Một đoạn ghi chép trong văn liệu đời Thanh ở Trung Quốc, tựa đề "Nho sĩ làm ác", sau khi đọc xong thấy khá ấn tượng.

Ở một thị trấn nơi góc biển, đột nhiên xuất hiện ba kẻ côn đồ, chuyên đi vào nhà cưỡng hiếp phụ nữ. Dân trấn phẫn uất, bèn tìm đến nơi ở của hai vị nho sĩ cách đó mấy dặm, xin chỉ giáo cách báo quan bắt giữ. Nào ngờ, hai vị nho sĩ này lại tin sùng giáo điều đạo học "trang phục lộng lẫy là gợi dâm, dung nhan diễm lệ là dẫn dắt gian tà", nghe xong liền trách ngược phụ nữ không giữ phụ đức, quyến rũ thế nhân.

Từ đó về sau, mỗi khi lũ côn đồ lại đắc thủ, các nho sĩ vẫn không hề hỏi han tung tích bọn chúng, chỉ chăm chăm trách móc phụ nữ không đứng đắn. Dân trấn thô lậu, ít chữ nghĩa, đều tin theo lời họ mà nín lặng.

Nửa năm sau, lũ côn đồ ngày càng hống hách, dân trấn đã chuyển đi quá nửa, những người còn lại đành cam chịu số phận. Một đêm nọ, có thôn phụ kinh hoàng phát hiện, hai vị nho sĩ kia sớm đã cùng lũ côn đồ nhập làm một.

Người ghi chép nói: Giúp ác, làm ác, vốn dĩ không thể tách rời. Hai vị nho sĩ kia vì sao từ trước đến nay chỉ trách phụ nữ ăn mặc lộng lẫy, dung nhan diễm lệ? Có thể thấy họ đã để tâm từ lâu rồi. Vì sao để tâm? Là vì khao khát đã lâu.

Kẻ không hiểu hỏi: Miệng đầy đạo nghĩa, lời lẽ chính nghĩa nghiêm minh, lẽ nào đều là giả?

Người ghi chép đáp: Kẻ khinh thường đạo nghĩa mà công khai làm hại người khác là côn đồ nhỏ; kẻ cao giọng rao giảng đạo nghĩa mà ngấm ngầm làm hại người khác mới là côn đồ lớn. Côn đồ nhỏ dọn đường cho côn đồ lớn, côn đồ lớn lập ngôn cho côn đồ nhỏ, xưa nay vẫn vậy.

Ta bình rằng: Trong dân gian Trung Quốc, xưa nay vẫn luôn phân chia văn nhân và côn đồ thành hai nhóm đối lập, đó là một sai lầm lớn. "Văn" không có khả năng khước từ cái ác, "người" lại có bản tính cầm gậy. Ác mà không có văn, đó là ác nhỏ; ác mà dính dáng đến văn, mới trở thành đại hung. Văn nhân và côn đồ trong thiên hạ, phần lớn đều giấu cái ác, phô trương cái văn. Thế nhưng mỗi khi nhìn vào văn chương của họ, đại để đều là lời sáo rỗng về đạo nghĩa, rồi viết ra những lời bình tàn khốc. Khi lời bình tàn khốc bắt đầu, ắt phải đảo lộn trắng đen, chỉ thiện thành ác, quét dọn sân nhà cho cái ác. Lời bình này vừa ra, khơi dậy dư luận hạ cấp, khắp nơi không còn thị phi, kẻ viết lời bình từ chỗ giúp ác chuyển sang làm ác, cũng không còn gì cản trở nữa.

Cho nên ta than rằng: Một nửa của đại ác, bắt nguồn từ văn nhân. Một nửa của văn ác, bắt nguồn từ lời bình tàn khốc. Ngược dòng về "Cách mạng Văn hóa", nhìn gần lại chủ nghĩa dân túy, đều cùng một trình tự, tất cả đều có thể chứng thực.