“Đi hết đường núi Hi đường lại xa vời, bên đường thường thấy trăm dư nhà. Gió bụi không đổi phong tục Lư Long, bụi bặm vẫn lẫn cát Hãn Hải. Bảng đỏ treo cờ, thôn ban thưởng thực, xe quý nhân màn xanh đi qua. Ơn vua trăm tuổi thêm cảnh hoang vắng, phong tục vật chất thấp thoáng muốn bắt chước Hoa Hạ.” Đầu tháng 9 năm 1682, sứ đoàn Triệu Sơ Ngạn của Vương quốc Triều Tiên đang cưỡi ngựa trên một đồng bằng ở đoạn phía nam Thung lũng Trung tâm Chile. Triệu Sơ Ngạn dẫn đầu, không biết nghĩ ngợi thế nào, đột nhiên ngâm nga đoạn thơ này.

Đây là bài thơ Tô Tụng làm khi đi sứ nước Liêu vào những năm Hi Ninh thời Bắc Tống, đại ý là ông vâng lệnh đi sứ nước Liêu, đường xá vô cùng xa xôi, sau khi vào địa giới trung kinh nước Liêu, thấy hai bên đường có rất nhiều cửa tiệm, dân cư và quán rượu, phong tục rất giống vùng quanh Lư Long Tắc thời Đường, không hề thay đổi. Trước cửa những quán rượu đó treo tấm biển gỗ màu đỏ để mời chào khách.

Quan ngoại giao đi cùng Triệu Sơ Ngạn chức vị không cao, là một cán bộ chuyển ngành từ quân đội, vốn không có mấy văn hóa, nên không hiểu vị sứ giả đến từ Vương quốc Triều Tiên này đang lẩm bẩm cái gì, chỉ cảm thấy ông ta dường như đang ngâm nga một thứ gì đó trầm bổng và khá có nhịp điệu — xin hãy tha lỗi cho gã tội nghiệp này, gã lập công lớn trên chiến trường chém giết nhưng không có nơi sắp xếp, cuối cùng chỉ có thể chuyển ngành tống vào Bộ Ngoại giao, chơi thơ ca những thứ này không phải sở trường của gã. Huống hồ, lần này là do Triệu Sơ Ngạn nhất thời nổi hứng muốn đến vùng Chile xem xét, Bộ Ngoại giao chẳng có ai muốn đi cùng ông ta đến cái góc hẻo lánh đó chơi, cho nên mới đến lượt vị nhân huynh này, cũng là không còn cách nào khác.

Thế nhưng tuy gã không hiểu, mấy vị phó sứ và tùy tùng đi theo sau Triệu Sơ Ngạn lại đều hiểu. Họ phần lớn là những người đọc sách, ai nấy đều có công danh, lúc này nghe Triệu Sơ Ngạn ngâm thơ như vậy, tuy cảm thấy có chút hài hòa với cảnh sắc xung quanh, nhưng vẫn có một mùi vị kỳ lạ khó tả. Suy ngẫm kỹ lại, dường như là đang châm biếm người Đông Quốc không tuân theo thánh nhân, không truyền bá danh giáo, lâu ngày ngấm phong tục Hồ, đã ngày càng rời xa đạo thống Hoa Hạ. Trong khoảnh khắc này, Triệu Sơ Ngạn như hóa thân thành Tô Tụng, vị thần tử triều Tống đi sứ nước Liêu, sau khi vào địa giới nước Liêu liền chỉ trỏ với thái độ bề trên, thứ tự tin văn hóa đó khiến Triệu Sơ Ngạn say mê như điên, xoa dịu đôi chút cú sốc tinh thần mà ông phải chịu đựng trong vài tháng gần đây.

Sau khi ngâm xong bài thơ này, tâm trạng của Triệu Sơ Ngạn có vẻ tốt hơn một chút, chỉ thấy ông trực tiếp quay đầu ngựa, hướng về một ngôi làng nhỏ cách đó không xa mà đi.

Ngôi làng trông không nhỏ, chắc cũng tầm hơn một trăm hộ, vì gần đường giao thông trọng yếu, một số dân làng nhanh nhạy đã dựng một cái lều ở ngã ba đường, bày bán những loại thức ăn thường thấy ở Đông Ngạn như thịt muối, cá muối, bánh ngọt, đồng thời cũng cung cấp một ít rượu tự nấu. Đương nhiên nếu khách cần trà nước, cái quán cơm nhỏ này cũng có thể cung cấp các loại trà như trà xanh, trà mate, trà trắng, cũng thật kỳ lạ, điều này có lẽ liên quan đến việc trong thành huyện Bác Lăng có mở một chi nhánh cửa hàng tạp hóa Nam hàng Tôn Xuân Dương, đồng thời càng chứng tỏ lượng trà nhập khẩu ở Đông Ngạn đã tăng đến mức kinh ngạc, đến nỗi cửa tiệm ở nông thôn cũng có trà để bán, mặc dù đây chỉ là loại trà gạch cấp thấp sản xuất tại Ninh Ba.

Lúc này mọi người đã đi được nửa ngày, trong bụng đều thấy đói, nên Triệu Sơ Ngạn đề nghị vào quán nhỏ ngồi một chút, ăn chút đồ, mọi người tự nhiên không ai không tuân theo. Chủ quán thấy nhiều người như vậy, nhất thời có chút hoảng sợ, theo bản năng muốn cầm lấy cây giáo dựa vào tường gỗ để phòng ngự, nhưng nhìn lại khách thì ra là một đám người ăn mặc bảnh bao, lập tức lại thả lỏng, cười hớn hở gọi hai đứa cháu trai vào bếp báo với vợ mình, bảo bà ấy nhanh chuẩn bị rượu và thức ăn, đây là có mối làm ăn lớn tới cửa rồi.

Triệu Sơ Ngạn không thích uống rượu, nên trực tiếp bảo người hầu Triệu Chính Đại tiến lên dặn chủ quán mang trà lên ngay, chủ quán liên tục nói vâng. Uống trà, ở Đông Ngạn ngày nay, dù là trong cuộc sống hàng ngày của người bình thường hay đời sống chính trị cao cấp, đều là thứ không thể thiếu, được gọi là một trong ba loại đồ uống chính của Đông Ngạn cùng với cà phê và rượu. Huống hồ người Đông Ngạn tự xưng là hậu duệ tiền Tống, mà từ thời Tống trở đi, phong trào uống trà ở Trung Nguyên ngày càng thịnh hành, nên người Đông Ngạn ham uống trà cũng chẳng có gì lạ.

Hơn nữa, xét từ thói quen ăn uống, vì có đồng bằng Pampas và cao nguyên Patagonia cung cấp lượng lớn thịt bò, thịt cừu giá rẻ, đồng thời tài nguyên thủy sản ven biển cũng rất phong phú, người Đông Ngạn ngày thường ăn rất nhiều cá và thịt, các sản phẩm từ sữa cũng không ít, nên rất cần uống trà để hỗ trợ tiêu hóa, vì vậy văn hóa trà đạo phổ biến khắp nam bắc Đông Ngạn cũng là chuyện rất bình thường.

Trà tiêu thụ ở Đông Ngạn, đại khái một nửa sản xuất từ vùng Ninh Thiệu, số còn lại có loại từ Chiết Nam, Chiết Tây do vùng kiểm soát của Lỗ Vương, có loại mua từ chỗ Trịnh thị ở Phúc Kiến, có loại buôn lậu từ thương nhân nhà Thanh, đương nhiên cũng không thiếu loại mua từ phía nước Thuận, tóm lại đều đến từ đại lục Trung Quốc, ngoại trừ một phần rất nhỏ trà trồng trên cao nguyên Huyền Vũ mây mù bao phủ ở phía bắc Hà Gian.

Trà chủ quán mang lên cho Triệu Sơ Ngạn là trà xanh Vũ Di mua từ Phúc Kiến — đồng thời đây cũng là loại trà mà người Hà Lan, người Anh thu mua số lượng lớn nhất ở Trung Quốc — mùi vị tự nhiên không thể nói là ngon lắm, nhưng cũng tuyệt đối không tệ. Vị cán bộ chuyển ngành Đông Ngạn đi cùng người Triều Tiên lại không gọi trà xanh, mà tự gọi một ấm trà sữa, sau đó gọi vài tùy tùng bảo vệ uống cùng. Loại trà sữa này được nấu từ loại trà gạch giá rẻ thô sơ cộng thêm muối và sữa, ngoài trà ra thì các thứ khác đều là vật phẩm có sản lượng rất phong phú ở Đông Ngạn, vì thế cũng khá phổ biến.

Thế nhưng kiểu phong tục uống trà sữa này, trong mắt Triệu Sơ Ngạn thì chỉ biết cười nhạt, hoàn toàn là phong thái của người Hồ! Người Hung Nô, Tiên Ti, Khiết Đan, Mông Cổ ai mà không uống trà sữa? Người Trung Nguyên có mấy ai uống trà sữa? Người Đông Quốc vọng xưng Hoa Hạ, không ngờ lại học theo cái thói phong tục Hồ này, thật đáng buồn đáng tiếc. Mà nghe nói kiểu phong tục uống trà sữa này ban đầu truyền từ một số thế gia đại tộc của Đông Quốc, thì càng nực cười hơn, họ còn mặt mũi nào tự xưng là hậu duệ Đại Tống? Lừa ai chứ?

Triệu Sơ Ngạn ở bên này thầm chê bai phong tục Hồ của người Đông Ngạn, nhưng mấy người Đông Ngạn ở bên kia lại ăn uống rất vui vẻ, hoàn toàn không hay biết gì. Hay nói đúng hơn, dù họ có phát hiện Triệu Sơ Ngạn rất coi thường thì đã sao? Góc nhìn của một sứ thần nước chư hầu, có quan trọng lắm không? Có đáng để người Đông Ngạn phải kinh ngạc vì thế không? Quốc gia có nhiều bò cừu như vậy, các sản phẩm từ sữa tự nhiên rất phong phú, rẻ tiền, sữa ngựa, bò, cừu làm thành phô mai, dinh dưỡng phong phú lại dễ bảo quản, là thực phẩm dự trữ trong nhà, đãi khách của người Đông Ngạn, mọi người cứ thích ăn đấy, liên quan gì tới ông?

Chẳng phải sao, lúc này bảy tám người Đông Ngạn đang ngồi vây quanh hai bàn bát tiên, uống trà sữa xong, lại bảo chủ quán mang lên tám bát cháo sữa. Loại cháo sữa này cũng là thực phẩm truyền thống của Đông Ngạn, được nấu từ các loại rau dại thường thấy ở nông thôn cộng thêm sữa ngựa, bò, cừu, rẻ nhất, lại còn thơm nức mũi, rất được người dân bình thường yêu thích. Đặc biệt là ở vùng Hà Gian nơi sản lượng gạo rất cao, người dân thường ăn cháo sữa vào sáng tối, nhất là sau khi chính phủ tuyên truyền rằng ăn nhiều sản phẩm từ sữa có thể tăng cường thể chất, chiều cao cho trẻ nhỏ, thì lại càng phổ biến hơn.

Sau khi Triệu Sơ Ngạn uống một chén trà, một người cháu của chủ quán cẩn thận bưng lên một đĩa điểm tâm, bên trên có hai loại thức ăn, lần lượt là bánh mật và bánh thông, hơi giống với ở Trung Nguyên, nhưng lại có chút khác biệt, cũng không biết bắt nguồn từ đâu. Triệu Sơ Ngạn cầm đũa gắp một miếng nếm thử, phát hiện nguyên liệu làm ra khá tốt, điều này khiến ông rất kinh ngạc. Ông là một thực khách sành ăn, tự nhiên nếm ra được miếng bánh thông đó được làm từ hạt thông, hạt óc chó ngâm trong mật ong rồi trộn với bột nếp, hơn nữa trong bột nếp cũng thêm không ít đường mía, nên mùi vị khá ngon.

Nhận thức này càng khiến ông im lặng, bởi vì một nơi nhỏ bé ở nông thôn Đông Ngạn mà lại dùng nhiều nguyên liệu như vậy để chế biến các loại thực phẩm ngon lành, và còn có thể bán được, bản thân điều này đã nói lên rất nhiều vấn đề. Ở Triều Tiên, loại bánh thông hay bánh mật này không phải không thể thấy, nhưng thường thấy trong nhà các gia đình quý tộc Lưỡng Ban, tầng lớp trung lưu thi thoảng có thể ăn một ít, nhưng tuyệt đối không phải là thường ngày, nên rất quý giá. Vậy mà ở Đông Ngạn đây là chuyện gì? Tại sao quán nhỏ ở chốn thôn dã này cũng có thể tùy thời chuẩn bị sẵn những nguyên liệu không hề rẻ trong mắt Triệu Sơ Ngạn, và rõ ràng bình thường vẫn có người tiêu thụ, sự đối lập này rất rõ ràng.

Triều Tiên, vẫn còn quá nghèo! Hơn nữa không chỉ Triều Tiên, dường như đại lục Trung Quốc cũng đã nghèo đi đôi chút! Quan sát nhật ký, du ký của người đi trước khi đi sứ Trung Quốc, ngay cả ở Bắc Kinh, nơi thiên tử dưới chân, vùng đất tốt lành nhất, cũng không thể làm được mức độ giàu có như Đông Ngạn, đây có lẽ chính là khoảng cách về "năng lực sản xuất" mà người Đông Quốc thường nhắc tới đi! Triệu Sơ Ngạn thầm nghĩ.

Coi thường thì coi thường, nhưng khoảng cách vẫn phải nhìn thẳng vào! Ở điểm này, Triệu Sơ Ngạn không muốn làm con rùa rụt đầu nực cười kia.

Đương nhiên thực ra Triệu Sơ Ngạn nghĩ cũng có chút phóng đại, bởi vì không phải tất cả cửa hàng thôn dã ở Đông Ngạn đều sẽ giống như cửa hàng ở một ngôi làng nào đó thuộc hương Vọng Đô, huyện Bác Lăng này. Ngay cả ở Đông Ngạn, mật ong cũng không phải là thứ rẻ tiền, căn bản không thể khiến người dân bình thường dùng như thực phẩm hàng ngày để tiêu thụ, huống hồ sản lượng hạt thông, nhân hạt óc chó cũng chẳng phong phú đến mức là thực phẩm đại chúng. Cửa tiệm này sở hữu được như vậy chỉ vì gần đường giao thông trọng yếu, thỉnh thoảng lại có quân nhân, kỹ sư, kỹ thuật viên, quan lại qua lại. Khả năng tiêu thụ của những người này khá mạnh, đẳng cấp cũng khá cao, cho nên tiệm này mới chuẩn bị sẵn những nguyên liệu này, đối tượng hướng tới phần lớn cũng là những người tiêu dùng cao cấp đó. Còn về những người tiêu dùng bình thường, tầng lớp tiêu dùng của họ rõ ràng chính là đám người đang ăn cháo sữa, bánh bao kia, mặc dù điều này trong mắt Triệu Sơ Ngạn cũng không hề thấp chút nào.

Trong lúc mọi người đang ăn trà uống cháo, một đội vận tải đi ngang qua bên đường từ đằng xa, một gã đàn ông gầy gò cưỡi ngựa đi đến gần quán nhỏ, rồi trực tiếp gân cổ hét lớn, bảo chủ quán nhanh chóng làm vài sọt thức ăn dễ mang theo, họ không tiện dừng lại, còn phải khẩn trương lên đường đi về phía bắc. Chủ quán nghe thấy vội vàng chạy ra, sau khi thương lượng với gã đàn ông, đã chốt đơn đặt hàng bốn sọt lớn gồm bánh hấp, bánh hồ, bánh thịt và bánh bao.