[Dấu bưu điện, ngày 17 tháng 9 năm 1845.]
Anh không biết em có hình dung được chính xác tác động từ lá thư của em đối với anh hay không—rất có thể là có, và em viết nó cốt vì điều đó—bởi anh hiểu tất cả đều xuất phát từ lòng tốt của em. Nhưng trước khi nói cho em biết tác động ấy là gì, hãy cho phép anh dùng những lời ngắn gọn nhất để dập tắt bất kỳ nỗi sợ nào—dù chỉ trong khoảnh khắc và ở chặng đầu tiên—rằng em đã bị hiểu lầm, rằng sự tử tế hiện hữu ở bề ngoài, bao bọc xung quanh và phủ lên tất cả, đang che giấu bất kỳ điều gì. Anh hiểu rằng em đang cho anh thấy, tại thời điểm này, có những trở ngại không thể vượt qua đối với cái đó—anh có thể thốt lên được không—món quà trọn vẹn ấy, mà anh thừa nhận rằng, khi anh còn dám mong mỏi nó, thì nó đã vượt quá những hy vọng—thậm chí cả những ước nguyện của anh, theo như anh cảm nhận... vậy mà vẫn cứ phải cất lời xin, bởi nó được mách bảo quá rõ ràng cho anh, bởi một thứ hoàn toàn nằm ngoài những hy vọng và ước nguyện kia. Liệu có giúp ích gì không khi anh nói rằng một lần trong hang động Aladdin này, ngay từ đầu anh đã biết mình không nên dừng chân trước bất kỳ đống trái cây bằng ngọc bích nào trên cây, mà phải tiến thẳng đến cây đèn, đến phần thưởng, thứ cuối cùng và tuyệt vời nhất trong tất cả? Chà, anh hiểu rằng em đang tuyên bố hiện tại em tin rằng món quà này là bất khả thi—và anh hoàn toàn tuân theo—anh hoàn toàn phó thác vào em; nương bóng nơi em với tất cả niềm tin mà anh có thể có. Những trở ngại đó hoàn toàn là để em nhìn nhận và tuyên bố... giả sử anh nhìn thấy chúng, hãy chắc rằng anh sẽ không bao giờ nhạo báng em hay chính mình bằng cách làm ra vẻ phớt lờ chúng... ý anh là những trở ngại; nhưng em thực sự nhìn thấy chúng, anh buộc phải nghĩ vậy,—và có lẽ chúng càng tác động mạnh đến anh bởi vì anh thực sự, thành thật và chân thành không tài nào tưởng tượng nổi chúng là gì,—không phải vì anh sẽ cố gắng tìm hiểu. Sau những gì em vừa cho anh hay, anh biết và tràn ngập niềm tin vui sướng rằng nếu một ngày nào đó chúng không còn là những gì em đang coi là trở ngại nữa, chính em—người hiện đang nhìn thay cho anh, người mà anh hoàn toàn tin tưởng để nhìn nhận thay cho mình; khi ấy em cũng sẽ nhìn thấy và nhớ đến anh, cùng với cách anh tin tưởng, và khi ấy vẫn sẽ tiếp tục tin tưởng. Và cho đến khi em nhìn thấy như vậy, và báo cho anh biết như vậy, anh sẽ chẳng thốt ra một lời nào—bởi điều đó sẽ hàm chứa những ý nghĩa đê tiện nhất. Anh tạ ơn Chúa—anh thực sự tạ ơn Ngài, rằng trong toàn bộ sự việc này, anh đã cố gắng hết sức có thể để không trở nên bất xứng với việc Ngài đưa em đến với anh, ở điểm này: khi không còn ở độ tuổi xuân sắc nhất của cuộc đời, và sau bao năm trời đã tự nhủ về sự bất khả thi của việc yêu bất kỳ người phụ nữ nào... từng ngạc nhiên về điều này lúc ban đầu, và đấu tranh không ít chống lại nó, cuối cùng đã đành lòng chấp nhận nó, tự giải thích mọi lẽ cho bản thân, và trở nên, nếu có gì, thì là kiêu hãnh hơn là tiếc nuối về điều đó... anh muốn nói rằng, khi tình yêu đích thực, tự khẳng định mình ngay lập tức là như thế, cuối cùng lại lộ diện trước anh, anh đã mở toang trái tim mình đón nhận nó bằng một tiếng kêu—chẳng bận tâm đến việc nó lật đổ toàn bộ học thuyết của mình—cũng chẳng hoài nghi tác động của nó lên một tâm trí vốn đã được thiết lập trật tự tối hậu, theo như anh tưởng tượng, cho dăm năm ít ỏi còn lại—cũng chẳng mảy may lo sợ rằng yếu tố mới mẻ ấy sẽ làm tổn hại đến những gì đã được tổ chức sẵn sàng mà không cần sự trợ giúp của nó. Anh cũng chẳng phạm phải cái sự ngu ngốc dễ được tha thứ hơn, là đối xử với cảm xúc mới mẻ này theo những lề thói và khuôn mẫu giáo điều của thế gian. Anh đã không lên tiếng khi nó không cất lời, chỉ vì "người ta" có thể lên tiếng, hoặc đã lên tiếng, hoặc nên lên tiếng, rồi "van nài" và đủ thứ trò thảm hại ấy mà xét cho cùng, anh hoàn toàn có quyền tự hào vì mình không được kêu gọi để thử sức. Chẳng hạn như lúc này đây... "người ta" nên tuyệt vọng; nhưng trước tiên hãy "thử lại", và mù quáng làm việc để dẹp bỏ những trở ngại ấy (—giá như anh nhìn thấy chúng, anh đã giữ im lặng, và chỉ lên tiếng khi nào một tháng sau, mười năm sau, anh có thể bảo em nhìn xem chúng từng ở đâu)—và "người ta" sẽ làm tất cả những điều đó, không phải vì muốn đóng kịch, hay để "ra dáng nhân vật"... (điều đó hoàn toàn khác với sự ngu ngốc...) nhưng vì một sự lo lắng không phải là vô lý, sợ rằng nếu im lặng quá đột ngột, nếu đón nhận ý muốn của em quá trọn vẹn; thì sự sốt sắng, sự bền bỉ và không hề suy giảm... trên thực tế là sự chân thành của những gì đã được bộc lộ trước đó, sẽ bị mang ra nghi ngờ—Nhưng anh tin rằng em tin anh—Và giờ đây khi mọi chuyện giữa chúng ta đã rõ ràng, anh sẽ nói điều mà em sẽ lắng nghe, mà không phải sợ hãi cho anh hay cho chính em, rằng anh hoàn toàn mãn nguyện... ("biết ơn" thì anh dẹp sang một bên rồi... nó phải đi thôi—) Anh chấp nhận những gì em ban tặng, những gì những từ ngữ ấy mang lại cho anh, như là—không phải tất cả những gì anh xin... như anh đã nói—nhưng còn nhiều hơn cả những gì anh từng hy vọng—tất cả, theo nghĩa tốt đẹp nhất, mà anh xứng đáng nhận được. Câu nói trong lá thư của anh mà em phản đối, và câu kia—cũng có thể giữ nguyên—anh chưa bao giờ cố gắng tuyên bố, miêu tả cảm xúc của mình dành cho em—tất nhiên một từ duy nhất đã đại diện cho tất cả... nhưng khi phải đặt bút viết ra một điểm nào đó, có thể nói như vậy, của nó—em không thể ngạc nhiên nếu anh chọn một điểm cực đoan nào đó trước tiên... mặc cho toàn bộ phần chưa từng được kể đã dẫn dắt đến nó, khiến nó trở nên khả thi và tự nhiên—đó là sự thật, "anh không thể mơ đến điều đó"—rằng anh rất nóng lòng muốn gạt bỏ ý nghĩ khủng khiếp ấy khỏi một lần ghé thăm dẫu thoáng qua nhất đến em, rằng em đối với anh thế này thế nọ với điều kiện anh cũng phải tỏ ra y như vậy với em—cứ như thể chúng ta đã phải chờ đợi để thừa nhận rằng mặt trăng chiếu sáng cho chúng ta cho đến khi chúng ta xác định được trong hai, ba trăm năm trở lại đây rằng trái đất cũng tình cờ chiếu sáng cho mặt trăng vậy! Nhưng anh đã cảm nhận điều đó, và đã nói thế:—giờ đây em đã tuyên bố điều mà anh chưa bao giờ dám mơ tưởng đến—và anh nhắc lại với em rằng anh, với tất cả những gì phải tạ ơn Chúa, là người tạ ơn nhiều nhất về ơn huệ cuối cùng này của Ngài... mà không nghi ngờ gì nữa, đó là cảm xúc tự nhiên và tất yếu, giả sử người ta luôn nhìn thấu suốt mọi sự. Sự quý trọng của em dành cho anh là thành công trọn vẹn—hãy để phần còn lại đến, hay không đến. Trong lòng biết ơn sâu sắc, anh muốn... anh chắc chắn mình sẽ hứa bất cứ điều gì có thể làm em hài lòng... nhưng sẽ chẳng ích gì khi đồng ý bằng lời nói để thay đổi tình cảm của mình, chuyển dời chúng đi nơi khác v.v. và v.v. Đó sẽ là những lời nói thuần túy dại dột, và hoàn toàn xa lạ với những kết quả thực tế mà em sẽ đạt được theo một cách tốt đẹp hơn từ một động cơ cao cả hơn. Tuy nhiên, anh sẽ vui vẻ hứa với em rằng sẽ không "bị ràng buộc bởi bất kỳ lời nói nào", không mù quáng trước bất kỳ phép màu nào; nói một cách hoàn toàn nghiêm túc, không phải vì anh đã một đi không trở lại từ bỏ loài bò sát cùng việc sở hữu và chung đụng với chúng, mà anh sẽ bướng bỉnh quay lưng lại với bất kỳ con kỳ lân nào khi sự hiện diện kỳ diệu ấy ban phước cho anh... nhưng trong lúc này, anh sẽ thong thả bước đi trên những ngọn đồi của chúng ta ở đây chứ không đi lùng sục khắp mọi xó xỉnh để tìm chiếc sừng cong sáng lóa ấy!
Còn về phần em... nếu anh đã không dám "mơ đến điều đó"—thì giờ đây nó đã là của anh, niềm kiêu hãnh và niềm vui của anh không hề ngăn cản anh đón nhận toàn bộ sự an ủi từ đó ngay lập tức, lúc này đây—anh sẽ tin chắc rằng, nếu anh vâng lời em, anh sẽ không phải chịu thiệt thòi gì—nếu, khi cố gắng tha thứ cho em nỗi đau vô ích, anh không mãi mãi quay lại đề tài ấy; mà thực sự "từ bỏ" nó ngay lúc này, khi việc chìm đắm trong đó chẳng mang lại lợi ích gì cho em; em sẽ không bao giờ tự nhủ—như anh đã nói—"cái 'sức bốc đồng hào hiệp' ấy đã phai nhạt theo thời gian... thời gian đang làm công việc quen thuộc của nó—điều này là dễ hiểu" v.v. và v.v. Em sẽ là người đầu tiên nói với anh rằng "một trở ngại như thế đã ngừng tồn tại... hoặc giờ đây đã trở thành một trở ngại hữu hình đối với anh, một trở ngại mà anh có thể cố gắng vượt qua"—và anh sẽ có mặt ở đó, và sẵn sàng—mười năm sau cũng như bây giờ—nếu anh còn sống.
Một lời cuối cùng về những vấn đề khác—"những vấn đề trần tục"—anh xin thừa nhận rằng anh đã ám chỉ đến chúng một cách có phần phô trương, bởi vì—bởi vì đó sẽ là sự hy sinh nghèo nàn duy nhất mà anh có thể dành cho em—một sự hy sinh mà anh sẽ vui lòng thực hiện, nhưng dẫu sao vẫn là sự hy sinh, và là sự hy sinh duy nhất: "thói quen sống ngọt ngào" vô tư lự này—sự độc lập tuyệt đối của anh, thứ mà nếu không có nó, trái tim anh sẽ khô héo và chết đi, anh cảm thấy thế, và anh đã chiến đấu biết bao trận oanh liệt để bảo vệ nó—vì điều đó cũng đã xảy ra—cuộc đời nhẹ nhàng, hợp lý này mà anh đang sống, và biết rõ rằng mình đang sống; anh có thể từ bỏ điều này vì không gì ít hơn—những gì em biết—nhưng anh sẽ từ bỏ nó, không chỉ vì em, mà còn vì những người mà sự thất vọng của họ có thể tác động trở lại em—và anh sẽ không phá vỡ lời hứa nào với chính mình—việc kiếm tiền sẽ không phải vì bản thân nó; "lao động không phải vì thứ vô ích"—thực ra sự cần thiết phải làm điều này, nếu có thể, ngay lúc này, là một trong những lý do khiến anh tiến đến thỉnh cầu cuối cùng ấy—ngay lập tức; người ta nói rằng không được quá già để bắt đầu những lề thói của họ. Nhưng, bất chấp mọi lời bàn tán, anh cảm thấy chắc chắn rằng bất cứ khi nào anh quyết tâm làm điều đó, anh đều có thể giàu có và dư dả—bởi vì đi kèm với những gì em cho là thiên tài ở anh, chắc chắn là tài năng, thứ mà thế giới công nhận là như vậy; và anh đã thử nghiệm nó theo nhiều cách khác nhau, chỉ để chắc chắn rằng mình đã hơi cao thượng khi chưa bao giờ có ý định sử dụng nó. Do đó, trên không chỉ một tờ tạp chí và tờ báo từng chế giễu "Paracelsus" của anh cách đây mười năm—thường thì trên cùng một cột báo của những tờ tạp chí đó, sẽ là một bài viết hết lời ca ngợi một cuốn sách Tiếng Pháp vỡ lòng, theo một kế hoạch mới, mà anh đã "làm" cho ông giáo dạy tiếng Pháp cũ của mình, và ông ấy đã xuất bản—"đó thực sự là một tác phẩm hữu ích"!—Thế nên khi trở ngại duy nhất chỉ là có bao nhiêu tiền mỗi năm có thể kiếm ra, em sẽ cho anh biết. Xét cho cùng, anh sẽ là kẻ bất công nếu không thú nhận rằng điều này vẫn luôn được định sẵn là điều kiện duy nhất của chính anh—"một sự phản đối" mà anh có thể nhìn thấy, chắc chắn rồi—nhưng vốn định dành cho bản thân chút xa xỉ nhỏ nhoi là tự tay dẹp bỏ nó.
Thế nên, giờ đây, người anh yêu dấu nhất—hãy để anh nghĩ về điều đó một lần, và về em như là của chính anh, người yêu dấu nhất của anh—lần này thôi—em yêu, anh xin chấm dứt lời nói tại đây. Anh sẽ đợi. Xin Chúa phù hộ và ban thưởng cho em—Anh hôn đôi tay em lúc này. Đây là niềm an ủi của anh, rằng nếu em chấp nhận tình cảm của anh dẫu hiện tại vẫn chưa được giãi bày trọn vẹn, thì ngày càng nhiều điều sẽ được cất thành lời—hoặc được thấu hiểu, nghĩa là—chúng ta cùng tiếp tục sống—em sẽ hiểu rõ hơn nó từng là gì, lớn lao và đa dạng đến nhường nào, những gì chỉ một từ nhỏ bé cũng phải giãi bày.
Chúa phù hộ em—
R.B. của em
Vào thứ Năm,—em nhớ chứ?
Đêm nay là thứ Ba—
Anh đã ghé qua Văn phòng ở St. Mary Axe vào thứ Bảy—mọi sự không chắc chắn về việc con tàu sẽ khởi hành đi Leghorn lần nữa—nó không thể khởi hành trước giữa tháng—và chỉ khi ấy nếu &c. Nhưng nếu anh để lại danh thiếp của mình &c. &c.