Hỏa hao chỉ thu một lần, tiện cho bách tính! Bách tính thì tiện lợi rồi, nhưng mà... quan phủ thì sao? Từ nay về sau, quan phủ phải làm thế nào?

Là Hộ phòng chủ sự, Diêu Tương tự nhiên có chút khó tiếp nhận. Dù sao mỗi năm mấy chục vạn lượng bạc tiền hỏa hao nhìn thì không nhiều, nhưng thực tế chi tiêu của các cấp quan phủ, đại khái đều dựa vào khoản bạc hỏa hao này. Trong mắt ông, không chỉ bây giờ, mà tương lai các cấp quan phủ Đại Minh cũng đều cần khoản bạc hỏa hao này.

Nhưng hôm nay Kinh lược lại cắt đứt tận gốc khả năng thu bạc hỏa hao trong tương lai. Có lẽ đối với bách tính mà nói, việc này có lợi mà không có hại, nhưng đối với quan phủ mà xét, thiếu đi khoản bạc hỏa hao này, quan phủ không những giảm đi một khoản thu nhập không nhỏ, mà còn không có khoản bạc này, địa phương quan phủ làm việc cũng không tiện lợi như trước nữa.

"...Từ nay về sau, bách tính chắc chắn đều sẽ dùng ngân tệ để nộp thuế, không đủ một lượng thì nộp bằng tiểu tệ, phụ trợ bằng chế tiền. Như vậy, tuy bách tính đắc lợi, nhưng từ nay về sau, mỗi năm quan phủ Đại Minh ta tổn thất há chỉ vài triệu?"

Là một quan viên Đại Minh, Diêu Tương bắt buộc phải đứng trên lập trường của quan phủ để xử lý việc này, đến mức dù cho sau khi Phó Sơn rời đi, ông vẫn không thể chấp nhận việc đúc ngân tệ, vẫn đang mưu tính cứu vãn việc này. Dù sao trong mắt ông, lợi ích của bách tính là lợi ích của bách tính. "Không ở vị trí đó, không mưu sự việc đó", nếu ông chỉ là một nho sinh, tự nhiên sẽ không phản đối việc bãi bỏ bạc hỏa hao. Nhưng với tư cách là quan viên phụ trách Hộ khoa Giang Bắc, ông không thể không buông bỏ thân phận nho sinh, mà nhìn nhận sự việc dưới thân phận một quan viên.

"Hiện nay đang là lúc nha thuộc chi dùng căng thẳng, nếu như lại phế trừ hỏa hao, chỉ e tương lai không chỉ chi dùng của Giang Bắc căng thẳng, mà thậm chí, tài lực triều đình trong tương lai cũng sẽ càng thêm căng thẳng."

Nhìn Diêu Tương đang lo lắng không thôi, Chu Minh Trung chỉ mỉm cười nhìn ông. Thỉnh thoảng ông lại hướng ánh mắt về phía Cố Viêm Vũ, người vừa mới đưa tới một bản báo cáo nên không kịp tham gia cuộc tranh luận trước đó. Tuy vậy, ông vẫn hiểu biết về việc đúc tiền, cho nên đợi ông ta nói xong, Cố Viêm Vũ mới mở miệng nói.

"Bảo Điền, thực ra ngươi chỉ nhìn thấy việc chi dùng của triều đình hiện tại đang căng thẳng, mà chưa thấy một việc khác, đó chính là đúc lợi mà triều đình thu được từ việc này. Bạc trong thiên hạ này há lại dưới con số ức vạn? Trong mấy năm tới, cứ mỗi một lượng tiền triều đình đúc ra, có thể thu được một tiền đúc lợi. Ví như thiên hạ có hai, ba ức lượng bạc, chẳng phải là có được hai, ba ngàn vạn lượng hay sao?"

Đối với lời của Cố Viêm Vũ, Chu Minh Trung chỉ khẽ gật đầu, không nói gì thêm. Lợi ích của việc đúc tiền sao ông lại không biết? Hai thế kỷ rưỡi sau, những kẻ quân phiệt kia sở dĩ đua nhau đúc ngân nguyên, chẳng phải chính vì đúc tiền thu lợi rất nhiều sao? Cũng chính vì vậy, địa phương mới đua nhau thành lập Ngân nguyên cục, tất nhiên, điều này lại dẫn đến vấn đề thành sắc của ngân nguyên. Nhưng đó là thời điểm quân phiệt hỗn chiến, tự nhiên không thể so sánh với hiện tại.

"Nhưng hỏa hao dù sao cũng là khoản lợi nhuận liên tục không dứt!"

Diêu Tương vẫn còn có chút cố chấp biện giải, nói: "Hai, ba ngàn vạn lượng này, sao có thể so với hai, ba trăm vạn lượng hỏa hao mỗi năm? Nó cùng lắm cũng chỉ là lợi nhuận mười năm mà thôi! Dù sao bạc hỏa hao là thu mỗi năm."

Lời này của Diêu Tương vừa ra, Cố Viêm Vũ lập tức trở thành kẻ câm nín. Quả thực, so với "thu nhập" hai, ba trăm vạn mỗi năm của hỏa hao, một thành đúc lợi quả thực không đáng nhắc tới. Có lẽ miễn trừ hỏa hao đúng là việc tốt có lợi cho dân, nhưng có lợi cho nước hay không, thì chưa chắc đã biết được.

Là một quan viên, Cố Viêm Vũ hiểu rất rõ rằng cứ nhất mực nhường lợi cho dân chưa hẳn đã là việc tốt, dù sao triều đình cũng cần tiền bạc, cần có thu nhập, nếu không thì lấy gì nuôi binh, lấy gì đánh trận? Cho nên, duy trì triều đình bắt buộc phải có tài nguyên, nếu không sẽ rơi vào khốn cảnh của triều Sùng Trinh. Không có bạc, tất cả đều là lời nói suông.

"Chẳng lẽ Kinh lược đã quên bài học tiền bạc khốn đốn của Tiên hoàng năm xưa rồi sao?"

Lời nhắc nhở của Diêu Tương khiến sắc mặt Cố Viêm Vũ hơi biến đổi. Chẳng phải đúng là như vậy sao, năm xưa nếu Tiên hoàng có tiền bạc sung quân lương, thì sao lại rơi vào bước đường cùng đó? Năm xưa mấy tỉnh phương Bắc thiên tai liên miên, cộng thêm lưu khấu làm loạn, Bắc Trực Lệ, Sơn Đông lại bị Thanh lỗ nhiều lần vào cướp phá, bách tính bị giết hại há chỉ hàng triệu, thiên tai, lưu khấu, Thanh lỗ làm mục ruỗng địa phương, dẫn đến thuế khóa mấy tỉnh phương Bắc đều đứt đoạn, bạc sung quân lương, lương thực thực biên đều lấy từ Giang Nam, lấy một vùng Giang Nam sao có thể gánh vác chi dùng của thiên hạ?

Trong lúc Cố Viêm Vũ dường như có chút e ngại, Chu Minh Trung nói: "Thực ra, muốn kiếm bạc, không cần phải chỉ chăm chăm nhìn vào mấy lượng hỏa hao này. Muốn khai nguồn, thì phải động não, khai nguồn ở những chỗ khác!"

Nhìn Diêu Tương vẫn giữ quan điểm của mình, Chu Minh Trung cười nói: "Từ xưa đến nay, mỗi khi triều đình chi dùng không đủ, thường nghĩ đến không ngoài bốn chữ "khai nguồn tiết lưu". Việc khai nguồn tiết lưu này, quan trọng nhất không gì bằng khai nguồn, chỉ tiết lưu thì tiết kiệm được bao nhiêu tiền? Vì hiện nay, chi dùng không đủ, thì tự nhiên cần phải cân nhắc đến việc "khai nguồn". Tất nhiên, nguồn này khai thế nào, mới là điều quan trọng nhất!"

Về việc khai nguồn thế nào, Chu Minh Trung sớm đã có kế hoạch trong lòng. Người có kinh nghiệm vượt xa thời đại này cả trăm năm như ông, tự nhiên biết nên khai nguồn thế nào. Nhìn Diêu Tương đang có chút nghi hoặc trước mắt, ông nói thẳng: "Mấu chốt vẫn là "Quan thị chi chinh"!"

"Quan thị chi chinh" trong miệng Chu Minh Trung thực chất chính là thương thuế của đời sau. Gọi là Quan, chỉ quan ải cho hàng hóa buôn bán thông qua. Thị, chỉ chợ búa mậu dịch hàng hóa. Lấy Sao quan làm ví dụ, vào thời Thiên Khải thậm chí cao tới hơn 40 vạn lượng. Khác với tưởng tượng của nhiều người rằng nhà Minh không thu thương thuế, hay đối xử khoan dung với thương nhân, so với Mãn Thanh, một đời nhà Minh ngược lại lấy thương thuế làm căn bản pháp của việc trọng nông ức thương, hạn chế thương nhân mưu cầu bạo lợi, thậm chí ngay cả Minh Thành Tổ cũng nhiều lần nói: "Thương thuế, quốc gia dùng để ức chế những kẻ chạy theo lợi mạt." Cũng chính vì vậy, trong đời nhà Minh, theo sự phát triển của thương mại, gánh nặng thương thuế ngày càng nặng, chứ không phải ngày càng giảm, thậm chí không ngừng tăng thuế nhiều lần dẫn đến dân biến.

"Quan thị chi chinh?" Gần như ngay khi Chu Minh Trung vừa dứt lời, Cố Viêm Vũ vội vàng lên tiếng nói: "Kinh lược vạn vạn không được gia tăng Quan thị chi chinh. Tiền triều từ thời Long Khánh đến nay, phàm là cầu đường, quan tân, tư nhân tự ý thu thuế, mưu lợi làm hại dân, dù có chiếu chỉ tra xét, cũng không thể ngăn được. Đợi đến khi hai cung ba điện cháy, phí xây dựng không biết là bao nhiêu, như khai khoáng tăng thuế, rồi tiền thuê cửa hàng Thiên Tân, châu xác Quảng Châu, dư diêm Lưỡng Hoài, cung dụng Kinh Khẩu, thị bạc Chiết Giang, trà muối Thành Đô, danh mộc Trùng Khánh, thuế thuyền Trường Giang Hồ Khẩu, thuế cửa hàng Kinh Châu, thuế cá sậy Bảo Trì cùng thuế cửa hàng ngoài cổng, tạp thuế dầu vải..."

Trong hơn mười năm qua, mỗi ngày đều phản tư lợi hại được mất của Đại Minh, Cố Viêm Vũ tự nhiên biết tệ đoan mang lại từ việc nhiều lần gia tăng "Quan thị chi chinh" này, cho nên mới lên tiếng phản đối. "Năm Sùng Trinh thứ 13, bảy nơi sao quan Hà Tây Vụ, Lâm Thanh, Dương Châu, Tô Châu, Hàng Châu cùng Cửu Giang cộng với thương thuế Sùng Văn Môn thu được khoảng 80 vạn lượng bạc (1), các nơi sao quan khác trên toàn quốc hơn bốn mươi chỗ tuy không bằng bảy quan này, thu nhập hàng năm cũng chỉ kém hơn một chút..." Nhìn Kinh lược, Cố Viêm Vũ lại tiếp tục nói: "Mà năm Sùng Trinh thứ nhất, bảy nơi sao quan cộng với thương thuế Sùng Văn Môn thu được khoảng 55 vạn lượng bạc (2), chỉ vẻn vẹn mười ba năm, số thuế tăng gần gấp đôi... Từ khi lệnh tăng thuế ban xuống, giá thị trường ngày càng cao, tiểu dân ngày càng nghèo, đến cả kẻ gánh thuê vác mướn, những thứ nhỏ nhặt lặt vặt cũng không thoát được..."

Đối với sự phản đối của Cố Viêm Vũ, Chu Minh Trung chỉ cười mà không nói. Trong thời đại kinh tế hàng hóa chưa phát triển này, việc thu thương thuế không hề đơn giản như mọi người tưởng tượng. Ngay cả trong tương lai, vào thời kỳ cải cách thuế vụ thập niên 90, vì cân nhắc khó khăn trong việc thu thuế, chính phủ vẫn chọn lấy việc thu thuế ở khâu sản xuất làm chính, vì chính phủ không thể đầu tư nhân lực, tài lực khổng lồ để thu thuế ở khâu tiêu dùng, cho nên đã chọn khâu sản xuất tương đối đơn giản để thu thuế.

Nhưng trong thời đại này, thời đại này không có nhà máy như đời sau. Chỉ có nền kinh tế tiểu nông đó, cùng lắm cũng chỉ là có một vài phường thủ công. Như vậy, việc thu thương thuế tự nhiên không phải là việc mở miệng ra là thu được. Dù sao, ngay cả ở thế kỷ 21, thu thuế ở khâu bán lẻ và tiêu dùng vẫn là một vấn đề khó khăn làm đau đầu chính phủ. Vấn đề mà thế kỷ 21 còn chưa giải quyết được, lại muốn giải quyết trong thế kỷ 17, căn bản chính là si tâm vọng tưởng!

Cũng chính vì am hiểu thời đại này hơn trước đây, ông không chỉ hiểu rằng việc thu thương thuế thời đại này lấy thuế quan làm chính, thị thuế làm phụ, mà các loại tạp thuế lẻ tẻ thu từ cửa hàng trong thành phố nhiều tới hàng chục loại, thực chất tương đương với "phí" của đời sau, đa phần đều dùng cho chi tiêu của địa phương quan phủ. Vì hiểu tất cả những điều này, bây giờ ông tự nhiên sẽ không như trước kia, lý do mà người ta cho rằng khi nhà Minh tăng ba khoản "chỉ tăng Tây Bắc không tăng Đông Nam", đó căn bản là sự tưởng tượng của kẻ vô tri. Từ thời Mông Nguyên đến nay, giá trị kinh tế nông nghiệp ruộng đất ở phương Nam vốn đã ưu việt hơn phương Bắc, cho nên thuế ruộng bình quân mỗi mẫu cũng nặng hơn phương Bắc. Là Giang Hoài Kinh lược sứ, ông tự nhiên biết, hiện nay thuế bạc mỗi mẫu ở phủ Thường Châu là một tiền năm phân sáu ly, mà thuế ở Giang Bắc tương ứng nhẹ hơn, có nơi một mẫu năm sáu phân, cũng có nơi một mẫu một phân năm sáu ly, bình quân không quá năm phân. Mà phủ Thường Châu tương ứng bình quân sớm đã gấp đôi Giang Bắc.

Còn như cái gọi là "Yêm đảng thu thương thuế", "Đông Lâm đảng phản đối thu thương thuế", cũng chỉ là những đoạn văn trên mạng. Thậm chí ngược lại với điều này, "Yêm đảng" được tâng bốc lên tận mây xanh lại chính là nhóm người thực sự phản đối thu thương thuế. Thậm chí vào thời Sùng Trinh, việc "miễn thuế quan Đồng Quan Hàm Dương, tạo ân huệ với thương nhân" còn là một trong những tội danh của những kẻ "có tài có đức" thuộc "Yêm đảng". Còn như Đông Lâm đảng bị chỉ trích là phản đối thu thương thuế, ngược lại mới là người chủ trương thương thuế. Như Hà Sĩ Tấn khi tại chức ở Lưỡng Quảng đã từng cải cách việc thu Liêu hưởng, cố gắng dùng phương pháp tăng thương thuế để thay thế việc thêm thắt trên ruộng đất. Có thể nói trông Hà Sĩ Tấn giống kẻ "Yêm đảng" nhất, tuy nhiên điều khiến một số "fan Yêm đảng" đời sau thất vọng là, ông ta lại chính là một người thuộc Đông Lâm đảng. Thậm chí phương án cải cách miễn trừ tăng thắt, cố gắng dùng thương thuế bổ sung Liêu hưởng của Hà Sĩ Tấn, sau này cũng là một trong những tội trạng "tham ô hủ bại" mà Yêm đảng tấn công ông ta.

Tất nhiên, đối với Chu Minh Trung mà nói, ông hiểu rất rõ rằng cái gọi là "Đông Lâm đảng" hay "Yêm đảng" cũng vậy, chủ trương của họ trước nay đều là để đả kích đối thủ, chứ không phải vì quốc gia. Tất nhiên, trên miệng họ lúc nào cũng là bộ dạng đại nghĩa lẫm liệt.

Chu Minh Trung mỉm cười không nói, nhớ lại hơn nửa năm qua những sách đã đọc dưới sự dạy dỗ của Chu Chi Du, và những hiểu biết về một triều Minh mơ hồ trên mạng đời sau. Mặc dù vẫn chưa biết được bản chất thực sự của nó, nhưng Chu Minh Trung lại rất rõ ràng, việc Cố Viêm Vũ phản đối tăng thương thuế là có sự e ngại riêng — với tư cách là "Đức chính" của Mãn Thanh, sau khi Mãn Thanh nhập quan, đã giảm miễn một lượng lớn thương thuế để tranh thủ lòng dân.

"Lúc Thanh lỗ mới nhập quan, vì kinh sư mới định, đặc biệt miễn thuế các cửa ải một năm, đồng thời miễn trừ các khoản thuế khóa thiếu nợ và thuế ngạch gia tăng cuối thời Minh, miễn thu khoản thuế quan vượt mức cùng thuế rơi rớt lẻ tẻ ở các châu huyện... lệnh cho các quan sai niêm yết định lệ, đặt quầy thu thuế, không được ức hiếp khấu trừ hỏa hao. Thanh lỗ còn như vậy tuất thương, để thúc đẩy thị trường phồn vinh. Nếu Kinh lược lại gia tăng thuế ngạch, chẳng phải sẽ khiến lòng thương nhân trong thiên hạ nghiêng về phía Thanh lỗ sao?"

Đây có lẽ chính là điểm khác biệt của Cố Viêm Vũ so với những người khác. Trong mắt ông, Đại Minh chưa bao giờ là hoàn mỹ, ông có thể nhìn thấy cái thiếu sót của Đại Minh, đồng thời cũng có thể nhìn thấy những "thiện cử" của Mãn Thanh. Chưa nói đến những cái khác, chỉ riêng việc Thanh lỗ vài năm trước ở cửa ải thương thuế không nộp hỏa hao, đã bằng như cho thương nhân một loại đặc quyền nào đó. So với việc Đại Minh "dùng thuế ức mạt" đối với thương nhân, Mãn Thanh ngược lại lại hết mực "thiên vị" thương nhân, tám đại hoàng thương đó ở mức độ nào đó cũng là sự thể hiện của sự "thiên vị" này của họ.

Tất nhiên Cố Viêm Vũ không biết, "Quan thị chi chinh" trong miệng Chu Minh Trung không phải là "tăng thuế" trong lòng ông ta.

"Tăng thuế..." Đối mặt với sự phản đối của Cố Viêm Vũ, Chu Minh Trung trầm ngâm nói: "Tăng thuế không khác gì uống rượu độc giải khát. Thời Tiên đế, tuy nhiều lần tăng thương thuế, vẫn không đủ dùng quốc gia, ngươi xem dẫn đến thương nghiệp điêu tàn, thương nhân đua nhau trốn khỏi kinh thành. Như việc tăng ba khoản, chỉ khiến bách tính khổ sở, vô ích sinh ra dân biến. Lấy "tăng thuế" làm khai nguồn, chẳng qua chỉ là hành vi uống rượu độc giải khát, Chu mỗ sao lại không biết!"

Lắc đầu, Chu Minh Trung nhìn Cố Viêm Vũ và Diêu Tương, nói: ""Quan thị chi chinh" mà bản quan nói, nằm ở chỗ mở rộng sự phồn vinh của quan thị, như vậy mới có thể thu được nhiều tiền thuế. Hơn nữa mà nói, "Quan thị chi chinh" này dù là sao quan hay thị tập lạc địa, thu được dù sao cũng có hạn. Nếu muốn thu thương thuế, không thể không thu xưởng thuế!"

"Xưởng thuế" mới chính là "Quan thị chi chinh" trong miệng Chu Minh Trung. So với các loại thương thuế tạp nham như "lạc địa ngân" thu ở thị tập, thuế thu từ nhà máy mới thực sự là nguồn thu lớn. Đây cũng là kinh nghiệm từ 200 năm sau, hay nói cách khác là kinh nghiệm của nước Anh một thế kỷ rưỡi sau. Sự trỗi dậy thương mại của nước Anh chính là được xây dựng trên các nhà máy, và sự bành trướng thuế thu của quốc gia, cũng chính vì sự ra đời của các nhà máy. Dù sao, thu thuế ở khâu sản xuất là đơn giản nhất, dễ dàng nhất. Mà so với đó, các quốc gia khác vẫn đang vắt óc suy nghĩ để thu thuế thông qua đất đai, các khâu thuế quan.

"Xưởng thuế?" Cố Viêm Vũ sững sờ một chút, sau đó hỏi ngược lại: "Xưởng thuế là gì?" "Kinh lược có phải đang ám chỉ việc thu thuế từ binh khí xưởng, thuyền xưởng, vân vân?" Là Hộ phòng chủ sự, Diêu Tương tự nhiên biết, binh khí xưởng, thuyền xưởng cùng các quan doanh công xưởng khác vẫn luôn là "hộ nộp thuế lớn" của Thanh Hà. "Kinh lược, tuy nói binh khí xưởng, thuyền xưởng, tiêu hoàng các xưởng này nộp thuế vượt xa thương thuế cả thành Thanh Hà, nhưng những công xưởng này chẳng qua chỉ là quan doanh công xưởng, như vậy số thuế thu được, chẳng qua chỉ là tay trái chuyển sang tay phải, đối với quốc dụng có giải quyết được gì?"

Câu hỏi ngược lại của Diêu Tương khiến Chu Minh Trung khẽ mỉm cười, sau đó nhìn Diêu Tương nói: "Đã có thể quan doanh công xưởng, tại sao không thể khuyến khích dân gian mở xưởng?"