Sáng Thứ Sáu.
[Dấu bưu điện, ngày 19 tháng 12 năm 1845.]
Lẽ ra tôi phải viết thư từ hôm qua: thế nên hôm nay, khi tôi rất cần một bức thư mà chẳng nhận được gì, thì đó cũng là lỗi tại tôi, và vì thế nỗi buồn lại càng nhân lên chẳng biết bấu víu vào đâu. Một bức thư từ em hẳn sẽ thắp sáng ngày u ám này. Liệu tôi có nên tưởng tượng rằng, nếu có một bức thư nằm ở nơi tôi đang ngóng chờ kia, thì mưa có thể rơi và gió có thể thổi trong lúc tôi lắng nghe tiếng em, dẫu cho những lời ấy đã khắc sâu vào tâm khảm từ lâu lắm rồi? Nhưng em đang ở đây, ngay trong không gian của chính em — ở bên anh, người thuộc về em — thuộc về em — và cứ thế, vần điệu lại tiếp nối,
Em sẽ chuyện trò cùng tôi chốn vắng
Bằng giọng nói trầm u và thánh thiện —
Phải: khi đêm về ta thắp sáng ngọn đèn
Em sẽ hiện diện bên linh hồn ta:
Và ta sẽ thốt lên, bất luận điều gì,
Mọi lời em thủ thỉ triền miên!
Nào, những câu ấy được trích từ sách của em đấy chứ? Không — mà từ sách của tôi, nơi chứa đựng những vần thơ tôi viết ra; và khi mở nó ra, tôi đọc được những dòng ấy.
Và nhân nhắc đến chuyện thơ ca — cách đây vài hôm, có ai đó đã đưa cho tôi cuốn sách của ông Lowell mà em từng nhắc đến với tôi trước kia. Bất cứ ai 'ngưỡng mộ' em đều sẽ lập tức nhận được sự đồng cảm từ tôi — dẫu cho ông ấy có đổi dấu phẩy vui tươi thành một 'vết nhơ' trong bộ ba câu thơ tuyệt mỹ ấy đi chăng nữa — và tôi cũng chẳng thể dửng dưng trước lời khen ngợi mà ông dành cho chính tôi (dù điều đó không mấy ăn nhập với lời bình về từ ngữ trong vở 'Bi kịch Yorkshire' — nhân tiện xin nói thêm rằng vở kịch này còn có nhiều đoạn hay hơn nhiều — vì cụm từ 'white boy' trong ngôn ngữ cổ thực ra chỉ có nghĩa là 'cậu bé ngoan', một cách gọi chung, như Johnson đã lưu ý trong tiểu sử của Dryden, người mà thầy giáo Busby thường xếp vào nhóm 'những cậu bé ngoan' của ông ấy — dẫu sao thì đây cũng là một sự săm soi thái quá). Nhưng những cuốn sách của người Mỹ này lẽ ra không nên được tái bản ở đây — người ta phải tự hỏi rằng, tầng lớp độc giả mà họ hướng tới là ai và ở đâu? Bởi vì, chắc chắn là chúng ta có những hội nhóm dốt nát, những kẻ mang sự ngu dốt sâu sắc nhất có thể tưởng tượng được đối với các chủ đề được đề cập; nhưng rõ ràng đây không phải là đối tượng khán giả mà ông Lowell tính đến; đúng hơn, nếu người ta có thể tin vào cách ông ra tay hành động, thì ông muốn truyền bá học thuyết của mình cho một tầng lớp khác. Những kẻ luôn xuất hiện ở đó, là những tâm trí được huấn luyện đến một mức độ nhất định rồi dậm chân tại chỗ — những dây leo bám vào một cái cọc rồi cứ thế quấn chặt và bện thành một búi — những thứ cần được bổ sung thêm những cây sào mới; thế là người làm vườn chu đáo mang bó sào của mình ra khu vườn, cắm chúng xiên vào hoặc chồng lên trên những cây cũ, tùy theo nhu cầu, và tất cả những gốc cây cũ lại tiếp tục đâm chồi nảy lộc — nhưng ở đây, chỗ chúng ta, bất cứ ai cần Chaucer, hay Chapman, hay Ford, thì họ đã tìm được từ đời thuở nào rồi — ngoài ra thì Lamb, và Coleridge, và Hazlit, và Hunt cùng những người khác cho đến tận cuối thế hệ của họ... bao năm qua còn làm gì nữa chứ? Có đoạn nào trong tất cả những tác phẩm ấy, dẫu được trích dẫn với vẻ đắc ý như một Columbus tìm ra châu Mỹ mới, lại là điều xa lạ với những ai am hiểu về thơ ca từ rất nhiều, rất nhiều năm qua đâu cơ chứ? Còn những kẻ khác, những kẻ chẳng biết gì sảng, mới chính là những gốc cây cần phải được nảy chồi chứ không phải vươn cao hơn — thứ mà chúng cần trước tiên chính là phân bón! Khúc ca chim họa mi đối chẹn của Ford và Crashaw — chà, chúng đã bị mổ xẻ qua ngòi bút của Wordsworth và Coleridge, rồi đến Lamb và Hazlit, sau đó bị Hunt nhai đi nhai lại đến nhàm chán, khi ông in nguyên văn chúng rồi lại trích dẫn đến tơi tả trong mọi tạp chí mà ông từng tham gia; thế mà xét cho cùng, giờ đây 'Philip' — 'phải đọc' (rút ra từ một cuộn giấy nhàu nát với những nét mực vàng úa, cũ kỹ làm sao!) một thứ gì đó để rồi 'John' vỗ tay khen ngợi và thốt lên rằng 'Thật tình — không ngờ người xưa lại uyên bác đến thế, vân vân và vân vân'! Đoạn văn ấy trông chẳng còn vẻ tươi mới nguyên bản sau khi đã qua tay bao người thực tế thế này: giống như trong những vũ điệu ngày xưa, người đẹp bắt đầu điệu nhảy với bạn nhảy của chính mình, rồi được anh ta trao cho người tiếp theo, và cứ thế tiếp tục — họ vẫn luôn bắt đầu với tất cả sự hăng hái và hào hứng như thuở ban đầu; nhưng nàng thì cứ phải gánh chịu một trọng lượng ngày càng chồng chất những món quà tỏ tình, và chẳng hề khá khẩm hơn sau mỗi cú xô đẩy, kéo giật — cho đến tận cuối phòng —
Về điều này, ông Lowell có lẽ sẽ đáp lại rằng — Không, chính tôi sẽ tự vạch lá tìm sâu để chỉ trích bản thân — đó là khi tôi quay đi khỏi những suy nghĩ trong tâm trí, và quyết tâm viết về cuốn sách của bất kỳ ai chỉ để tránh việc phải viết rằng tôi yêu, yêu và hoài yêu khôn nguôi tình yêu của chính mình, tình yêu dấu yêu nhất của tôi — bởi vì cái điệp khúc nhàm chán của nó — khi ấy, tâm trạng của tôi đối với cuốn sách đó cũng chẳng khá hơn so với khi đối với cuốn sách của ông Lowell là bao!
Nhưng tôi có một điều mới mẻ để nói hoặc để hát lên — chưa bao giờ trước đây em nghe tôi bày tỏ tình yêu, chúc phúc và gửi gắm tâm hồn mình theo tiếng gọi — 'Ba' — phải không em? Ba... và đó chính là em! Anh đã cố gắng... (hơn cả mong muốn) được gọi em là cái tên ấy vào hôm thứ Tư! Anh đang có một chậu hoa ở đây — đúng hơn là một cái cây, cây trinh nữ, thứ cứ phải xoay đi xoay lại liên tục, phần hướng về phía ánh sáng chẳng mấy chốc lại đổi thành phần nhiều lá, nơi mọi chiếc lá đều vươn ra và trải rộng... cứ thế anh xoay tên em về phía mình, về phía cái mặt mà anh chưa ngắm nhìn lần cuối: em không thể tưởng tượng nổi anh cảm thấy hạnh phúc biết bao khi em quyết định không từ bỏ cái tên ấy — Barrett — dẫu cho em đang mang hai cái tên giống nhau — và hơn thế nữa, em sẽ mãi mãi là nàng EBB của anh!
Hơi thở 'E.B.C.' dấu yêu — không, không! và sẽ chẳng bao giờ có chuyện đó xảy ra đâu!
Em đã gặp ông Kenyon chưa? Tôi đã không viết thư... bởi biết rằng làm như vậy sẽ lại nhận về bức thư ân cần chắc chắn từ ông ấy, kèm theo lời mời múc vân vân, cứ như thể tôi đang ngỏ ý xin vậy! Có lẽ tốt hơn là tôi nên ghé thăm ông ấy vào một buổi sáng nào đó thật sớm.
Cầu xin thượng đế chúc phúc cho em, người ngọt ngào nhất của lòng anh. Anh biết chắc trong tim mình rằng em sẽ viết thư cho anh!
Nguyện xin Thiên Chúa luôn phù hộ cho em!
R.B.