ. Khoảng trống trong câu chuyện này minh họa cho sự thiếu hụt kiến thức dường như thuộc về người biên soạn chịu trách nhiệm cho các chú thích văn xuôi; nếu ông ta biết câu chuyện được kể trong Thithrekssaga, thật khó có thể tưởng tượng được rằng ông ta lại bỏ quên việc chỉ ra mối liên kết cần thiết tại thời điểm này. Một số biên tập viên loại bỏ dòng 3 vì cho là giả mạo. Bản thảo không chỉ ra bất kỳ khoảng khuyết nào.

32. Bản thảo chỉ ra dòng 4 là sự bắt đầu của một khổ thơ, và nhiều biên tập viên đã tuân theo sự sắp xếp này.

33. Bản thảo không nêu tên người nói. Nó chỉ ra dòng 3 là sự bắt đầu của một khổ thơ mới. Vigfusson thêm vào trước dòng 1, “Rồi Nithuth cất lời,

chúa tể xứ Njars.”

34. Không có khoảng trống nào được chỉ ra trong bản thảo, nhưng có vẻ rõ ràng [266] là một điều gì đó đã bị mất. Một số biên tập viên kết hợp hai dòng này với các dòng 3–4 của khổ 33. Völund bây giờ đang bay lượn bên trên lâu đài của Nithuth.

35. Bản thảo không nêu tên người nói; Vigfusson lại tạo ra hai khổ thơ hoàn chỉnh với dòng, “Khi ấy Völund cất lời,

khôn ngoan nhất trong các yêu tinh.” Một số biên tập viên bắt đầu một khổ thơ mới với dòng 4, trong khi những người khác loại bỏ các dòng 2–3 hoặc 5–7 vì coi là những phần được thêm thắt vào. Vợ của Völund: ý ở đây chỉ Bothvild, vì Völund muốn sự trả thù của mình giáng mạnh vào cha nàng hơn là vào bản thân nàng.

36. Các dòng 3–4 gần như hoàn toàn giống với các dòng 3–4 của khổ 24.

37. Hoàn toàn giống, ngoại trừ các đại từ, với khổ 25.

[267]

38. Các dòng 1–2: đối chiếu khổ 26.

39. Bản thảo không nêu tên người nói. Hoặc dòng 4 hoặc dòng 5 có thể là phần được thêm thắt; hai ấn bản loại bỏ các dòng 3–5, kết hợp các dòng 1–2 với khổ 40. Trong Thithrekssaga, Nithuth thực sự ép Egil, anh trai của Völund, phải bắn vào Völund. Người sau đã giấu một cái bàng quang đầy máu dưới nách trái của mình, và khi mũi tên của người anh trai đâm thủng thứ này, Nithuth cho rằng kẻ thù của hắn đã bị tiêu diệt. Điển tích này cũng xuất hiện trong số các cảnh tượng từ cuộc đời của Völund được chạm khắc thô sơ trên một chiếc hộp ngà voi cổ, mang một bản khắc chữ Anglo-Saxon bằng các chữ cái rune, vẫn còn được bảo lưu cho đến nay.

40. Dòng 1: đối chiếu khổ 31. Bản thảo không chỉ ra khoảng khuyết nào.

[268]

41. Dòng đầu tiên là một sự bổ sung mang tính phỏng đoán. Thakkrath có lẽ là dạng tên gọi miền Bắc của cái tên tiếng Đức Trung cao cổ Dancrat.

42. Bản thảo không chỉ ra khoảng trống nào, nhưng chỉ ra dòng 3 là sự bắt đầu của một khổ thơ; câu thêm vào của Vigfusson “Rồi Nithuth cất lời,

chúa tể xứ Njars” có vẻ khá hợp lý.

43. Bản thảo không nêu tên người nói. Các biên tập viên khác nhau đã loại bỏ dòng này hay dòng khác trong ba dòng cuối, và vì bản thảo chỉ ra dòng 4 là sự bắt đầu của một khổ thơ mới, việc mất đi hai hoặc ba dòng cũng đã được đề xuất. Theo Thithrekssaga, con trai của Völund và Bothvild là Vithga, hay Witege, một trong những anh hùng của Dietrich xứ Bern.

[269]