“Hoàng Tư trưởng, mời đi bên này.” Ngày 18 tháng 3 năm 1682, bên trong một nông trường ngoài cảng Ngưu Trang, vài vị quan chức ăn vận chỉnh tề đang ngồi quanh chiếc bàn bát tiên trong sân, lật xem từng xấp sổ sách...

Đây là nông trường tự doanh của phân xưởng Ngưu Trang thuộc Nhà máy bột mì Thỏ Động, đã hoạt động được một thời gian. Nông trường sử dụng nhiều thiết bị nông nghiệp bao gồm cày hơi nước, máy gieo hạt, máy gặt kéo bằng ngựa, xe lăn lu đất kéo bằng ngựa, máy bơm nước hơi nước, máy tuốt lúa, máy quạt thóc, trình độ cơ giới hóa vô cùng cao.

Tuy nhiên, dù có nhiều máy móc như vậy, nông trường này vẫn thuê rất nhiều nhân công lao động không phải quốc tịch, đều là những người mà nhà máy bỏ ra số tiền lớn để đưa từ đảo Comoros – hòn đảo này tuy nằm dưới sự kiểm soát của hải quân, nhưng trên thực tế đã trở thành nơi tập kết nô lệ – về đây. Hiện tại họ ít nhiều đã làm việc được hai ba năm, coi như khá cần cù.

“Cao xưởng trưởng, nông trường này của quý xưởng quản lý không tệ. Tôi cũng coi như đã xem qua không ít nơi, trên bình nguyên Pampa, những nông trường xả đắc (chịu bỏ ra) vốn liếng như các anh, ngoại trừ những nông trường quốc doanh chủ yếu dùng phạm nhân lưu đày ra, thì các anh là độc nhất vô nhị.” Một vị quan chức Bộ Tài chính đeo kính vẫy tay gọi Cao Tiến Trung, mỉm cười nói.

Cao Tiến Trung lăn lộn nhiều năm, nay đã là xưởng trưởng của Nhà máy bột mì Thỏ Động, đồng thời cá nhân cũng sở hữu không ít cổ phần trong đó, có thể nói là người nắm quyền thực sự của doanh nghiệp này lúc bấy giờ. Do đó, lần này khi các quan chức Bộ Tài chính và Cục Thuế đến các nơi giám sát việc thực thi chế độ thuế mới, họ đã tìm thẳng đến xưởng trưởng Cao Tiến Trung, dự định thông qua việc hoàn tất thu thuế thống nhất bột mì của doanh nghiệp lớn này để thiết lập một điển hình, nhằm giúp công việc thu thuế sắp tới có thể hoàn thành thuận lợi.

Cao Tiến Trung tất nhiên không mấy mặn mà với việc nộp thuế. Thế nhưng là một thành viên thuộc tầng lớp trung thượng lưu Đông Ngạn hiện nay, ông cũng biết việc chế độ thuế mới có được thúc đẩy thuận lợi hay không là yếu tố then chốt đối với sự phát triển tương lai của quốc gia, có thể nói là liên quan đến vận mệnh quốc gia và dân sinh. Huống hồ, mức thuế do chính phủ Đông Ngạn định ra, thứ nhất là “niêm yết giá công khai”, làm rõ chủng loại thuế và thuế suất, không tùy tiện tăng thuế; thứ hai là gánh nặng thuế này vốn dĩ đã nhẹ hơn nhiều so với Cựu lục địa, bởi vì hiệu suất thu thuế cao, tổn hao trong quá trình trung gian thấp, lợi nhuận của doanh nghiệp quốc doanh đóng góp cũng nhiều, không cần phải bóc lột quá mức. Vì vậy, dựa vào hai nguyên nhân lớn này, Cao Tiến Trung vẫn quyết định phối hợp tốt với người của Cục Thuế. Tin rằng với tư cách là một điển hình, Nhà máy bột mì Thỏ Động của họ sẽ không chịu thiệt, biết đâu sau này còn có thể nhận được một số tiện lợi về phương diện vay vốn.

“Không còn cách nào khác, không tuyển được người thì chỉ có thể dùng máy móc. Tuy nhiên quy mô nông trường này của chúng tôi vẫn chưa đủ lớn, chỉ đành tạm bợ trồng ít lúa mì, đậu, rau củ để tiêu thụ cho bến tàu, nhà máy gần đây thôi. Nguồn nguyên liệu chủ yếu của nhà máy bột mì chúng tôi vẫn là dựa vào những người khai hoang đang vây đất trồng trọt ở khu vực nội địa, họ mới thực sự là những người lợi hại. Nhìn kìa, đứng ở đây còn có thể trông thấy đấy, những kiến trúc nhọn nhọn kia đều là kho thóc cả.” Cao Tiến Trung cười nói lấp liếm. Nói xong, ông sai hai nhân viên tạp vụ mang lên một bình trà lớn cho mọi người. Mọi người lúc này đang ngồi dưới một gốc lê, hít hà mùi hương của đồng ruộng và cỏ xanh, thưởng thức trà xanh thơm ngát, cũng là một thú vui nơi đồng quê.

“Cao xưởng trưởng, Nhà máy bột mì Thỏ Động của các anh với tư cách là doanh nghiệp sản xuất bột mì lớn thứ ba trong nước, từ trước đến nay luôn rất được chú ý. Hôm nay tôi lại đến bình nguyên Pampa đốc sát công việc, hy vọng quý xưởng phối hợp tốt với chúng tôi, cảm ơn.” Hoàng Hán Hoa, người được cho là nhờ biểu hiện xuất sắc trong công tác cải cách thuế mà có khả năng sẽ được thăng chức làm Phó Cục trưởng Cục Thuế vào năm tới, kéo một chiếc ghế ngồi xuống, cười nói.

“Hoàng Tư trưởng nói đùa rồi, ngôi chùa nhỏ của chúng tôi có thể mời được vị đại thần như ngài tới, thật đúng là bồng tất sinh huy (nhà nhỏ được soi sáng, vẻ vang cho nơi ở). Công việc thuế thống nhất bột mì, tôi đương nhiên sẽ phối hợp, điểm này ngài cứ yên tâm, một lát nữa tôi sẽ phái người bộ phận kế toán và kho bãi qua lập sổ sách, đảm bảo mỗi một khoản đều ghi chép rõ ràng, mỗi một thùng bột mì đều xuất nhập minh bạch.” Cao Tiến Trung nói. Nói xong, ông vô thức liếc nhìn đám quan chức tài chính, thuế vụ đang vây quanh trong sân, đồng thời cũng cảm thấy hơi áp lực trước năm sáu tên thuế cảnh trang bị vũ trang đang đứng ngoài cửa.

Thuế cảnh là tổ chức được chính phủ Đông Ngạn thành lập vào năm ngoái, trực thuộc Bộ Tài chính – nhưng nghe nói tương lai Cục Thuế sẽ tách khỏi Bộ Tài chính, nâng cấp thành Tổng cục Thuế quốc gia cấp phó bộ, khi đó thuế cảnh cũng sẽ bàn giao cho tổng cục quản lý – biên chế tạm định là một doanh dự bị, khoảng chừng một ngàn người.

Nhiệm vụ công việc của thuế cảnh, đúng như tên gọi chính là bắt lậu, thu thuế! Doanh thuế cảnh từ khi thành lập đã được triển khai trọng điểm đến các khu vực buôn lậu nghiêm trọng như Hà Gian, Patagonia, Chile, Giao Hà. Những nơi này huyện xã giáp ranh với Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, tương đối hẻo lánh, địa hình lại rất phức tạp, do đó thương nhân, phường xưởng ở địa phương không những buôn lậu cực kỳ thịnh hành với người Tây Ban Nha, mà ngay cả hàng hóa do phường xưởng, nhà máy ở địa phương sản xuất cũng thường xuyên trốn lậu thuế. Thậm chí ở một số nơi dân phong hung hãn, chuyện bạo lực chống đối nộp thuế cũng không phải là không có, vì vậy tiếng nói thành lập doanh thuế cảnh sau khi hô hào nhiều năm, cuối cùng đã được thực hiện vào nửa đầu năm 1681, chính thức thành lập.

Theo lời của Vương Viêm, chấp ủy trung ương phụ trách tài chính, thuế vụ thì: “Sau khi cải cách chế độ thuế quốc gia, vì gánh nặng thuế tăng lên nên ở địa phương có nhiều tâm lý chống đối. Mà nhân viên thu thuế của chúng ta lại không nhiều, hệ thống thu thuế cũng rất lạc hậu, chế độ quản lý lại sơ hở trăm bề, các vụ án buôn lậu, trốn thuế xảy ra thường xuyên. Tài chính quốc gia trên danh nghĩa lẽ ra có thể nhận được hai mươi triệu đồng, thực tế nhận được một ngàn bốn, năm trăm vạn đã là thắp hương khấn vái rồi, hiện tượng nợ thuế, trốn thuế, lậu thuế nghiêm trọng, gây ảnh hưởng rất xấu đến sự phát triển của kinh tế quốc dân và hoạt động của chính phủ. Do đó, việc thành lập doanh thuế cảnh để tăng cường cường độ thu thuế là điều bắt buộc, nếu không e rằng sẽ làm lung lay quốc bản.”

Lời của Vương Viêm tuy có chút cường điệu, nhưng khoảng cách rất lớn giữa số tiền thuế đáng lẽ phải thu và số tiền thuế thực tế thu được trong lời ông nói lại là sự thật. Nhiều năm qua, nợ đọng thuế từ lâu đã trở thành căn bệnh nan y khiến các cơ quan thuế vụ Đông Ngạn đau đầu nhất. Những năm trước, giác ngộ của quan chức địa phương còn khá, vẫn sẽ giúp chính phủ thúc giục dân làng, người dân nộp thuế, nhưng ở thời điểm lập quốc đã hơn năm mươi năm nay, người chịu làm như vậy đã dần dần ít đi nhiều. Công việc của quan chức địa phương vốn đã nhiều vô kể, thúc giục thu thuế vốn là việc làm mất lòng người, vì vậy tự nhiên có thể đùn đẩy thì đùn đẩy, có thể kéo dài thì kéo dài. Dù sao thu thuế vốn dĩ không phải là công việc chính của các hương trưởng, thôn trưởng, mọi người giúp bộ phận thuế các anh làm đó là tình cảm, không làm đó là bổn phận, không có gì sai cả.

Dựa trên sự cân nhắc này, chấp ủy cuối cùng đã đồng ý thành lập một đội ngũ thu thuế hoàn toàn mới: doanh thuế cảnh. Doanh thuế cảnh về lý thuyết là một đội quân dự bị, các loại súng ống, trang bị đầy đủ, về nguyên tắc sẽ đóng tại các điểm chốt, bắt giữ buôn lậu. Ngoài ra, một số nơi do môi trường tương đối khắc nghiệt, nhân viên bình thường của Cục Thuế cũng cần có thuế cảnh vũ trang đi kèm để thực hiện việc thu thuế, nếu không trời mới biết họ sẽ gặp phải chuyện gì, đây đều là những bài học xương máu.

Tất nhiên chỉ một doanh thuế cảnh trong tương lai chắc chắn là không đủ, dù sao cả nước có hơn một trăm huyện, lãnh thổ rộng lớn, môi trường phức tạp, doanh thuế cảnh một ngàn người rải xuống rất nhanh sẽ mất hút. Do đó, việc thành lập doanh thuế cảnh thứ hai, thứ ba cũng là sự kiện có xác suất cao, chỉ xem cấp trên cuối cùng đồng ý khi nào thành lập thôi. Ngoài ra, ngoài những doanh thuế cảnh sở hữu hỏa thương, đại bác, chiến mã này, bộ phận thuế còn sẽ thiết lập một phòng thuế cảnh ở mỗi hương, cử vài thuế cảnh đóng chốt. Ngày thường cũng không có việc gì, chỉ cần phối hợp với quan chức Cục Thuế thu thuế thì xuất động một chút, chọn lựa thêm nhiều kẻ hung hãn có chút danh tiếng ở địa phương sung làm thuế cảnh để thuận tiện cho việc thu thuế.

Phòng thuế cảnh ở Hà Khẩu Hương, quê của Cao Tiến Trung, có một kẻ hung bạo như vậy. Xuất thân là dân di cư người Minh, từng làm kẻ buôn lậu muối, từng gia nhập Bạch Liên giáo, tướng mạo thô kệch, hung thần ác sát. Cứ uống hai lượng rượu nhỏ vào là vác quân đao đi thu thuế, người bình thường gặp phải thật sự là sợ mất mật. Cao Tiến Trung từng nghe phong phanh rằng, chín phường nấu rượu dưới quyền của Hà Khẩu Hương, vì sợ uy thế của vị thuế cảnh này, thật sự không mấy ai dám không nộp thuế. Mặc dù trong đó chắc chắn cũng lọt lưới không ít thuế, nhưng có thể thu về được ít nhiều đã là rất không dễ dàng rồi.

Khi còn ở quê, Cao Tiến Trung cũng từng mời vị thuế cảnh này ăn cơm hai lần, quan hệ của mọi người cũng coi như khá ổn. Người này ngày thường mang theo một trợ thủ, lảng vảng gần các chợ búa, quán cơm tửu điếm, thỉnh thoảng cũng quay về phòng thuế cảnh đánh mạt chược với người của Cục Thuế, nhưng một khi có việc xuất động là mặc giáp lên ngựa, cầm đao xách súng, một khắc đồng hồ là đến nơi, sức chiến đấu đó đúng là cực kỳ lợi hại. Cũng chính vì thế, Cao đại xưởng trưởng Cao Tiến Trung vẫn rất kính sợ thuế cảnh vũ trang, nhìn thấy những người này trong lòng liền đánh trống, thật sự là bị vị gia đó ở Hà Khẩu Hương làm cho sợ hãi.

“Thuế của quốc gia, lấy từ dân, dùng cho dân. Hiện nay công cuộc xây dựng trong nước đang diễn ra sôi nổi, mọi nơi đều cần dùng tiền, vì vậy quốc gia đặc biệt cải cách chế độ thuế, mới thu thêm mấy loại thuế bao gồm thuế thuốc lá rượu, thuế thống nhất, thuế di sản, v.v., mục đích là để mở rộng thu nhập tài chính, để xây dựng quốc gia tốt hơn. Đất nước chúng ta so với những quốc gia lạc hậu ở Cựu lục địa rốt cuộc là có sự khác biệt rất lớn, không hiếu chiến phát động chiến tranh bên ngoài, không xây dựng cung điện lăng tẩm những thứ vô dụng, không nuôi dưỡng những con sâu bọ hút máu quốc gia, vì vậy những khoản thuế này cuối cùng vẫn là dùng cho mọi người thôi.” Hoàng Hán Hoa bưng chén trà lên, ôn tồn nói: “Vì vậy Cao xưởng trưởng không cần phải suy nghĩ lung tung, phối hợp bình thường là được, dù sao chúng ta cũng không phải là lũ quan lại thuế vụ làm tan cửa nát nhà như ở Cựu lục địa.”

Cao Tiến Trung nghe xong cười gượng hai tiếng, sau đó liền cáo lỗi, quay người đi sắp xếp cấp dưới phối hợp kiểm tra thuế, thu thuế. Đồng thời trong lòng cũng đang suy nghĩ, sau này đại khái nhiều chủ doanh nghiệp đã quen với những ngày tháng trốn lậu thuế hoặc nợ thuế tốt lành sẽ gặp xui xẻo lớn. Mình phải tranh thủ thời gian quay về huyện Trấn Hải một chuyến, dặn dò người trong nhà không được làm giả, nếu không bị phát hiện thì sợ là mặt mũi khó coi, kinh tế cũng sẽ chịu tổn thất nặng nề.

“Nghe nói trước kia tài chính chính phủ dự định thu hai mươi triệu đồng tiền thuế, thực tế một năm thu được sáu bảy phần là tốt lắm rồi, một đống người trốn thuế, nợ thuế, thậm chí còn xuất hiện không ít sự kiện hành hung cán bộ Cục Thuế. Doanh thuế cảnh thành lập hơn một năm nay, các sự kiện kiểu này nghe nói đã ít hơn nhiều. Phòng thuế cảnh được thiết lập chuyên biệt ở địa phương cũng phát huy tác dụng to lớn trong đó. Tóm lại, doanh thuế cảnh giao hỏa với thương nhân buôn lậu, thuế cảnh bình thường chỉnh đốn những hộ nợ thuế lớn ở địa phương, song kiếm hợp bích như vậy, ước chừng có thể thu hồi được một phần lớn số tiền thuế nợ đọng trước kia nhỉ?” Cao Tiến Trung thầm nghĩ.

Công việc tiếp theo về cơ bản không cần Cao Tiến Trung, Hoàng Hán Hoa và những người khác nhúng tay vào. Các cán bộ tài chính, thuế vụ đi cùng đồng loạt ra quân, phối hợp với nhân viên phân xưởng Ngưu Trang thuộc Nhà máy bột mì Thỏ Động kiểm kê số bột mì đóng thùng chuẩn bị vận chuyển đi, mỗi thùng thu thuế theo mức thuế suất 5%. Mà khi biết được trong số bột mì này có một phần không nhỏ là định xuất khẩu sang tay các thương nhân Tây Ban Nha ở Buenos Aires, các quan chức thuế vụ còn nhắc nhở ông có thể nộp đơn xin hoàn lại 2.5% thuế đặc biệt thống nhất bột mì tại hải quan cảng Ngưu Trang, đây là quyền lợi mà quốc gia ban cho thương nhân xuất khẩu – tuy lương thực do Đông Ngạn sản xuất hiện nay đã không còn dư dả như trước, nhưng xuất khẩu một phần sang nước ngoài để đổi lấy tiền mặt hoặc hàng hóa cũng không có gì, vì vậy việc xuất khẩu bột mì đóng thùng hiện nay vẫn có thể xin hoàn thuế, coi như là một hình thức khuyến khích gián tiếp đối với việc xuất khẩu lương thực, chỉ là không biết có thể kéo dài bao lâu.

Cao Tiến Trung đương nhiên bày tỏ vô cùng cảm kích đối với sự nhắc nhở của quan chức Cục Thuế, đồng thời ông lại lấy lý do gần trưa, mời mọi người cùng ăn bữa cơm đạm bạc trong nông trường, nhưng lại bị Hoàng Hán Hoa từ chối. Lát nữa ông còn phải vội vã đến bến tàu, bắt một chiếc tàu hơi nước nhỏ ven biển trọng tải 150 tấn khởi hành vào buổi chiều, đi đến cảng Nam Thôn thuộc Buenos Aires để thị sát doanh thuế cảnh đóng tại đó, và nghe báo cáo công việc của họ. Đây là lịch trình đã định sẵn, vì vậy đã phải tìm cách yêu cầu chiếc tàu hơi nước nhỏ thuộc công ty vận tải đường thủy nội địa quốc doanh lùi thời gian khởi hành nửa ngày, thật sự không thể chờ thêm được nữa, vì vậy chỉ đành sau khi dặn dò thêm một phen những điểm cần lưu ý, liền cáo biệt xưởng trưởng Cao Tiến Trung, cưỡi ngựa quay về cảng Ngưu Trang.

Chiều hôm đó, chiến tướng tiên phong thuế vụ Đông Ngạn là Hoàng tiên sinh liền dẫn theo sáu bảy tùy tùng, lên boong chiếc tàu đó, sau đó xuôi theo ven biển lên phía bắc, và đến ngày hôm sau thì cập cảng Nam Thôn bên bờ sông La Plata, một địa điểm giao thương lớn nhất giữa Đông Ngạn và thương nhân Tây Ban Nha. Trụ sở của doanh thuế cảnh đã nổi danh ở Đông Ngạn được đặt tại đây, nói ra cũng có hiềm nghi xâm phạm chủ quyền của Vương quốc Tây Ban Nha, nhưng lúc này còn có ai sẽ đi so đo chuyện này chứ? Đừng nói là cảng Nam Thôn, ngay cả Buenos Aires hiện nay cũng đã trở thành sân sau của người Đông Ngạn, muốn đến thì đến, muốn đi thì đi, thì đã sao nào?

Khi Hoàng Hán Hoa đến nơi, doanh thuế cảnh ở đây vừa mới tập hợp được khoảng một đại đội quân, vũ trang đầy đủ, cũng không biết định đi làm gì. Sau khi Hoàng Hán Hoa hỏi thăm, biết được đám người này định đến một bến tàu nhỏ khá kín đáo để bắt thương nhân buôn lậu, ông vô cùng hứng thú quyết định đi cùng. Chỉ huy trưởng vốn không muốn đồng ý, nhưng ai bảo người ta là cấp trên của mình, cuối cùng cũng chỉ đành nín thở nhẫn nhịn đồng ý việc này.