Trung tá Mạc Liệt Man ở lại cảng Goa đã được hơn nửa tháng.

Trong khoảng thời gian này, ông đã tham quan một số cơ sở của người Bồ Đào Nha. Để thể hiện sự hữu hảo, ông đại diện cho chính phủ Đông Ngạn quyên góp một loạt thuốc men cho Bệnh viện Hoàng gia Goa. Đây là bệnh viện quy mô lớn nhất và cũng là hiện đại nhất tại thành phố Goa, có thể tiếp nhận số lượng bệnh nhân không nhỏ, nhưng nói thật thì trình độ chỉ có thể coi là rất kém. Kém đến mức nào ư? Thật ra chỉ cần lấy một ví dụ là hiểu ngay.

Vị bác sĩ quan trọng nhất của bệnh viện này là người Ấn Độ. Giới thượng lưu bao gồm Tổng đốc Tavora cùng nhiều quý tộc, giáo sĩ và thương gia lớn đều rất tin tưởng ông ta. Phương pháp chữa sốt chủ yếu của ông ta là dùng hạt tiêu bọc kín đầu bệnh nhân, thay vì như Tây y truyền thống là sử dụng dụng cụ lọc để rút máu bệnh nhân cho đến khi họ khỏi hẳn.

Tất nhiên điều này không có nghĩa là ông ta không biết lấy máu. Hơn nữa, vị bác sĩ này còn tự mình đổi mới, học được từ những kẻ thờ thần Ấn Độ giáo ở nông thôn cách kê đơn cho bệnh nhân sau khi đã lấy máu là uống nước tiểu bò, mỗi lần một cốc, ngày ba cốc. Nghe nói sau khi uống xong, sắc mặt bệnh nhân khôi phục khá tốt.

Có lẽ cách chữa bệnh hoang đường này trong mắt người Đông Ngạn có chút khó chấp nhận, nhưng đừng phàn nàn, vị bác sĩ Ấn Độ này đã là người có trình độ y thuật cao nhất tại Bệnh viện Hoàng gia Goa rồi. Vì Tây y lúc bấy giờ hoàn toàn bó tay trước các loại bệnh tật thường gặp ở Ấn Độ, nên các bác sĩ châu Âu đến từ Bồ Đào Nha cũng buộc phải để những người Ấn Độ này học hỏi kinh nghiệm lâm sàng trước. Nếu không, nếu họ dựa theo phương pháp châu Âu để bắt đầu khám bệnh cho bệnh nhân, thì số người chết vì chữa trị có khi còn nhiều hơn số được chữa khỏi, mặc dù tỷ lệ tử vong của bệnh nhân dưới tay bác sĩ Ấn Độ cũng cao đến kinh ngạc.

Số thuốc men mà Mạc Liệt Man phái người quyên góp, nói thật phần lớn sẽ bị vị bác sĩ chữa trị chính của Bệnh viện Hoàng gia Goa chỉ biết chút y thuật nông cạn kia làm hỏng, vì nhìn qua ông ta hoàn toàn không hiểu gì về đống thuốc đó, chứ đừng nói đến cách sử dụng. Không sao cả, ông tặng lô thuốc này chủ yếu là vì tình hữu nghị giữa hai bên, dù sao cũng đã gửi đến nơi rồi, sử dụng thế nào là việc của người Ấn Độ.

Sau khi đi bệnh viện xong, Trung tá Mạc Liệt Man lại dưới sự tháp tùng của người Bồ Đào Nha, đi đến quân doanh của họ và tham quan thêm một lần nữa "màn trình diễn" của quân đội Bồ Đào Nha.

Những người lính với vẻ mặt không mấy tình nguyện này đã được triệu tập từ hải ngoại trở về. Họ vốn đang lái các chiến thuyền nhỏ đánh "hải tặc" ở vùng gần bờ, kiểm tra "hàng cấm" trên các tàu qua lại, kết quả đột nhiên nhận được lệnh, đành phải ủ rũ quay về Goa.

Các nội dung trình diễn của những người lính này chủ yếu là đội ngũ và bắn súng. Về đội ngũ thì chỉ có thể nói là đi ở mức trung bình, tất nhiên đây không phải là đánh giá theo tiêu chuẩn của người Đông Ngạn, Trung tá Mạc Liệt Man từng thấy những đội quân còn kém hơn họ nhiều, đội quân trực thuộc quyền chỉ huy của Tổng đốc Goa này đi được như vậy đã được coi là trình độ trung bình rồi.

Còn so với đội ngũ, kỹ thuật bắn súng của họ lại cực kỳ tồi tệ, nhìn không nổi mắt, ngay cả Tổng đốc Tavora đang đứng bên cạnh tháp tùng cũng cảm thấy xấu hổ, bởi vì để đồng minh tương lai nhìn thấy mặt kém cỏi của quân đội nhà mình, dù sao cũng chẳng phải chuyện hay ho gì.

“Huấn luyện ít quá, binh lính nhìn chung không quá quen thuộc với quy trình, chỉ có một số cựu binh đến từ Bồ Đào Nha hoặc binh lính người Ấn gốc Bồ giàu có mới có thể bắn súng thuần thục, còn trình độ của những binh lính da đen kia thì không dám khen ngợi, thực sự là quá kém.” Tuy Mạc Liệt Man là sĩ quan hải quân, không quá am hiểu lục quân, nhưng sau khi xem xong cũng chỉ biết lắc đầu, trong lòng cũng từ bỏ tia hy vọng cuối cùng về sức chiến đấu của quân đội Bồ Đào Nha. Đồng thời, ông cũng có thêm một tầng hiểu biết sâu sắc về hệ thống và ý thức hệ cứng nhắc của người Bồ Đào Nha, đã đến mức này rồi, tại sao không đi đến vùng Đức để chiêu mộ những tên lính đánh thuê khốn khổ kia? Phải biết rằng, cho dù là người Anh hay người Hà Lan, họ đều sử dụng tràn lan những người lính làm bia đỡ đạn giá rẻ này, nhưng hai quốc gia trên bán đảo Iberia lại luôn ưu tiên sử dụng người nước mình trước, hạng nhì cũng phải là người Công giáo, bằng không thà dùng binh lính da đen ở thuộc địa, giống như những đội quân thuộc địa Bồ Đào Nha ở Goa này vậy.

“Nếu như sau này bùng nổ xung đột vũ trang quy mô lớn với Công ty Đông Ấn Hà Lan, dựa vào những người lính Bồ Đào Nha này, có lẽ thủ thành thì được, nhưng nếu đánh dã chiến thì nguy lắm, khéo bị người ta đánh tan tác trong một trận thôi. Xem ra, sự thất bại của người Bồ Đào Nha trên bờ biển Malabar, bờ biển Coromandel, đảo Ceylon, quần đảo Đông Ấn, bờ biển Swahili và cả đảo Hormuz ở Ấn Độ trong suốt bao nhiêu năm qua, cũng không phải là ngẫu nhiên, thể chế của họ quả thực quá lạc hậu, đến mức huấn luyện binh lính thuộc địa cũng không làm nổi. Xem ra sau này nếu đảo Diu có việc gì, tuyệt đối không được đặt kỳ vọng quá lớn vào họ, điểm này sau khi về nhất định phải báo cáo nhấn mạnh lên trên.” Trên đường đến nhà ăn quân doanh, Trung tá Mạc Liệt Man thầm nghĩ.

Vì sự kiên trì của Trung tá Mạc Liệt Man, bữa trưa hôm nay đã được sắp xếp để mọi người cùng dùng bữa trong quân doanh. Quân doanh của Goa không có nhà ăn sĩ quan, tất cả mọi người đều ăn trong một cái lều ẩm ướt nóng bức thông với nhà bếp. Vì khoảng cách xa xôi và yếu tố khí hậu thổ sản, giá của ba loại thực phẩm chính đến từ Địa Trung Hải — bánh mì, dầu và rượu vang — cùng với thịt vô cùng đắt đỏ, do đó đại đa số binh lính bình thường đều giống như người Ấn Độ bản địa, dùng tay phải bốc cơm ăn, trông chẳng khác nào một người Ấn Độ.

Tất nhiên, mấy ngày nay Mạc Liệt Man đã biết được, những người lính này bị đồng hóa rõ ràng không chỉ ở điểm này. Họ học người Goa dùng bình uống nước mà không để nước chạm vào miệng; họ học người bản địa nhai lá trầu, dùng “tử đàn ngọt” lau người, uống rượu mạnh được chưng cất từ cây cọ, thường xuyên tắm rửa. Có thể nói, họ đã học hỏi và chấp nhận tất cả của những kẻ dị giáo Ấn Độ, rất nhiều tập tục thậm chí đã lưu hành trong quân đội từ rất lâu rồi, khiến các linh mục vô cùng lo lắng.

“Cộng đồng và thành phố Bồ Đào Nha đã hoàn toàn Ấn Độ hóa, thành phần hầu như toàn là người da trắng, người Ấn gốc Bồ, Bà-la-môn và Sát-đế-lị, còn ở nông thôn thì do các cai trị người Ấn Độ nắm giữ, cùng lắm chỉ tỏ ra phục tùng ở một mức độ nhất định đối với chủ nhân Bồ Đào Nha của họ, nhưng khi đối mặt với những người thuộc đẳng cấp thấp, họ vẫn là những ông chủ không thể nghi ngờ. Xã hội kỳ lạ, quân đội yếu ớt, ý thức hệ hỗn loạn cùng với thành phố giàu có vô cùng, được rồi, chúng ta chính là đang hợp tác với một nhóm người như vậy đấy. Hy vọng sau này mọi việc đều thuận lợi, người Ấn Độ luôn thích tạo ra ‘bất ngờ’ cho người khác, ít nhất là trong quân đội của họ, người Ấn Độ thuần chủng vẫn còn là số ít, liệu tôi có thể vì điều này mà cảm thấy nhẹ lòng hơn một chút không?” Mạc Liệt Man vừa ăn món thịt nướng, bánh mì, phô mai, bơ và rượu vang được chuẩn bị đặc biệt cho mình, vừa thầm suy tư: “Công ty Đông Ấn Hà Lan năm đó không dốc toàn lực trả giá để phá vỡ Goa đúng là một nước đi sai lầm nghiêm trọng, giờ đây nhuệ khí của họ cũng dần mất đi, người Bồ Đào Nha ở Goa lại lôi kéo thế lực của chúng ta vào, họ chẳng còn cơ hội nào nữa rồi.”

Kết thúc chuyến tham quan quân doanh khiến người ta cảm thấy vô cùng xấu hổ, mọi người lại quay trở lại Tổng đốc phủ trong thành phố Goa. Tại đây, hai bên trao đổi thêm một số văn kiện, gửi tới nhau những lời chào hỏi, rồi chia tay. Tổng đốc Francisco de Tavora đích thân tiễn nhóm người Mạc Liệt Man đến tận bến tàu, và dặn dò những người Ấn Độ thuộc hạ chuyển miễn phí số hàng hóa mà người Đông Ngạn đã mua đến bên bờ cảng, vô cùng khách khí. Và để cảm ơn sự khách khí của họ, Trung tá Mạc Liệt Man sau một hồi suy nghĩ, quyết định tặng lại sáu mươi khẩu súng trường dự phòng mới tinh, mười khẩu súng ngắn và một số đạn dược trong kho hàng trên tàu cho người Bồ Đào Nha, để cảm ơn sự giúp đỡ của họ trong thời gian này.

Sau khi xong xuôi mọi việc, người Đông Ngạn lên tàu chiến “Phục Ba Vạn Lý”, mang theo hàng hóa, mang theo hiệp định đã được trao đổi hoàn tất, chậm rãi rời khỏi cảng Goa, xuôi về phía nam dọc theo bờ biển Ấn Độ. Vì lý do gió mùa và dòng hải lưu, họ có lẽ không thể quay về đảo Tân Hoa Hạ theo đường cũ, chỉ có thể đi về phía nam tới quần đảo Đông Ấn trước, sau đó vẽ một vòng cung lớn để quay về căn cứ hải quân đảo Đa Phàm. Còn việc hành động này có bị người Hà Lan phát hiện hay không, sau khi phát hiện sẽ gây ra rắc rối gì, thì không phải là việc mà người Đông Ngạn có thể quản được nữa.

Trước khi tàu “Phục Ba Vạn Lý” rời đi, họ đã phái thêm nhiều nhân viên đến đóng quân tại đảo Diu trước đó rồi. Họ sẽ xây dựng pháo đài thương điếm trên một mảnh đất do người Bồ Đào Nha quy hoạch — tất nhiên là cần phải trả phí, nhưng bến đậu rất nhiều, mực nước cũng đủ sâu, nhìn chung vẫn khá ổn. Kinh phí cần thiết cho việc xây dựng đã được dự trù một phần, chỗ thiếu hụt người Bồ Đào Nha đồng ý tạm thời giúp chi trả trước, vật liệu xây dựng v.v. cũng đều mua từ chỗ những thương nhân Bà-la-môn kia, nhân viên đều thuê từ chỗ họ, để tiết kiệm chi phí hết mức có thể — phải biết rằng, ngay cả chi phí sử dụng máy móc còn cao hơn chi phí sử dụng người Ấn Độ đẳng cấp thấp, thì còn gì để do dự nữa chứ?

Và chỉ không lâu sau khi người Đông Ngạn rời đi, ngày 10 tháng 9 năm 1681, Balthazar Bort đang thị sát quân đội tại pháo đài Galle ở cực nam đảo Ceylon đột nhiên nhận được tin tức từ những thương nhân Ấn Độ đến buôn bán, biết được người Đông Ngạn đã đến đảo Diu khoảng ba tháng trước, và đã có cuộc mật đàm với Tổng đốc Bồ Đào Nha Tavora. Sau đó, những thương nhân Ả Rập vốn không mấy hòa thuận với người Bồ Đào Nha phát hiện người Đông Ngạn bắt đầu rầm rộ chiêu mộ nhân sự, thu mua vật liệu xây dựng, xây dựng lâu đài, dường như có ý định ở lại lâu dài trên đảo Diu, vì vậy liền nhân cơ hội đi đến phương Đông buôn bán, khi đi ngang qua pháo đài Galle đã báo tin cho phía Công ty Đông Ấn Hà Lan.

Những thương nhân mật báo này về cơ bản đều là người Moor bất mãn với những gì người Bồ Đào Nha đã làm ở vùng Rajput, tuy nhiên mối quan hệ với những người Hà Lan tương đối khoan dung về tôn giáo lại khá tốt, công việc làm ăn cũng rất phát đạt. Tương ứng, người Hà Lan và họ rất nhiều lúc sẽ chia sẻ thông tin tình báo cho nhau, và thế là, việc người Đông Ngạn đến đảo Diu và bắt đầu khởi công xây dựng lớn nhanh chóng được họ thông báo cho Công ty Đông Ấn Hà Lan. Tất nhiên, dù lúc này họ không chạy đến báo tin, chuyện này thực ra cũng không giấu được bao lâu, người Hà Lan cùng lắm chỉ nhận được tin tức muộn hơn vài tháng mà thôi, ảnh hưởng không lớn.

Mà sau khi Balthazar Bort nhận được tin tức, phản ứng đầu tiên chính là đây là sự trả thù của người Bồ Đào Nha đối với việc mất đảo Ceylon! Bởi vì vào thời gian gần đây nhất, Balthazar Bort vốn hiếu chiến vừa mới tập hợp một đội lục quân có quy mô khá lớn, thông qua đường biển tấn công cảng Trincomalee đang bị người Anh kiểm soát.