Bài viết "Giảm án cho chính mình" của tôi chủ yếu phân tích về "nhà ngục ngoài nhà ngục". Đó là bởi vì, đối tượng độc giả mà tôi thiết lập lúc bấy giờ là những người ở bên ngoài nhà tù.

Đối với "nhà ngục ngoài nhà ngục", ngoài "dây cương danh lợi" đã nói ở trên, còn có rất nhiều hình thái khác. Do đó, tôi muốn chép lại nhiều phân tích trong bài viết đó -

Người thực sự vào tù dù sao cũng không nhiều, nhưng chúng ta thường thấy, có rất nhiều người rõ ràng không vào tù nhưng lại tự giam mình trong "nhà ngục do tâm tạo ra".

Hôm qua, tôi nhìn thấy một nhân viên bán vé trẻ tuổi trên xe buýt, chỉ cần nhìn một cái là có thể thấy cậu ấy cực kỳ không thích công việc này. Uể oải chào khách, bán vé với thái độ thờ ơ, thỉnh thoảng lại giơ tay xem đồng hồ, rồi nhìn ra ngoài cửa sổ với vẻ chán chường. Tôi nghĩ, chiếc xe buýt này chính là nhà ngục của cậu ấy, mà cậu ấy lại chẳng biết thời hạn thi hành án là bao lâu. Thực ra, sao cậu ấy không chuyển hướng, coi việc bán vé như "kỳ phổ" (bàn cờ), dốc lòng vui vẻ mà đầu tư vào đó, rồi lại từ đó mà giải thoát chính mình?

Đối với một số người, một kẻ thù cũng là một nhà ngục. Nhất cử nhất động của kẻ thù đều trở thành lớp lớp cửa sắt, ngày ngày vì thế mà uất ức phẫn nộ, lo lắng sợ hãi. Có người còn mở rộng hơn, lấy cả đối tượng mà mình đố kỵ làm nhà ngục, mỗi một thành quả của người ta đều trở thành hình phạt mà bản thân không thể chịu đựng nổi, ngày đêm một mình dày vò.

Đêm hôm đó, anh ta đọc một bài viết của đồng nghiệp, ghen tị điên cuồng đến mức mất ngủ suốt đêm. Thế là, phòng ngủ đêm đó trở thành phòng giam, hơn nữa còn là phòng giam ngược đãi với giường đầy chông gai.

Nghe nói trước đây khi người Anh bắt kẻ trộm ở các vùng nông thôn Ấn Độ, phương pháp rất đơn giản: bắt được một tên trộm liền vẽ một vòng tròn trên mặt đất rồi bắt hắn ở trong đó. Bắt đủ số lượng, liền lôi từng tên một ra khỏi vòng tròn, xếp hàng áp giải đi. Điều này thực sự rất khớp với thành ngữ "họa địa vi lao" (vẽ đất làm tù) của Trung Quốc, hóa ra thành ngữ này đã khái quát một trạng thái sinh thái tiêu cực phổ biến. Tôi thực sự tin rằng, nhà ngục đáng sợ nhất trên thế giới không hề có cửa sắt và tường bao. Quá nhiều người, đều tự nguyện đóng vai kẻ trộm ở nông thôn Ấn Độ. Hơn nữa, những vòng tròn đó không phải do người Anh vẽ, mà hoàn toàn do chính họ tự vẽ ra.

Trí tuệ nhân loại có thể tìm kiếm tự do trong sự không tự do, cũng có thể thiết lập sự không tự do ngay trong tự do. Nhìn quanh bốn phía, biết bao người qua đường vội vã, lông mày ánh mắt đều mang theo từng nhà ngục mà chạy ngược chạy xuôi.

Hãy giãn hàng chân mày ra, giảm án cho chính mình đi. Ngoài bản thân ra, còn ai có thể trả lại tự do cho bạn?