“Hoàng tư trưởng, mời bên này.” Ngày 18 tháng 3 năm 1682, tại một nông trường ngoài cảng Ngưu Trang, vài vị quan chức ăn mặc chỉnh tề đang ngồi quanh một chiếc bàn bát tiên trong sân, lật xem những chồng sổ sách.

Đây là nông trường tự doanh của xưởng bột mì Thỏ Động chi nhánh Ngưu Trang, đã hoạt động được một thời gian, sử dụng nhiều thiết bị nông nghiệp bao gồm máy cày hơi nước, máy gieo hạt, máy gặt kéo bằng ngựa, máy lu ép chạy bằng ngựa, máy bơm nước hơi nước, máy đập lúa, máy rê thóc, mức độ cơ giới hóa vô cùng cao.

Tuy nhiên dù có nhiều máy móc, nông trường này vẫn thuê mướn nhiều lao động không phải quốc dân, đều là loại mà xưởng bỏ ra số tiền lớn để đưa về từ đảo Comoros — hòn đảo này tuy nằm dưới quyền kiểm soát của hải quân, nhưng thực tế đã trở thành nơi tập trung buôn bán nô lệ — hiện tại ít nhiều đều đã làm việc được hai ba năm, vẫn khá cần cù.

“Cao xưởng trưởng, nông trường này của quý xưởng quản lý không tệ. Tôi cũng đã xem qua không ít nơi, các nông trường trên bình nguyên Pampa, ngoại trừ những nông trường quốc doanh chủ yếu dùng phạm nhân lưu đày, thì những nơi chịu chi mạnh tay như các vị, các vị là độc nhất vô nhị.” Một vị quan chức Bộ Tài chính đeo kính vẫy vẫy tay với Cao Tiến Trung, cười híp mắt nói.

Cao Tiến Trung lăn lộn nhiều năm, nay đã là xưởng trưởng của xưởng bột mì Thỏ Động, đồng thời bản thân cũng nắm giữ không ít cổ phần trong đó, có thể nói là người nắm quyền của doanh nghiệp này vào lúc này. Do đó, lần này các quan chức Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế đến các nơi giám sát việc thi hành chế độ thuế mới, đã trực tiếp tìm đến Cao xưởng trưởng Cao Tiến Trung, dự định thông qua việc hoàn thành thu thuế bột mì của doanh nghiệp lớn này để thiết lập một điển hình, nhằm giúp công tác thu thuế tiếp theo có thể hoàn thành thuận lợi.

Cao Tiến Trung đương nhiên không mấy vui vẻ gì với việc đóng thuế. Nhưng với tư cách là một thành viên thuộc tầng lớp trung thượng lưu của Đông Ngạn hiện nay, ông cũng biết việc chế độ thuế mới có được triển khai thuận lợi hay không, đối với sự phát triển tương lai của đất nước là vô cùng quan trọng, có thể nói là liên quan đến quốc kế dân sinh. Huống hồ thuế do chính phủ Đông Ngạn định ra, một là “niêm yết giá rõ ràng”, làm rõ các loại thuế và thuế suất, không tăng thuế bừa bãi; hai là gánh nặng thuế này vốn dĩ đã nhẹ hơn rất nhiều so với Cựu Đại Lục, nguyên nhân là do hiệu suất thu thuế cao, hao hụt trong quá trình trung gian thấp, lợi nhuận của doanh nghiệp quốc doanh đóng góp cũng nhiều hơn, không cần thiết phải vắt kiệt quá mức. Do đó, dựa trên hai nguyên nhân lớn này, Cao Tiến Trung vẫn quyết định phối hợp tốt với người của Tổng cục Thuế. Tin rằng với tư cách là một điển hình, xưởng bột mì Thỏ Động của họ sẽ không chịu thiệt, sau này có khi còn có thể nhận được một số ưu đãi về khoản vay.

“Hết cách, không tuyển được người nên chỉ đành dùng máy móc. Tuy nhiên quy mô nông trường này của chúng tôi vẫn chưa đủ lớn, chỉ tạm bợ trồng ít lúa mì, đậu, rau củ để tiêu thụ cho bến tàu và nhà máy gần đó. Đại bộ phận nguồn nguyên liệu của xưởng bột mì chúng ta, vẫn phải dựa vào những người khai hoang đang quây đất làm ruộng ở khu vực nội địa, họ mới thực sự là lợi hại. Nhìn kìa, đứng ở đây còn có thể trông thấy, những công trình có chóp nhọn kia đều là kho thóc đấy.” Cao Tiến Trung cười nói qua loa. Nói xong, ông sai hai nhân viên tạp vụ mang một bình trà lớn ra mời mọi người. Mọi người lúc này đang ngồi dưới một cây lê, hít hà mùi hương của đồng nội và cỏ xanh, uống chén trà xanh thơm phức, cũng là một thú vui tao nhã giữa chốn đồng quê.

“Cao xưởng trưởng, xưởng bột mì Thỏ Động các vị là doanh nghiệp sản xuất bột mì lớn thứ ba trong nước, từ trước đến nay luôn rất được chú ý. Hôm nay tôi lại đến bình nguyên Pampa đốc tra công tác, hy vọng quý xưởng phối hợp tốt với chúng tôi, cảm ơn.” Hoàng Hán Hoa, người được cho là vì biểu hiện xuất sắc trong công tác cải cách thuế mà có khả năng sẽ thăng chức lên làm Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thuế vào năm sau, kéo một chiếc ghế ngồi xuống, cười nói.

“Hoàng tư trưởng ngài nói đùa rồi, miếu nhỏ của chúng tôi có thể mời được vị đại thần như ngài đến, quả thực là khiến nơi này bừng sáng. Công tác thuế bột mì, tôi đương nhiên sẽ phối hợp, điểm này ngài cứ yên tâm. Một lát nữa tôi sẽ phái người bên phòng kế toán và kho bãi đến lập sổ, nhất định khiến mỗi một khoản đều ghi chép rõ ràng, mỗi một thùng bột mì đều đi đứng minh bạch.” Cao Tiến Trung nói. Nói xong, ông vô thức nhìn thoáng qua đám quan chức tài chính, thuế vụ đang ngồi vây quanh trong sân, đồng thời cũng cảm thấy áp lực mơ hồ trước năm sáu tên cảnh sát thuế vũ trang đang đứng ngoài cửa.

Cảnh sát thuế là tổ chức được chính phủ Đông Ngạn thành lập từ năm ngoái, trực thuộc Bộ Tài chính — nhưng nghe nói Tổng cục Thuế tương lai sẽ tách khỏi Bộ Tài chính, nâng cấp thành Tổng cục Thuế quốc gia cấp phó bộ, khi đó cảnh sát thuế cũng sẽ được bàn giao cho Tổng cục quản lý — biên chế tạm thời định là một tiểu đoàn dự bị, quân số tầm khoảng một nghìn người.

Nhiệm vụ của cảnh sát thuế, đúng như tên gọi, chính là chống buôn lậu, thu thuế! Tiểu đoàn cảnh sát thuế kể từ khi thành lập đã được triển khai trọng điểm đến các khu vực Hà Gian, Patagonia, Chile, Giao Hà... nơi có tình trạng buôn lậu nghiêm trọng. Các huyện xã ở những nơi này giáp ranh với Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, lại khá hẻo lánh, địa hình phức tạp, nên các thương nhân, xưởng sản xuất tại địa phương không những thực hiện giao thương buôn lậu với người Tây Ban Nha cực kỳ phổ biến, mà ngay cả những mặt hàng do các xưởng, nhà máy tại địa phương sản xuất ra cũng thường xuyên trốn lậu thuế. Thậm chí ở một số nơi dân phong hung hãn, chuyện bạo lực chống lại việc thu thuế cũng không phải là không có. Do đó, tiếng nói thành lập tiểu đoàn cảnh sát thuế sau nhiều năm hô hào, cuối cùng vào nửa đầu năm 1681 đã đi vào thực tiễn, chính thức được thành lập.

Theo lời của Vương Viêm, ủy viên chấp hành trung ương phụ trách tài chính, thuế vụ: “Sau khi cải cách chế độ thuế quốc gia, vì gánh nặng thuế tăng lên nên ở địa phương có nhiều tâm lý bài xích. Mà nhân viên thu thuế của chúng ta lại không nhiều, hệ thống thu thuế cũng lạc hậu, chế độ quản lý lại càng lỗ hổng khắp nơi, các vụ án buôn lậu, trốn thuế xảy ra thường xuyên. Thuế quốc gia trên danh nghĩa lẽ ra phải thu được hai mươi triệu, nhưng thực tế thu được mười bốn, mười lăm triệu đã là may mắn lắm rồi. Hiện tượng nợ thuế, trốn thuế, lậu thuế nghiêm trọng, gây ảnh hưởng rất xấu đến sự phát triển kinh tế quốc dân và sự vận hành của chính phủ. Do đó, việc thành lập tiểu đoàn cảnh sát thuế để tăng cường lực lượng thu thuế là điều bắt buộc phải làm, nếu không e rằng sẽ làm lung lay gốc rễ quốc gia.”

Lời của Vương Viêm tuy có vài phần khoa trương, nhưng việc trong lời ông nhắc đến sự chênh lệch cực lớn giữa số thuế đáng thu và số thuế thực thu, đó lại là sự thật. Nhiều năm qua, nợ đọng thuế đã trở thành căn bệnh nan y khiến các cơ quan thuế vụ Đông Ngạn đau đầu nhất. Những năm trước, giác ngộ của các quan chức địa phương còn khá, còn biết giúp chính phủ thúc giục dân làng, thị dân nộp thuế. Nhưng đến nay khi lập quốc đã hơn năm mươi năm, người chịu làm như vậy đã dần dần ít đi nhiều rồi. Việc của quan chức địa phương vốn đã nhiều như núi, thúc giục thu thuế lại là công việc gây mất lòng người, nên tự nhiên có thể đùn đẩy thì đùn đẩy, có thể trì hoãn thì trì hoãn. Dù sao thu thuế vốn dĩ không phải là công việc chính của xã trưởng, thôn trưởng. Mọi người giúp bộ phận thuế vụ các anh làm đó là tình nghĩa, không làm đó là bổn phận, không có bất cứ sai sót gì cả.

Dựa trên cân nhắc này, Ủy ban chấp hành cuối cùng đã đồng ý thành lập một lực lượng thu thuế hoàn toàn mới: Tiểu đoàn cảnh sát thuế. Tiểu đoàn cảnh sát thuế về lý thuyết là một lực lượng dự bị, các loại súng ống, trang bị đầy đủ, về nguyên tắc sẽ đóng quân tại các điểm then chốt, truy quét buôn lậu. Ngoài ra, một số nơi do môi trường khá khắc nghiệt, các cán bộ thông thường của cục thuế cũng cần có cảnh sát thuế vũ trang đi kèm mới tiến hành thu thuế được, nếu không trời mới biết họ sẽ gặp phải chuyện gì, đây đều là những bài học xương máu đã từng trải qua.

Đương nhiên chỉ một tiểu đoàn cảnh sát thuế trong tương lai chắc chắn là không đủ, dù sao toàn quốc có hơn một trăm huyện, lãnh thổ rộng lớn, môi trường phức tạp, một nghìn người cảnh sát thuế rải xuống thì chẳng mấy chốc sẽ không thấy bóng dáng đâu. Do đó, việc thành lập tiểu đoàn cảnh sát thuế thứ hai, thứ ba chắc cũng là xác suất cao, chỉ xem cấp trên cuối cùng đồng ý khi nào thành lập mà thôi. Ngoài ra, ngoài những tiểu đoàn cảnh sát thuế sở hữu súng hỏa mai, đại bác, chiến mã này, cơ quan thuế vụ còn sẽ thiết lập một Phòng cảnh sát thuế tại mỗi xã, phái trú vài tên cảnh sát thuế tọa trấn. Ngày thường nhìn chung cũng chẳng có việc gì, chỉ là lúc cần phối hợp với cán bộ cục thuế thu thuế thì xuất động một chút thôi. Tuyển chọn nhiều hơn những kẻ hung hãn có chút tiếng tăm ở địa phương để làm cảnh sát thuế, nhằm thuận lợi cho việc thu thuế.

Phòng cảnh sát thuế ở xã Hà Khẩu, quê nhà của Cao Tiến Trung, có một tên hung thần như vậy, xuất thân là di dân người Minh, từng làm buôn muối, từng gia nhập Bạch Liên Giáo, dáng người cao to vạm vỡ, mặt mày hung ác. Uống hai ly rượu nhỏ vào là trực tiếp vác quân đao đi thu thuế, người bình thường gặp phải thật sự là chỉ có nước lùi bước. Cao Tiến Trung từng nghe phong phanh rằng, chín xưởng nấu rượu ở nông thôn thuộc quyền quản lý của mười bảy thôn xã thuộc xã Hà Khẩu, vì sợ uy thế của tên cảnh sát thuế này mà thật sự chẳng có mấy kẻ dám không nộp thuế. Tuy rằng trong đó chắc chắn cũng lọt lưới không ít khoản thuế, nhưng có thể thu được về ít nhiều như vậy đã là không dễ dàng.

Khi Cao Tiến Trung còn ở quê, cũng từng mời tên cảnh sát thuế này ăn cơm hai lần, mối quan hệ của mọi người xem ra cũng khá tốt. Người này ngày thường mang theo một phó thủ, lảng vảng quanh chợ búa, quán cơm tửu điếm, thỉnh thoảng cũng quay lại phòng cảnh sát thuế đánh mạt chược với người của cục thuế. Nhưng một khi có việc xuất động, khoác giáp lên ngựa, tay cầm đao vai đeo súng, mười lăm phút là đến nơi, sức chiến đấu đó phải nói là cực kỳ mạnh mẽ. Cũng chính vì thế, Cao xưởng trưởng Cao Tiến Trung vẫn rất kính sợ cảnh sát thuế vũ trang, nhìn thấy những người này trong lòng liền đánh trống, thật sự là bị cái vị ở xã Hà Khẩu kia dọa cho sợ mất vía.

“Thuế quốc gia, lấy từ dân, dùng cho dân. Hiện nay công cuộc xây dựng trong nước đang vô cùng sôi nổi, các nơi đều cần dùng tiền, vì vậy quốc gia đặc biệt cải cách chế độ thuế, mới thu thêm mấy loại thuế bao gồm thuế thuốc lá rượu bia, thuế thống nhất, thuế thừa kế, v.v., mục đích là để mở rộng thu nhập tài chính, nhằm xây dựng đất nước tốt hơn. Đất nước chúng ta, suy cho cùng vẫn có sự khác biệt rất lớn với những quốc gia lạc hậu ở Cựu Đại Lục, không nghèo binh độc vũ phát động chiến tranh đối ngoại, không xây dựng cung điện lăng tẩm và những thứ vô dụng khác, không nuôi dưỡng những kẻ sâu mọt hút máu quốc gia, vì vậy những khoản thuế này cuối cùng vẫn là dùng vào người dân thôi.” Hoàng Hán Hoa nâng chén trà lên, ôn tồn nói: “Cho nên Cao xưởng trưởng anh hoàn toàn không cần phải suy nghĩ lung tung, phối hợp bình thường là được, dù sao chúng tôi cũng không phải là lũ lại dịch phá gia chi tử ở Cựu Đại Lục.”

Cao Tiến Trung nghe xong ha ha cười gượng hai tiếng, rồi xin lỗi cáo lui, xoay người đi sắp xếp cho cấp dưới phối hợp kiểm tra, thu thuế. Đồng thời trong lòng cũng đang suy tính, sau này có lẽ nhiều chủ doanh nghiệp vốn đã quen với những ngày tháng trốn lậu thuế hoặc nợ thuế sẽ gặp đại họa rồi. Bản thân mình phải tranh thủ thời gian về huyện Trấn Hải một chuyến, dặn dò những người trong nhà đừng làm giả báo cáo, nếu không bị phát hiện thì e là mặt mũi khó coi, kinh tế cũng sẽ chịu tổn thất nặng nề.

“Nghe nói trước kia chính phủ tài chính dự định thu thuế hai mươi triệu, thực tế một năm thu được sáu bảy phần là tốt rồi, một đống người trốn thuế, nợ thuế, thậm chí còn xuất hiện không ít vụ việc đánh đập cán bộ cục thuế. Tiểu đoàn cảnh sát thuế thành lập hơn một năm nay, các vụ việc kiểu này nghe nói đã ít hơn nhiều rồi, phòng cảnh sát thuế thiết lập riêng ở địa phương cũng phát huy tác dụng to lớn trong đó. Tóm lại, tiểu đoàn cảnh sát thuế giao hỏa với thương nhân buôn lậu, cảnh sát thuế thông thường chỉnh đốn các hộ nợ thuế lớn ở địa phương, song kiếm hợp bích như vậy, chắc có thể thu hồi được một phần lớn số thuế nợ đọng trước kia nhỉ?” Cao Tiến Trung trong lòng thầm nghĩ.

Công việc tiếp theo về cơ bản không cần Cao Tiến Trung, Hoàng Hán Hoa và những người khác nhúng tay vào. Các cán bộ tài chính, thuế vụ đi cùng đồng loạt ra trận, phối hợp với nhân viên xưởng bột mì Thỏ Động chi nhánh Ngưu Trang, kiểm kê số bột mì đóng thùng chuẩn bị vận chuyển đi, mỗi thùng đánh thuế theo thuế suất 5%. Mà khi biết được trong số bột mì này có phần không nhỏ là xuất khẩu sang tay thương nhân Tây Ban Nha ở Buenos Aires, các quan chức thuế vụ còn nhắc nhở ông có thể nộp đơn xin hoàn lại 2.5% thuế thống nhất đặc biệt đối với bột mì tại hải quan cảng Ngưu Trang. Đây là quyền lợi quốc gia trao cho thương nhân xuất khẩu — tuy lương thực sản xuất ở Đông Ngạn hiện nay đã không còn dư dả như trước, nhưng xuất khẩu một phần ra nước ngoài để đổi lấy tiền mặt hoặc hàng hóa cũng chẳng sao cả, vì vậy hiện tại bột mì đóng thùng xuất khẩu vẫn có thể xin hoàn thuế, coi như là một cách khuyến khích trá hình đối với việc xuất khẩu lương thực, chỉ là không biết có thể kéo dài được bao lâu.