Sáng hôm sau có hai chuyện làm cho tôi rất buồn.

Chuyện thứ nhất là mẹ tôi đã phát hiện thấy tôm và đã đem luộc hết. Thế là hai mươi cô-pếch của tôi coi như đi tong, hy vọng mua lưỡi câu và con cá mồi[1] mới cũng tiêu tan. Chuyện thứ hai là tôi đánh mất con dao nhíp. Thực ra thì con dao này là của cha tôi, vì lưỡi dao bị gãy nên cha mới cho tôi. Tôi đã đi tìm khắp trong nhà, ngoài sân mà chẳng thấy, tựa như nó đã chui tọt xuống đất mất tăm.

Tôi loay hoay như thế cho đến tận mười hai giờ là lúc tôi phải mang cơm trưa ra bến tàu cho cha tôi. Đem cơm trưa cho cha là nhiệm vụ của tôi và tôi rất tự hào về nhiệm vụ này.

Hiện nay bến tàu ở bờ sông bên kia, còn bờ bên này là con đường phố lớn hai bên trồng bồ đề. Cho đến nay những cây bồ đề này vẫn được cả thành phố chúng tôi yêu thích. Hôm đó, khi tôi xách cái túi đựng hộp canh đỗ và khoai tây mang đến cho cha tôi thì thấy trên đại lộ này có rất nhiều lán cho công nhân, dọc theo tường pháo đài có những bao tải và túi vải đựng bột mì chất cao từng đống; những tấm gỗ to rộng bắc từ xà-lan lên bờ, những người công nhân khuân vác luôn miệng hét: “Tránh ra này”! – Họ đẩy những chiếc xe gỗ chất đầy hàng chạy từ xà-lan xuống. Tôi còn nhớ nước sông ở bến tàu nổi váng ánh lên nhiều màu sặc sỡ, những cái cọc gỗ để buộc tàu đã bị mòn vẹt, mùi cá tanh, mùi hắc ín, mùi bao tải lẫn lộn với nhau nồng nặc.

Lúc tôi tới bến tàu, mọi người vẫn còn đang làm việc. Có một chiếc xe đẩy bị kẹt bánh giữa khe ván cầu, làm cho việc đi lại từ xà-lan lên bờ bị gián đoạn. Những người đằng sau chửi mắng ầm ĩ. Hai người đẩy xe nằm đè lên chiếc xà beng, ra sức đẩy chiếc xe bị kẹt bánh lên để đặt vào đường xe đi. Lúc đó cha tôi đủng đỉnh vòng qua người họ. Ông nói câu gì đó rồi cúi xuống… Tôi cứ nhớ mãi dáng điệu của cha lúc đó: khuôn mặt to tròn có ria rậm, đôi vai to rộng, cha nhấc chiếc xe đẩy chở đầy hàng rất nặng ấy lên một cách nhẹ nhàng. Sau này không bao giờ tôi còn được thấy cha tôi như thế nữa.

Cha vừa ăn cơm vừa nhìn tôi – “Thế nào, Sanya?” – Lúc đó trên bến tàu hiện ra viên cảnh sát trưởng béo phị và ba tên cảnh sát nữa. Một tên gọi “ông bác” đến – mọi người đều gọi bác trùm phường bốc vác ở đây như vậy – và nói với bác điều gì đó. “Ông bác” hốt hoảng kêu lên một tiếng; làm dấu thánh giá rồi cả mấy người cùng đến chỗ chúng tôi.

- Anh là Ivan Grigoriev? – Tên cảnh sát trưởng hỏi và đưa thanh kiếm ra sau lưng.

- Chính tôi.

- Bắt lấy hắn! – Tên cảnh sát trưởng hét lên, mặt tím bầm. – Hắn bị bắt!

Mọi người xôn xao. Cha tôi đứng dậy. Tất cả lặng im.

- Vì sao?

- Tội gì thì đến chỗ tao mày sẽ rõ! Bắt hắn đi!

Bọn cảnh sát đi đến chỗ cha tôi và túm lấy hai tay. Cha tôi khẽ lắc vai một cái – bọn chúng nhảy lùi lại mấy bước, một tên cảnh sát vội vàng rút kiếm.

- Bẩm quan lớn, thế này là thế nào ạ? – Cha hỏi. – Vì sao lại bắt tôi? Tôi chẳng phải là ai xa lạ, mọi người đều biết tôi.

- Không đâu, chú mày ạ, mọi người còn chưa biết hết về chú mày đâu, – tên cảnh sát trưởng bác lời. – Mày là quân ăn cướp. Giải hắn đi!

Bọn cảnh sát lại vây lấy cha tôi.

- Này thằng ngốc, đừng có ngoe nguẩy cái con cá mòi ấy, – cha khẽ nói qua kẽ răng với tên cảnh sát vừa rút kiếm ra. – Bẩm quan, tôi là người có nhà có cửa, tôi làm việc ở bến tàu này đã hai mươi năm nay. Tôi đã làm điều gì xấu xin ngài nói hết cả ra để cho mọi người đều biết, rốt cuộc tôi đã phạm tội gì mà bị bắt. Nếu không mọi người sẽ cho tôi là kẻ cướp thật!

- Hừ, mày còn giả vờ hả, làm như ông thánh ấy! – Tên cảnh sát trưởng hét lên. – Tao còn lạ gì chúng mày! Nào! Hừ!

Bọn cảnh sát có vẻ còn lưỡng lự.

- Nào!

- Thưa quan, hãy chờ cho một tí, tôi sẽ tự đi được, – cha nói. – Sanya… – Cha cúi xuống bảo tôi. – Sanya, chạy mau về nhà báo cho mẹ… À, tao quên mất, mày là…

Cha tôi muốn nói rằng tôi bị câm, nhưng Người lại im. Từ xưa đến nay chưa bao giờ cha nói đến tiếng này. Như thể cha tôi vẫn còn hy vọng rằng có một ngày nào đó tôi sẽ nói được. Ông nín lặng và nhìn chung quanh.

- Tôi sẽ dẫn nó về, ông Ivan ạ, – bác trùm phường nói. – Ông cứ yên tâm.

- Bác Misha, bác đi hộ nhé. À, còn… – Cha tôi rút ra ba rúp đưa cho bác trùm phường. – Nhờ bác chuyển cho nhà tôi. Thôi, xin từ biệt!

Mọi người đồng thanh chào lại cha tôi.

Ông xoa đầu tôi và nói:

- Đừng khóc, Sanya!

Thế mà tôi không biết là mình đang khóc.

Giờ đây tôi nhớ lại cảnh khi mẹ tôi biết tin cha tôi bị bắt mà rùng mình. Mẹ không khóc, nhưng khi bác trùm phường vừa đi khỏi, mẹ liền ngồi lên giường, nghiến chặt răng mà đập mạnh đầu vào tường. Tôi và em gái khóc rống lên mà mẹ tôi cũng không ngoái cổ lại. Bà lắp bắp nói gì đó và cứ đập đầu vào tường. Sau đó mẹ tôi đứng dậy, trùm khăn lên đầu rồi đi ra ngoài.

Dì Dasha lo liệu cho chúng tôi suốt ngày hôm đó. Chúng tôi đi ngủ. Thực ra chỉ có em gái tôi ngủ thôi, còn tôi nằm đấy, hai mắt mở thao láo và suy nghĩ… Trước hết là nghĩ về cha tôi, nhớ lại lúc ông chào từ biệt mọi người. Rồi tôi lại nghĩ đến tên cảnh sát trưởng béo phị, nghĩ đến thằng con trai nó mặc quần áo lính thủy. Tôi đã nhìn thấy thằng bé ấy ở trong vườn nhà tỉnh trưởng. Rồi tôi lại nghĩ đến chiếc xe đạp ba bánh của nó. Thằng bé này thường đi chiếc xe đạp ấy, – giá tôi mà có được chiếc xe đạp con ấy! – Cuối cùng khi mẹ tôi về thì tôi chẳng nghĩ gì nữa. Mẹ tôi bước vào nhà, người đen sạm, gầy tọp đi và dì Dasha chạy đến chỗ mẹ…

Không hiểu sao tự nhiên tôi lại cảm thấy hình như cha tôi đã bị cảnh sát chém chết. Tôi nằm yên bất động như vậy hồi lâu, đau đớn lặng người đi và chẳng nghe thấy gì nữa. Sau đó tôi mới rõ là cha còn sống, nhưng bọn cảnh sát không cho mẹ tôi vào gặp ông. Mẹ nhắc đi nhắc lại ba lần rằng cha bị bắt vì tội giết người, – ban đêm người lính gác bị giết trên chiếc cầu phao. – Bây giờ tôi mới đoán rằng cái đêm mà mẹ nói chính là đêm vừa qua, còn người lính gác là người lính gác ấy và cái cầu phao cũng chính là cái cầu phao mà người lính gác nằm duỗi hai tay ra. Tôi vùng bật dậy chạy bổ đến chỗ mẹ và hét ầm lên. Mẹ ôm chặt lấy tôi: có lẽ mẹ tưởng là tôi sợ quá. Nhưng đấy chính là tôi đang “nói” đấy…

Trời, giá mà lúc đó tôi không bị câm!

Tôi rất muốn nói lại toàn bộ câu chuyện. Tôi đã lén chạy ra câu tôm ở sông Peschinka như thế nào, đã nhìn thấy một con người bất chính tay cầm cây gậy từ chỗ lỗ hổng của bức tường quanh pháo đài đi ra và hắn đã nghiến răng nghiến lợi chửi bới như thế nào, sau đó hắn nhổ một bãi nước bọt như thế nào vào đống lửa rồi chuồn ra sao. Song đối với một đứa trẻ lên tám tuổi bập bẹ chỉ biết nói được đôi ba tiếng ú ớ thì việc kể lại những điều đó thật là một việc làm quá khó khăn.

- Bọn trẻ sợ hết hồn rồi! – Dì Dasha thở dài.

Khi đó tôi im tiếng và nhìn mẹ tôi, tưởng rằng bây giờ thì tất cả đã rõ ràng.

- Không, hình như nó muốn nói gì. Con có biết chuyện gì không, hở Sanya?

Ôi, giá như tôi không bị câm! Tôi bắt đầu thuật lại, dùng tay ra hiệu… Mẹ là người hiểu tôi hơn ai hết, thế mà lần này tôi lại hoàn toàn thất vọng vì thấy rằng chính mẹ cũng không hiểu được tí gì cả. Hiểu thế nào được! Sự việc xảy ra trên cầu phao làm sao mà giống được cái cảnh một thằng bé gầy còm đen đủi, trên mình chỉ mặc mỗi chiếc sơ-mi đang lồng lộn chạy quanh nhà, khi thì nằm lăn ra giường ý muốn nói rằng đêm ấy cha đã ngủ say như thế nào, khi lại nhảy lên ghế, giơ hai nắm tay lên trước mặt dì Dasha đang chẳng hiểu đầu đuôi ra sao.

Cuối cùng dì Dasha làm dấu thánh cho tôi.

- Tụi trẻ con đã đánh nó.

Tôi lắc đầu.

- Nó đang kể lại chuyện cha nó bị bắt đấy, – mẹ nói. – Kể lại chuyện bọn cảnh sát đã xông vào đánh cha nó. Có đúng không, Sanya?

Tôi không nhịn được nữa, gục đầu lên đùi mẹ khóc òa lên. Mẹ bế tôi lên giường, tôi nằm mãi, lắng nghe xem hai người nói những gì và suy nghĩ xem làm thế nào có thể nói lên được điều bí mật phi thường này của tôi.

❀ ❀ ❀

[1] Cá mồi là con cá làm bằng kim loại sáng lóng lánh, bên dưới mắc lưỡi câu, dử cá đến ăn mồi sẽ mắc lưỡi câu. – N.D.