Tôi chỉ có mỗi một ý nghĩ là “chờ đến ngày đầu tiên trời ấm thì chuồn”. Khi mùa đông giá lạnh qua đi là tôi sẽ cao chạy xa bay, trại trẻ đừng hòng nhìn thấy bóng dáng tôi ở đây nữa. Nhưng cụ thể xảy ra khác hẳn. Tôi chẳng chuồn đi đâu. Việc học hành đã giữ chân tôi lại…

Hàng ngày cứ sáng ra là chúng tôi đến lò để lấy bánh mì rồi về học tập. Trong chúng tôi tuy có những cậu tính tuổi ra thì phải học lớp sáu rồi, nhưng chúng tôi vẫn được gọi là lớp một.

Một bà giáo già tên là Serafima Petrovna dạy chúng tôi. Mỗi lần đến lớp bà đều đeo cái túi du lịch ở trên vai. Thật thà mà nói, khó lòng nói được là bà ta dạy chúng tôi những gì nữa. Tôi còn nhớ có một bài giảng về con vịt, bà ấy gộp luôn ba môn vào đó: địa lý, vạn vật học và tiếng Nga. Ở bài vạn vật thì con vịt được đem ra nghiên cứu như một con vịt: cánh nó thế nào, bàn chân nó ra sao, nó bơi thế nào, vân vân… Đến bài địa lý thì con vịt được coi là một loài sinh vật trên trái đất để nghiên cứu; phải chỉ trên bản đồ xem nơi nào có vịt, nơi nào không. Sang bài Nga văn thì bà Serafima Petrovna dạy chúng tôi viết chữ “V-ị-t” và đọc tác phẩm nào đó viết về con vịt của Brehm. Nhân tiện bà còn nói cho chúng tôi biết chữ con vịt tiếng Đức nói thế nào, tiếng Pháp nói thế nào. Hình như kiểu này hồi đó được gọi là “phương pháp giáo dục tổng hợp”. Tóm lại tất cả đều là “nhân tiện”. Rất có thể bà Serafima Petrovna đã lẫn lộn gì đó trong phương pháp này. Bà đã già, thường lấy kim băng cài ở ngực một cái đồng hồ nhỏ vỏ bằng xà cừ, vì thế khi chúng tôi trả lời câu hỏi là lại xem xem mấy giờ rồi.

Nhưng buổi tối nào bà cũng đọc truyện cho chúng tôi nghe. Nhờ có bà mà lần đầu tiên tôi được nghe câu chuyện cổ tích về anh em Ivan và Alena.

Mặt trời mọc cao

Giếng nước thì xa

Cái nóng rầy rà

Mồ hôi nhễ nhại.

Nơi móng chân dê

Có đầy nước mát.

Câu chuyện “Ali Baba và bốn mươi tên cướp” đã làm tôi mê mẩn. “Xê-dam, mở cửa ra!” Sau đó nhiều năm tôi đọc bản dịch lại cuốn “Một nghìn một đêm lẻ” tôi rất buồn khi thấy không phải là Xê-dam. Mà phải đọc là “Xim Xim” và đó là một loại thực vật, hình như là cây gai thì phải. “Xê-dam” là một lời thần chú tuyệt vời. Khi tôi được biết đó chỉ là một loại cây gai thì tôi vô cùng thất vọng.

Có thể không nói ngoa rằng những câu chuyện hoang đường này đã làm cho tôi hết sức xúc động. Lúc đó tôi không còn muốn gì hơn là đọc được như bà Serafima Petrovna.

Nói tóm lại là tôi rất thích ở trại trẻ. Ở đây rất ấm áp, không bị gió dập mưa vùi, được ăn uống, lại được học hành. Không buồn tẻ hay ít nhất cũng không buồn tẻ lắm. Các bạn đối xử với tôi rất tốt, có lẽ vì tôi là người bé nhất.

Ngay những ngày đầu tiên mới đến đây tôi đã kết bạn với hai cậu nhỏ cho nên chúng tôi không bao giờ để thì giờ trôi qua một cách vô ích.

Một trong những người bạn mới của tôi tên là Romashka. Nó là một đứa trẻ gầy còm, đầu to, bộ tóc vàng như lông con mèo rừng, rối bù như mớ bòng bong. Mũi nó tẹt gí, đôi mắt nó tròn lạ thường, cằm vuông bè bè, quả là một khuôn mặt đáng sợ và chả có cảm tình chút nào. Tôi với nó thân nhau vì cùng chơi đoán ô chữ; tôi đoán ô chữ rất giỏi, nó phục tôi ở điểm này.

Một bạn khác tên là Valka Zhukov. Nó là một thằng lười nhưng lại lắm dự định. Lúc thì nó muốn đến vườn bách thú học nghề dạy sư tử, lúc lại muốn làm lính cứu hỏa. Đến lò bánh mì thì nó muốn làm thợ nướng bánh, lúc đi xem hát về nó lại nhất quyết làm diễn viên. Nói chung là nó luôn có những ý nghĩ táo bạo.

- Nếu như… – Nó đăm chiêu nói.

- … khoan thủng trái đất ra, và chui ra phía bên kia. – Romashka nói xỏ xiên.

- Thế, nếu như…

- … nuốt chửng một con chuột sống…

Valka rất thích chó. Tất cả lũ chó ở dọc đường Sadovo Triumphalnaya đều có vẻ kính nể nó.

Nhưng Valka rút cục vẫn chỉ là Valka, còn Romashka là Romashka, so với Petya thì cả hai thằng đều kém xa.

Phải xa Petya tôi buồn chán không sao nói ra cho hết.

Tôi đi tìm khắp những nơi mà trước kia tôi đã dạo qua, hỏi thăm những đứa lưu lạc xem có gặp nó không, thường xuyên đứng chực ở các trạm thu nhận và các trại trẻ. Nhưng chẳng tìm thấy nó đâu cả. Liệu nó có nấp vào trong một cái hòm nào đó của một toa xe lửa quốc tế để trốn đến Turkestan hay không? Hay nó đã rời khỏi cái thành phố Moskva đói rét đi bộ về nhà? Nào ai biết được!

Đến tận bây giờ, qua những buổi lang thang đi tìm thằng Petya tôi biết rõ và thấy thích thành phố Moskva, một thành phố bí ẩn, rộng lớn, tuyết phủ dày đặc, đã diễn ra nạn đói và chiến tranh. Trên các quảng trường có treo những tấm bản đồ, ở chỗ giữa Kursk và Kharkov gần Moskva có một đường chỉ đỏ cắm những lá cờ con. Ngoài chợ còn những dãy nhà ghép bằng gỗ thấp lè tè sơn lòe loẹt. Các họa sĩ phái vị lai vẽ lên tường những bức tranh kỳ quặc – những con người mặt xanh màu lá cây, các nhà thờ sập nóc. Trên bức tường rào cao ở phố Tverskaya cũng có những bức tranh tương tự như vậy. Trên kính cửa sổ các hiệu buôn có treo những tấm biểu ngữ của Thông tấn xã Nga:

Chúng mày ăn dứa

Chúng mày nhai chim

Đến ngày tận số

Bọn tư sản kia!

Đây là những vần thơ đầu tiên mà tôi đọc được.