Volodya đánh xe trượt tuyết đến đón tôi vào lúc bảy giờ sáng. Trong lúc còn đang mơ màng, tôi nghe thấy cậu mắng hai con chó kéo xe là Buska và Toga ở phía dưới. Tối hôm qua tôi có hẹn cậu sẽ đi thăm nông trường chăn nuôi và cậu bỗng đề nghị đi xe trượt tuyết do chó kéo.

- Chúng nó chỉ không biết rẽ thôi, – cậu nói nghiêm trang, – còn kéo rất tốt. Đến chỗ rẽ em phải xuống xe và tự vòng lấy.

Lúc đầu tôi phản đối, nói tốt nhất nên đi giày trượt tuyết. Nhưng Volodya giận vì những con chó của mình nên tôi đành phải đồng ý.

- Đến mẹ còn phải công nhận, – cậu ta nói nghiêm trang, – chạy đường thẳng, chúng nó kéo rất tuyệt.

Như một người Nenets chính cống, cậu hăng hái quát “Hây-xư” khi chúng tôi đã ngồi lên xe, thế là hai con chó lồng lên chạy. Ôi giời, những bông tuyết cứ đập thẳng vào mặt, mắt đau nhói và thở không ra hơi! Chiếc xe lao lên gò tuyết, tôi vội nắm lấy Volodya, nhưng cậu ngạc nhiên quay lại nhìn. Tôi đành phải buông cậu ra và bắt đầu bồng bềnh trên mấy sợi dây da mà tôi cho là buộc rất lỏng.

Tôi nghĩ bụng tốt nhất nên chạy chậm một chút, – nhưng sao được! Làm gì còn thì giờ mà nghĩ! Volodya giơ roi dọa hai con chó, thế là chúng lao đi càng ngày càng nhanh. Tất nhiên tôi có thể quát Volodya, bảo cậu ta hãm lũ chó lại. Nhưng làm như vậy chỉ tổ làm cho cậu coi thường tôi mãi mãi. Hay tôi cứ gọi cậu ta một tiếng – cái xe tuyết chết tiệt này nhảy trên tuyết dữ quá! Nhưng lúc đó Volodya lại quay lại nhìn tôi, sắc mặt cậu đỏ gay, phấn khởi, cái tai mũ bướng bỉnh lật sang một bên, thế là tôi quyết định nằm sấp xuống, phục tùng cậu ta.

“Họ”! Bỗng lũ chó đứng dừng phắt lại như đóng đinh và chính tôi cũng không biết làm thế nào ngồi yên được trên xe. Chẳng có gì đặc biệt cả! Hình như đã đến chỗ rẽ sang đường đi Protoca, nên Volodya dừng xe lại để đổi hướng.

Tôi không nhớ rõ trên đường đi tôi đã thề bao nhiêu lần là sẽ không bao giờ ngồi xe trượt tuyết do chó kéo nữa. Có lẽ đến hòn đảo nông trường chăn nuôi có bao nhiêu chỗ rẽ thì tôi đã thề bấy nhiêu lần. Nhưng Volodya lại rất phấn khởi.

- Này, tuyệt đấy chứ?

Tôi đành phải thừa nhận là “tuyệt”.

Và cuối cùng đến Protoca! Chúng tôi lách qua những lùm cây, từ trên bờ trượt xuống phóng như bay trên các mô tuyết nhấp nhô. Giờ đây cuối cùng tôi thấy rõ ràng lũ chó của Volodya kéo xe tuyết trên đường thẳng đúng là rất tuyệt. Lúc nào chúng cũng biết chọn đường thích hợp, biết tránh những ổ gà và những tảng băng mấp mô. Còn Volodya thì hò hét, mắng mỏ lũ chó đến khản cả cổ. May mắn sao bờ sông bên kia rất dốc cho nên lũ chó tự nhiên cũng chạy chậm lại.

Nhưng đi qua Protoca rồi, lũ chó lại tăng tốc độ, bắt đầu sủa váng lên. Có chuyện gì vậy? Hình như để đáp lại, từ đằng sau những lùm cây vang lên nhiều tiếng sủa khác nhau, lúc đầu còn ở xa, sau càng nghe càng gần. Đó là những tiếng sủa kéo dài, man rợ và loạn xạ cả lên. Nghe tiếng sủa ấy người ta không khỏi cảm thấy đau nhói trong tim.

- Volodya, ở đâu ra nhiều chó thế?

- Không phải chó! Cáo đấy!

- Tại sao chúng biết sủa?

- Chúng cũng giống như chó! – Volodya quay lại nói to. – Chúng cũng biết sủa!

Tất nhiên là tôi đã có dịp thấy những con cáo màu nâu xám rồi. Nhưng Volodya giải thích là trong nông trường này nuôi những con cáo màu đen và màu bạc, đây là một loại cáo khác hẳn. Trên thế giới không đâu có những con cáo như thế. Người ta cho rằng nếu ở cuối đuôi mà màu trắng thì đẹp. Nhưng ở đây, trong nông trường này lại đang cố gắng gây một loại cáo không có một cái lông trắng nào.

Tóm lại cậu quả đã làm cho tôi thích thú. Tôi rất lấy làm bực mình vì sau đó mười lăm phút, chúng tôi đến cổng nông trường chăn nuôi, và người bảo vệ đeo súng trường bảo là nông trường đóng cửa không cho vào tham quan.

- Thế thì mở cửa cho ai?

- Cho những người làm công tác nghiên cứu khoa học, – người bảo vệ trả lời giọng oai vệ.

Tí nữa thì tôi nói rằng chúng tôi đến cũng là để nghiên cứu khoa học, nhưng ngay lúc đó tôi nhìn sang Volodya và kịp ngậm miệng lại.

- Thế có thể gặp được giám đốc nông trường không?

- Giám đốc đi công tác vắng.

- Ai thay ông ấy?

- Chuyên viên khoa học cao cấp, – người bảo vệ nói, làm ra vẻ như chính ông ta là chuyên viên khoa học cao cấp.

- Hay lắm, thế thì chúng tôi xin gặp ông ấy!

Tôi để Volodya đứng ở ngoài cổng, còn mình đi vào tìm chuyên viên khoa học cao cấp.

Rõ ràng là trong nông trường này chẳng có mấy người, bởi vì trên cái sân rộng mênh mông phủ đầy tuyết chỉ có một con đường nhỏ dẫn đến ngôi nhà mà người bảo vệ chỉ cho tôi. Từ xa nhìn ngôi nhà này tôi sực nhớ lại cái phòng thí nghiệm màu xanh bẩn thỉu ở trong vườn bách thú ở Moskva. Ở đấy Valya Zhukov đã cho chúng tôi xem những con chuột của nó. Có điều phòng thực nghiệm kia to hơn ngôi nhà này một chút. Cái cảm giác tương tự ấy sao mà mãnh liệt thế, thậm chí tôi còn cảm thấy như đã ngửi thấy mùi chuột hôi hám. Tôi phủi tuyết bám trên đôi ủng da lông rồi đẩy cửa bước vào một căn phòng to rộng nhưng thấp. Căn phòng này thông với một căn phòng nữa còn rộng hơn. Trong căn phòng rộng kia có một người đang ngồi bên bàn làm việc. Tôi cảm thấy như người này chính là Valya, mặc dù giây phút đầu tiên vẫn còn bị tuyết làm cho lóa mắt, tôi chưa thể nhận ra ngay được, hơn nữa khi nhìn thấy tôi anh ta đứng dậy, lưng quay ra cửa sổ. Tôi cảm thấy người này nhìn tôi hệt như Valya nhìn, cũng có điệu bộ hiền từ và hơi ngớ ngẩn như thế, hình như trên má người này cũng có những sợi lông tơ đen như của Valya, có điều là rậm hơn và đen hơn thôi. Tôi cảm thấy anh ta sẽ hỏi tôi ngay cũng với cái giọng như Valya:

- Đồng chí cần gì ạ?

- Valya! – tôi nói. – Có đúng cậu không, Valka?

- Gì cơ? – Anh ta lúng túng hỏi và cũng ngả đầu sang một bên.

- Valya, của khỉ! – Tôi nói và cảm thấy tim mình đập rất mạnh. – Cậu làm sao thế! Cậu không nhận ra mình thật ư?

Anh ta cười do dự và chìa tay cho tôi.

- Không, làm gì có, – anh ta nói, giọng lạc đi. – Hình như chúng mình đã gặp nhau.

- Hình như! Chúng mình như đã gặp nhau!

Tôi nắm lấy tay anh và kéo ra chỗ cửa sổ.

- Nào, nhìn đi! Đồ con bò!

Anh ta nhìn và cười lưỡng lự.

- Rõ khỉ, chẳng lẽ cậu không nhận ra thật hay sao? – Tôi ngạc nhiên nói. – Thế này là thế nào? Chẳng lẽ mình lầm à?

Anh ta chớp chớp mắt. Sau đó, vẻ mặt nghi ngờ đã biến mất, lúc này thì đúng là Valya, đúng là Valya bằng xương bằng thịt, quyết không thể lẫn với bất cứ người nào trên đời này được. Vả lại có lẽ giờ đây tôi cũng đã là tôi hơn cho nên cuối cùng cậu ta đã nhận ra tôi.

- Sanya! – Cậu ta hét lên, thở không ra hơi. – Cậu đấy à?

Chúng tôi ôm hôn nhau và cứ ôm nhau như thế đi ra ngoài, ra đến cửa cậu ta lại hôn tôi cái nữa.

- Thì ra là cậu à? Khỉ thật! Cậu cừ lắm! Cậu đến đây bao giờ?

- Mình không đến mà đang ở đây.

- Ở đây?

- Rất đơn giản. Mình ở đây đã được nửa năm.

- Thong thả, thế là thế nào? – Valya lắp bắp. – Đúng rồi, mình rất ít khi ra thành phố, nếu không mình đã gặp cậu. Hừ… Nửa năm rồi! Đúng nửa năm rồi sao?

Valya dẫn tôi sang một phòng khác, căn phòng này chẳng khác gì căn phòng chúng tôi vừa mới đứng. Khác chăng là trong phòng này có kê một cái giường và trên tường có treo một khẩu súng săn. Nhưng đó là phòng làm việc, còn đây là phòng ngủ. Gần đó còn có một phòng thực nghiệm. Điều này cũng dễ đoán ra vì từ trong phòng đã ngửi thấy mùi hôi. Cái mùi hôi động vật hòa hợp với Valya, với đôi mắt lờ đờ, với mái tóc bù xù, với những lông tơ trên má cậu ta làm cho tôi không khỏi bật cười. Trên người Valya lúc nào cũng có cái mùi gì đó.

Cậu ta sống trong căn nhà to lớn này gồm ba phòng với một cái bếp. Cậu ta đã trở thành chuyên viên khoa học cao cấp và theo chế độ thì cậu ta được ở căn nhà rộng lớn trống trải này. Cậu ta chẳng biết làm gì cho hết.

Tôi bỗng sực nhớ còn để Volodya đứng chờ ở ngoài cổng. Valya cử chuyên viên khoa học sơ cấp ra đón Volodya. Người chuyên viên này hơn Valya khoảng ba chục tuổi, đó là một người đàn ông để râu, mũi rất to và hơi thô. Nhưng rõ ràng là ông ta đã gây cho Volodya một ấn tượng rất tốt, cho nên chỉ sau nửa tiếng đồng hồ hai người đã chuyện trò rất thân mật. Volodya nói chú Pavel Petrovich – tên người đàn ông – hứa là sẽ cho xem cái bếp của con cáo.

- Cũng có cơm cho cáo, – ông Pavel Petrovich nói.

- Hôm nay chúng ta có những gì?

- Cà chua và cháo bột trân châu[1].

- Dẫn chú ấy đi xem “Rừng nhiệt đới”, – Valya nói. Volodya đỏ mặt lên, sau khi nghe nói thế, hình như cậu ta nín thở. Tất nhiên thôi! “Rừng nhiệt đới” kia mà!

- Chú Pavel Petrovich, đưa cháu đi xem “Rừng nhiệt đới” trước đã có được không ạ? – Cậu ta lắp bắp đề nghị.

- Không, trước hết phải xuống bếp đã, nếu không chúng ta sẽ lỡ mất bữa ăn sáng.

Họ đi ra. Tôi và Valya ở lại. Cậu ta bận rộn thết tôi một bữa, pha trà và mang thức ăn điểm tâm ở dưới bếp lên.

- Những thứ này do nhà ăn tập thể của chúng mình đấy! Cũng không tồi, đúng không nào?

Thức ăn điểm tâm cũng có mùi súc vật. Tôi nếm một miếng rồi bắt chước đầu bếp Petya ở trại trẻ chúng tôi nói.

- A! Có độc!

Valya cười sung sướng.

- Hiện nay chúng nó ở đâu cả? Tanka Velichko ở đâu? Grishka Faber? Thầy Ivan Pavlych ở đâu? Thầy thế nào?

- Thầy Ivan Pavlych chẳng sao cả, – Valya nói. – Mình có đến nhà thầy. Thầy có hỏi thăm cậu.

- Sao?

- Mình nói là mình không biết.

- Thế à, tất nhiên là cậu không biết! Thế ai gọi dây nói cho cậu ở Moskva? Họ có báo cho cậu không?

- Có báo. Nhưng người ta bảo mình rằng, một phi công gọi. Lúc đó mình không biết cậu là phi công.

- Cậu toàn nói dối! Thế cậu làm thế nào để đến đây?

- Mình ấy à, cậu có biết không, mình nghĩ ra một cái rất có ý nghĩa, – Valya nói, – dùng thứ này có thể làm cho nó lớn rất nhanh.

- Cho ai?

- Cáo.

Tôi cười.

- Lại máu thay đổi theo lứa tuổi chứ gì?

- Cái gì?

- Máu rắn độc thay đổi tùy theo lứa tuổi, – tôi trịnh trọng nhắc lại. – Đây cũng là cái trò do cậu nghĩ ra chứ gì. Khỉ thật, nhưng gặp cậu mình rất phấn khởi!

Tôi quả là có phấn khởi thật, phấn khởi từ đáy lòng! Tôi và Valya bao giờ cũng yêu nhau, nhưng hồi đó chúng tôi chưa biết là sau nhiều năm, khi cuộc sống cũ hình như đã bị quên một nửa, bỗng bất ngờ chúng tôi lại được gặp nhau, thì thực là thú vị quá!

Chúng tôi nói chuyện về thầy Korablyov, nhưng lúc đó Valya sực nhớ ra là nó phải đi cho cáo con uống thuốc gì đó.

- Cậu dặn người khác đi có được không?

- Không được, cậu có hiểu không, việc này mình phải tự tay làm, tự mình cho nó uống, – Valya nói vẻ lo lắng. – Đây là bệnh còi xương. Cậu chờ mình một tí nhé. Mình sẽ về ngay.

Tôi không muốn rời khỏi nó, thế là hai chúng tôi cùng đi.

❀ ❀ ❀

[1] Thực chất là hạt semolina, một loại ngũ cốc thu được từ bột mì cứng (Caruri).