Nhà tù là nơi sàng lọc, cất giữ và tôi luyện nên nhân cách người quân tử.

Về điều này, Văn Thiên Tường mà chúng ta vừa nhắc đến đã để lại một tài liệu ghi chép vô cùng quan trọng. Ông miêu tả tỉ mỉ trạng thái chân thực của nhà tù "thổ thất" (phòng đất) tại Yên Kinh thời bấy giờ, đó thực sự không phải là nơi con người bình thường có thể ở được. Thế nhưng, Văn Thiên Tường không chỉ dùng tấm thân ốm yếu để trụ lại, mà còn ở suốt hai năm trời, lạ thay lại không hề đau ốm bệnh tật. Tại sao vậy? Văn Thiên Tường nói, đó là nhờ chính khí. Một luồng chính khí từ đất trời sông núi, qua sự gia trì của biết bao nhân sĩ hiền tài từ xưa đến nay, đã đổ dồn lên thân thể ông.

Xin trích lại một đoạn ông miêu tả về phòng giam:

"Ta bị giam ở Bắc Đình, ngồi trong một căn phòng đất. Phòng rộng tám thước, sâu chừng bốn tầm. Cửa đơn thấp nhỏ, khe trắng ngắn hẹp, ẩm thấp u tối. Gặp tiết ngày hè, các loại khí tụ lại. Mưa ngập bốn phía, làm nổi bật giường bàn, ấy là thủy khí; bùn lầy nửa buổi, bốc hơi tanh tưởi, ấy là thổ khí; lúc trời hửng nắng nóng gắt, đường gió bế tắc, ấy là nhật khí; dưới mái hiên khói bếp, thổi bùng hơi nóng, ấy là hỏa khí; kho gạo mục nát, mùi xộc lên mũi, ấy là mễ khí; người chen chúc, mùi hôi hám mồ hôi cáu bẩn, ấy là nhân khí; có khi là hố xí, có khi là xác chết, hoặc chuột thối, các loại khí hôi hám bốc ra, ấy là uế khí. Chồng chất bao nhiêu loại khí ấy, người nào chịu đựng cũng khó lòng không sinh bệnh. Thế mà ta với thân hình ốm yếu, cúi ngẩng ở đó, đến nay đã hai năm rồi, may mắn thay vẫn không hề hấn gì, đó là nhờ có tu dưỡng mà ra."

Có được một đoạn ghi chép thực tế về hoàn cảnh như vậy, thiên cổ "Chính Khí Ca" cũng có thể xuất hiện rồi. Ai mà tưởng tượng nổi, chính trong môi trường tồi tệ đến thế, lại xuất hiện một tấm lòng khoáng đạt lớn lao đến vậy—

"Đất trời có chính khí, tạp nhiên phú lưu hình. Dưới làm sông núi, trên làm nhật tinh. Với người gọi hạo nhiên, mênh mang khắp càn khôn. Đường hoàng thời thanh bình, hàm hòa nhả cửa đình. Thời cùng tiết mới hiện, từng cái rủ đan thanh."

---❊ ❖ ❊---

"Ngoái nhìn lòng canh cánh, ngẩng trông mây trắng bay. Lòng ta buồn vời vợi, trời xanh nào có cùng. Triết nhân ngày đã xa, điển hình xưa vẫn còn. Mái hiên lộng gió đọc, cổ đạo chiếu dung nhan."

—《Chính Khí Ca》

Đoạn dài bị lược bỏ ở giữa, chính là bức chân dung tập thể những tráng sĩ cảm động nhất trong lịch sử Trung Quốc. Khi họ được Văn Thiên Tường trong nhà tù xướng tụng từng người một, nhà tù bỗng chốc trở thành điện Thánh Hiền, đền Trung Liệt. Theo ý nghĩa này, "Chính Khí Ca" cũng chính là bài ca nhà tù, là bài ca của chốn lao tù. Chí chính chí trọc, chí tôn chí ti, chí vĩ chí hẹp, từ lâu đã đối đầu nhau, nay hội ngộ tại con đường chật hẹp này. Chính là trong sự va chạm và kích động của chúng, người quân tử đường hoàng mới sừng sững đứng vững.

Thông qua Văn Thiên Tường, tôi muốn nói với rất nhiều người đang ôm hận trong nhà tù ngày nay vài lời. Các vị có thể thực sự có oan tình, cần kháng cáo thì vẫn nên kháng cáo; thế nhưng, nói chung mà xét, đừng đem "khí" uất ức dồn nén vào vụ án cụ thể, càng đừng đem "khí" đó đổ dồn vào sự báo thù sau này. Nếu nói về "khí", thì "khí" của Văn Thiên Tường chắc phải lớn hơn nhiều chứ? Đường đường là Thừa tướng, vua hôn quân, chính sự suy tàn, quốc hận gia thù, lại bị giam cầm ngược đãi như thế, lẽ nào không ngày ngày tức giận mắng nhiếc, đứt gan nát ruột? Nhưng ông không làm vậy. Ông đem một bụng phẫn nộ, oán khí, tất cả hóa thành chính khí của đất trời, bình thản mênh mang, khói nước vạn dặm, thế không thể ngăn cản.

Có thể thấy, cũng là "khí", chất liệu thay đổi một chút, cảnh giới liền khác biệt một trời một vực. Chất liệu của "khí", chúng ta cũng gọi đó là "khí chất". Sao không, đổi một loại "khí"?

Khi khí của đất trời được dẫn nhập vào trong lòng, thì nhà tù đang ở thực sự đã biến thành "nhà tù của người quân tử".

Nghĩ đến Văn Thiên Tường, thì không bao giờ phải phiền muộn vì chữ "ngục" (nhà tù) này nữa. Vì thế, tôi rất muốn làm một trò chơi chữ với chữ "ngục" này, dùng mấy từ đồng âm để giải thích nó, thay thế nó.

Vậy thì—

"Nhà tù của người quân tử" cũng chính là "sự vượt của người quân tử", một sự siêu việt về tâm lý;

"Nhà tù của người quân tử" cũng chính là "sự nhảy của người quân tử", một bước nhảy vọt về nhân cách;

"Nhà tù của người quân tử" cũng chính là "nhạc của người quân tử", một loại âm nhạc tu dưỡng tâm linh;

"Nhà tù của người quân tử" cũng chính là "núi của người quân tử", một ngọn núi tinh thần.