Cơn gió xuân vẫn còn vương chút hơi lạnh nhẹ nhàng thổi qua hai bờ sông Hoàng Hà, chỉ khiến cho những hàng liễu trăm năm bên bờ bật ra những chồi non mơn mởn sắc xanh, khiến cho cảnh sắc ven sông ngập tràn nét xuân. Dù rằng trên sông Hoàng Hà thỉnh thoảng vẫn còn vài tảng băng trôi gây ra chút ít nguy hiểm cho việc hàng hải, nhưng những người chèo thuyền vốn đã im lìm suốt cả mùa Đông nay lại hối hả kéo thuyền xuống nước, khiến cho Hoàng Hà một lần nữa trở nên nhộn nhịp.

Sự phục hồi của ngành hàng hải cũng đồng thời khiến cho Thanh Hà vốn chìm đắm trong giá lạnh mùa Đông lại một lần nữa phô bày vẻ phồn hoa, nhất là tại khu chợ mới lấy thư viện làm trung tâm lại càng vô cùng náo nhiệt. Mà trên con phố chính náo nhiệt của khu chợ mới ấy, có một nơi hầu như ngày nào cũng thu hút một số người tụ tập đến đây, nơi này chính là Sảnh Thẩm phán Thanh Hà.

Sảnh Thẩm phán là một loại quan nha đặc hữu ở Giang Bắc. Theo quy củ do Giang Bắc Kinh lược sứ định ra, các quan viên như tri phủ, tri huyện không còn thẩm quyền xét xử các loại án kiện nữa; mà án kiện sẽ do Hình phòng của Kinh lược sứ phủ phụ trách. Dưới Hình phòng thiết lập Đề hình Hiến ti cùng Sảnh Thẩm phán, tại khắp các nơi ở Giang Bắc đều đặt Sảnh Thẩm phán bậc cao, Sảnh Thẩm phán địa phương và Sảnh Thẩm phán sơ cấp. Sảnh Thẩm phán bậc cao là cơ quan thẩm phán cấp tỉnh, đặt các chức sảnh thừa, thôi sự, điển bạ, chủ bạ, lục sự. Sảnh Thẩm phán địa phương đặt tại các thành phố lớn hơn, đặt thôi sự trưởng, thôi sự, điển bạ, chủ bạ, lục sự. Sảnh Thẩm phán sơ cấp đặt tại các huyện, đặt thôi sự, lục sự. Qua đó, cục diện tri huyện kiêm luôn việc tư pháp thời cũ đã hoàn toàn bị thay đổi, vừa hạn chế quyền lực của tri huyện, đồng thời cũng khiến họ có thể giám sát lẫn nhau, tránh được cảnh tri huyện thời xưa một tay che trời trong một huyện.

Đương nhiên, người thực sự được hưởng lợi từ việc này vẫn là bách tính trăm họ. Sự độc lập trong tư pháp này đã bảo vệ tối đa lợi ích của người dân, cho dù là những người dân ấy có thể vẫn chưa nhận thức được hết lợi ích dành cho họ. Thế nhưng đối với bách tính mà nói, việc đến Sảnh Thẩm phán xem náo nhiệt lại là một cách hay để giết thời gian nhàn rỗi, dẫu sao thì ở Sảnh Thẩm phán này, hầu như ngày nào cũng có chuyện mới lạ.

Giống như hiện tại, bên trong Sảnh Thẩm phán địa phương Thanh Hà này, người đang được xét xử lại là một vị quan lớn — cựu Vận sứ muối Dương Châu. Đây vốn dĩ là một chiếc ghế béo bở mà thiên hạ ai cũng biết. Một vị quan viên có địa danh hiển hách như vậy lại đường hoàng chịu sự xét xử ngay tại Sảnh Thẩm phán, đừng nói là bách tính bình dân chưa từng nghe thấy bao giờ, ngay cả Trần Vĩnh Hoa cũng chưa từng thấy qua. Chính vì thế, ông mới cùng những người khác chen chúc vào Sảnh Thẩm phán. Do chỗ ngồi trong sảnh có hạn, ông đành phải đứng ở hành lang tầng hai để bàng thính phiên xử sắp bắt đầu này. Nguyên nhân ông đến đây không chỉ vì sự tò mò đối với việc xét xử, mà còn vì sự tò mò đối với Giang Bắc.

"Đã xử ba ngày rồi, phỏng chừng hôm nay là phải tuyên án thôi..."

Chẳng lẽ suốt ba ngày qua, cứ công khai xét xử như thế này sao? Việc này thì khác gì sỉ nhục người ta chứ?

Trong lúc Trần Vĩnh Hoa đang thầm suy nghĩ, đây là lần đầu tiên ông đến Sảnh Thẩm phán. Sảnh Thẩm phán này hoàn toàn khác biệt với các nha môn thông thường; ở chính giữa có một chiếc bàn dài, trên bàn đặt mộc kinh đường, rõ ràng đó là vị trí của quan chủ thẩm. Phía trước quan chủ thẩm chừng một trượng, có dùng lan can ngăn cách thành từng hàng ghế ngồi, nơi đó đều là chỗ ngồi của bách tính bàng thính. Còn ở phía trước lan can, bên trái là một hàng bàn dài, bên phải là một hàng bàn dài, đối diện với quan chủ thẩm,

"Di, Mười đó hai chiếc ghế làm gì thế?"

Lắng nghe tiếng thắc mắc mang chút âm điệu Mân Nam văng vẳng bên tai, Vương Trí Lợi cảm thấy vô cùng thân thiết bèn khép cuốn sổ tay trong tay lại, nhẹ giọng nói.

"Vị huynh đài này chắc là lần đầu tiên đến Giang Bắc phải không!"

Nhìn thanh niên bên cạnh, Vương Trí Lợi giới thiệu.

"Mười hai chiếc ghế kia là vị trí của đoàn bồi thẩm."

"Đoàn bồi thẩm?"

Trần Vĩnh Hoa nghi ngờ hỏi.

"Đoàn bồi thẩm này là do Kinh lược khi bình định Giang Bắc, thấy rằng các quan lại phủ huyện Giang Bắc lúc bấy giờ phần lớn đều là quan ngụy triều Thanh... Bởi vì không rõ tài năng của họ, thực ra, nghĩ lại thì huynh đài cũng biết đấy, không phải là không rõ tài năng, mà là không tín nhiệm họ. Dù sao thì đám quan ngụy triều Thanh đó vì để lấy lòng giặc Thanh đã vắt kiệt sức bách tính, sớm đã quen với việc chèn ép trăm họ. Kinh lược tự nhiên không dung thứ cho họ làm như vậy, thế cho nên mới tước quyền xét xử của họ, khiến họ không thể dùng hình phạt để bách hại bách tính nữa. Thế nhưng nếu không có tri huyện tham gia, thì phải xử lý hình phạt như thế nào? Cho nên vào lúc đó, ngài ấy bèn hạ lệnh khi các huyện xét xử án kiện, phải lựa chọn 12 người am hiểu tình hình làm nhân viên bồi thẩm. Họ sẽ tuyên thệ trước tri huyện rồi cung cấp chứng minh, làm căn cứ cho việc phán quyết..."

Câu trả lời của Vương Trí Lợi khiến Trần Vĩnh Hoa không khỏi ngẩn ngờ. Khi ấy, ông cùng Thế tử ở lại cố thủ Hạ Môn, tự nhiên là chưa từng nghe qua "đoàn bồi thẩm".

"Để bách tính tham gia xét án, từ xưa đến nay nào có chuyện thế này? Bách tính thì làm sao mà minh biện phải trái được?"

"Bách tính sao lại không thể minh biện phải trái?"

Vương Vương Trí Lợi liền phản bác.

"Chế độ bồi thẩm mà Kinh lược sử dụng thực chất là phép 'tản thứ' khôi phục chế độ nhà Chu, 'lấy ba lần tra xét để quyết định trong các vụ tụng ngục của thứ dân, một là hỏi quần thần, hai là hỏi quần lại, ba là hỏi vạn dân'. Chú thích của Trịnh Huyền: 'Thứ nghĩa là giết, tra xét ba lần tội danh được định rồi thì giết. Thứ nghĩa là lời nói'. Chỉ có như vậy mới có thể tránh được việc quan lại một tay che trời!"

Trước tiên nhấn mạnh "chế độ bồi thẩm" là chế độ nhà Chu, sau đó Vương Trí Lợi lại nhẹ nhàng nói tiếp.

"Hơn nữa, chẳng lẽ huynh đài chưa từng nghe qua một câu, gọi là 'Phải trái công đạo ở tại lòng người'!"

Phải trái công đạo ở tại lòng người!

Một câu nói đơn giản khiến cõi lòng Trần Vĩnh Hoa rung lên.

"Hơn nữa ngài xem mười hai người này, nào phải là mười hai người được lựa chọn tùy tiện. Việc tuyển chọn 12 người dân bản xứ làm bồi thẩm viên này cần phải do cả bên nguyên lẫn bên bị cùng nhau lựa chọn. Chưa nói đến những vụ án khác, riêng cái vụ án của Trịnh Hiệp Như này, lúc tuyển chọn bồi thẩm viên, quan đề hình và trạng sư của Trịnh Hiệp Như đã mất trọn vẹn hai ngày từ trong mấy chục người mới chọn ra được mười hai vị bồi thẩm viên này đấy."

"Quan đề hình?"

Trần Vĩnh Hoa khó hiểu hỏi.

"Vị quan đề hình này lại là quan gì?"

"Quan đề hình, ừm, chính là chuyên trách việc đề hình, là quan viên của Đề hình Hiến ti đặt dưới Hình phòng. Tại các nơi ở Giang Bắc, án hình sự bắt buộc phải do quan đề hình khởi tố. Sở dĩ tư pháp ở Giang Bắc tường tận chặt chẽ như vậy, chính là vì điển sử địa phương chịu trách nhiệm bắt giữ, thu thập chứng cứ, sau đó mới giao cho quan đề hình, để vị ấy dựa vào chứng cứ mà đề hình. Nếu chứng cứ không đủ thì tất nhiên sẽ không đề hình. Sau khi đề hình khởi tố xong, lại do Sảnh Thẩm phán chịu trách nhiệm xét xử. Các bộ phận phân công rõ ràng như vậy, tự nhiên sẽ tránh được chuyện tri huyện một tay che trời trong quá khứ, chỉ bằng dăm ba câu đã biến đen thành trắng, trắng thành đen! Ngăn chặn việc biến người nguyên cáo thành bị cáo, bị cáo thành nguyên cáo!"

Mặc dù đối với thể chế tư pháp kiềm chế lẫn nhau ở Giang Bắc vẫn chưa hiểu rõ lắm, thế nhưng Trần Vĩnh Hoa vẫn nhận ra từ những lời đứt quãng của Vương Trí Lợi rằng, dưới cấu trúc tỉ mỉ này quả thực có thể bảo vệ bách tính đến mức tối đa.

"Vậy đã có đoàn bồi thẩm mười hai người này quyết định bị cáo có tội hay không, thế thì cần quan chủ thẩm để làm gì nữa?"

Khi hỏi ngược lại, Trần Vĩnh Hoa nhìn chằm chằm vào chỗ ngồi hãy còn trống ấy.

"Không phải quan chủ thẩm, mà là thôi sự."

Vương Trí Lợi chỉ tay về phía chiếc ghế chủ tọa nói.

"Ngồi ở đó là thôi sự, trách nhiệm của vị ấy chính là duy trì trật tự của Sảnh Thẩm phán, khiến cho hai bên nguyên bị không đến mức tranh cãi quá đà, khiến họ không bị bóp méo sự thật. Đương nhiên, việc lượng hình cuối cùng tột cùng vẫn phải dựa vào thôi sự để lượng hình."

Vừa đúng lúc ấy, trong Sảnh Thẩm phán bên dưới khán đài vang lên tiếng quát của một tên binh lính.

"Yên lặng! Thôi sự giá đáo, toàn thể đứng lên!"

Những người vốn dĩ đang ngồi liền luân phiên đứng dậy. Đương nhiên, bao gồm cả hai bên nguyên bị vừa mới đến sảnh, trong đó tự nhiên cũng có Trịnh Hiệp Như đang mặc một thân áo xanh.

"Kinh lược từng nói, tại Sảnh Thẩm phán, thôi sự đại diện cho Đại Minh luật, đã là vậy thì dẫu có là thiên tử trên cao cũng cần phải đứng dậy nghênh đón. Suy cho cùng thì những gì ngài ấy đại diện chính là uy nghiêm của Đại Minh luật."

Khi thôi sự bước vào Sảnh Thẩm phán, Trần Vĩnh Hoa nhìn thấy quan bào trên người vị thôi sự ấy không hề có bổ phục phẩm cấp, mà chỉ là một bộ công phục màu đen không có chữ trên miếng bổ.

"Cho nên, thôi sự cũng giống như quan đề hình, hoàn toàn không có phẩm cấp, cũng chẳng cần phải xưng hô 'hạ quan' với bất kỳ ai. Như vậy, tự nhiên cũng tránh được việc những kẻ khác dùng quyền lực để chế ước họ, khiến họ mưu tư uốn cong pháp luật."

Hy vọng là thế đi!

Có lẽ nhất thời chưa tìm ra sơ hở trong đó, thế nhưng Trần Vĩnh Hoa biết rõ trong đó nhất định có sơ hở để mà tìm, ông không nói gì nữa mà chỉ lẳng lặng nhìn Sảnh Thẩm phán này. Ông chú ý thấy sau khi thôi sự bước vào Sảnh Thẩm phán, bầu không khí trong toàn bộ đại sảnh liền lập tức thay đổi theo. Gần như ngay khoảnh khắc thôi sự xuất hiện, trong sảnh bỗng chốc trở nên yên phăng phắc. Mặc dù có rất nhiều người, thế nhưng những người bàng thính này không một ai dám lớn tiếng hò hét ồn ào, mà chỉ ở bên dưới liên tục thì thầm to nhỏ với nhau.

Từ đó cũng có thể thấy được uy nghiêm của vị thôi sự này.

Hành động như vậy, mọi người không một ai dám lớn tiếng nói chuyện. Nếu như lớn tiếng ồn ào mà bị thôi sự khép tội, nhẹ thì là quấy rối đường sảnh, bị giam giữ mười ngày chưa nói, lại còn phải nộp phạt vài lượng bạc; nặng thì có khả năng bị coi là 'mười phần khinh mờ quốc luật, quấy rối đường sảnh', lưu đày ba ngàn dặm!

Một câu lưu đày ba ngàn dặm khiến Trần Vĩnh Hoa đơn giản là không dám tin vào tai mình,

"Lưu đày ba ngàn dặm?"

"Đúng, không sai, chính là lưu đày đến Đài Loan. Nói cho anh biết, quả thực có người vì tội 'khinh mờ quốc luật, quấy rối đường sảnh' mà bị lưu đày ba ngàn dặm đấy, hơn nữa lại là không được phép kháng cáo, không cần phải xét xử. Ở trên đường sảnh này, thôi sự chính là nhân vật nói một không hai."

"Thế thì lời của hắn chẳng phải chính là kim khẩu ngọc ngôn sao!"

Không dám tin thốt lên một tiếng nhỏ, Trần Vĩnh Hoa thậm chí còn không chú ý tới việc giọng nói của mình lại bị nén thấp hơn nữa, chỉ vừa đủ để hai người bọn họ nghe thấy,

"Chẳng phải chính là kim khẩu ngọc ngôn sao!"

Trong lời nói của Vương Trí Lợi mang theo chút ít sự bất mãn.

"Ở trên sảnh này, lời của hắn chính là kim khẩu ngọc ngôn, tuy không thể định chết ngay được, nhưng lại có thể khiến người ta sống không bằng chết, có thể làm tan nát cửa nhà bách tính!"

Từ ngữ điệu của người bên cạnh này, Trần Vĩnh Hoa có thể nhận ra đối với Giang Bắc hay nói cách khác là đối với vị "thôi sự" này, hình như hắn có chút bất mãn. Thế nhưng qua những lời đứt quãng của hắn, ông vẫn cảm nhận được uy quyền của thôi sự, ít nhất thì uy quyền của vị ấy ở Sảnh Thẩm phán này là điều không thể nghi ngờ.

Bất kể có sẵn lòng hay không, uy quyền của thôi sự tại Sảnh Thẩm phán từ lâu đã được thiết lập. Khi vụ án bắt đầu được xét xử, Trần Vĩnh Hoa lập tức nhìn thấy màn tranh luận gay cấn tựa gươm đao súng kích giữa bên nguyên và bên bị. Điều khiến họ ngạc nhiên là vị thôi sự vốn dĩ phải mang uy quyền vô cùng lúc này lại chỉ ngồi đó lắng nghe cuộc tranh luận của họ, thỉnh thoảng mới cất lời ngăn chặn những ngôn từ quá khích của một phía nào đó. Sảnh Thẩm phán ngược lại đã trở thành sân khấu chính của quan đề hình và tụng sư, còn về phần thôi sự và các bồi thẩm viên thì chỉ lắng nghe mà thôi.

Vào lúc tòa án tạm nghỉ để giải lao, cau mày chặt lại, đối với những màn diễn ra trong sảnh vừa nãy, lắng nghe cuộc tranh luận của hai bên nguyên bị, Trần Vĩnh Hoa mang theo vẻ đăm chiêu đột nhiên hỏi Vương Trí Lợi.

"Không biết lão huynh cho rằng, vị Trịnh Hiệp Như kia rốt cuộc có tội hay không?"