Ngày nghỉ nào tôi cũng đến nhà Sanya chơi và tôi phải nói rằng – mặc dù nói về em mình thế này có lẽ thật là kỳ quặc – càng ngày tôi càng mến em tôi. Cô ấy rất vui vẻ, dịu dàng, đồng thời lại rất khéo tay.

Sau khi vào học ở Học viện Mỹ thuật, cô ấy tìm được một việc làm ở Nhà xuất bản Thiếu nhi. Căn buồng của cô ấy thuê rất đẹp và gia đình nhà nghệ sĩ nhiếp ảnh cũng chiều chuộng cô hết mực, tất nhiên vì cô cũng có làm cho gia đình nhà này một số việc. Cô thường quan tâm đến mọi công việc của tôi và của Petya và thay mặt chúng tôi viết thư về cho các cụ nhà rất đều đặn. Lúc đó công việc của cô ấy ở trường rất nhiều. Mặc dù nét vẽ của cô ấy không được khỏe khoắn và bạo tay như của Petya, nhưng những bức họa của cô cũng rất đẹp. Cô thích vẽ tranh nhỏ – ngày nay các nhà họa sĩ của chúng ta hầu như không vẽ kiểu này nữa. Những bức họa của cô rất hiếm, vẫn như thời kỳ còn nhỏ, cô rất thích nói chuyện, khi có vấn đề gì có liên quan đến cô hoặc cô thích thú thì cô nói liến thoắng như súng liên thanh, làm cho tôi nghe xong rồi mà chẳng hiểu đầu cua tai nheo ra sao cả. Tóm lại cô là một cô em tuyệt vời. Và giờ đây nó sắp lấy chồng.

Tất nhiên là chẳng khó đoán ra cô ta lấy ai, tuy rằng tối hôm đó trong số các bạn trẻ có mặt ở phòng chụp ảnh của nhà nghệ sĩ nhiếp ảnh, Petya ít giống chú rể nhất. Cậu ta lặng lẽ ngồi bên cạnh một chàng trai mũi nhọn, còn chàng trai này thì luôn luôn công kích cậu ta, cứ như muốn dùng cái mũi nhọn của hắn mà đâm cậu ta vậy. Tôi hỏi thầm Sanya, cậu mũi nhọn đó là ai, cô trả lời vẻ kính trọng:

- Izya.

Nhưng không hiểu sao tôi không thích cái anh chàng Izya ấy.

Tóm lại đây là một đám cưới kỳ quặc. Chỉ vì một con bò cái mà các vị khách tranh cãi nhau suốt cả buổi tối – có thật họa sĩ Filippov đã vẽ con bò cái mất hai năm rưỡi trời hay không. Hình như ông ta chia con bò cái ra làm nhiều mảnh nhỏ, sau đó vẽ riêng từng mảnh một. Tôi định nói rằng đó là một người bệnh hoạn, nhưng lúc đó Izya đã kịp thời xây dựng cả một lý thuyết về con bò cái đó, thậm chí còn ghép cho cái mớ lý thuyết đó chữ “chủ nghĩa”. Thế là chẳng có ai chú ý đến cô dâu chú rể cả.

Tôi đến dự lễ cưới của Sanya với cả tấm lòng trân trọng. Cô em ruột đi lấy chồng – dù sao đây cũng không phải là chuyện thường có! Sáng sớm chúng tôi nhận được bức điện dài của ông chánh án và dì Dasha gửi cho hai người, một gửi cô dâu chú rể, một gửi cho tôi. Tôi mất cả một tháng trời để lắp cho hai vợ chồng trẻ cái máy thu thanh nhỏ. Nhưng các nhà họa sĩ lại chẳng để ý gì đến nó. Suốt cả buổi tối họ chỉ cãi nhau hoài về con bò cái.

Nhưng xem ra cô dâu chú rể cũng rất vui, đặc biệt là Petya, cậu ta cứ luôn mồm nói “Thật buồn cười!” và nhìn ngang nhìn ngửa rất hài lòng. Còn Sanya thì rất bận, vì không đủ đĩa, chén nên khách phải ăn làm hai đợt.

Cô chỉ ngồi xuống được có một lát, mặt đỏ bừng, vẻ mệt mỏi, cô mặc chiếc áo váy có đăng-ten, không hiểu sao chiếc áo đó lại gợi cho tôi nhớ đến Ensk và dì Dasha. Tôi tranh thủ lúc đó đứng lên.

- Các bạn, chú ý, xin nâng cốc! – Izya nói và nhìn tôi với vẻ tò mò.

Mọi người im lặng.

- Các bạn, trước hết, tôi đề nghị cạn chén chúc mừng cô dâu – tôi nói. – Tuy cô là em gái tôi, nhưng vì các vị khách chẳng ai nghĩ đến chuyện dù sao cũng nên nâng cốc chúc mừng cô dâu, cho nên tôi đành phải chúc vậy.

Mọi người hét ầm lên “U-ra!” và đứng lên chạm cốc với Sanya.

- Thứ hai, tôi đề nghị cạn chén chúc mừng chú rể, – tôi nói tiếp, – mặc dù đáng lý ra cậu ta phải chúc tôi trước. Tại sao vậy? Tại vì chính tôi đã chứng minh cho cậu ta là cậu nên làm họa sĩ chứ không nên làm phi công. Có lẽ tôi đã để lộ bí mật của cậu ta, nhưng đó lại là sự thật, cậu ta đã muốn trở thành phi công. Có lần chúng tôi đã tranh luận với nhau về vấn đề này mất cả một ngày. Cậu ta đã khẳng định với tôi rằng cậu ta không thích vẽ. Cậu ta sợ rằng làm nhà họa sĩ cậu ta không phát huy được toàn bộ sức mạnh của tâm hồn mình.

Mọi người cười vang, tôi gõ cái thìa vào cốc.

- Tại sao lúc đó tôi lại quyết định cậu ta nên làm họa sĩ? Rất đơn giản: vì cậu ta đã cho tôi xem những bức họa của mình. Tôi có thể chứng thực rằng lúc đó chỉ có một đề tài làm cho cậu ta thích thú, – tôi chỉ vào Sanya.

- Xin lấy danh dự mà nói, anh ấy nói dối. – Petya lắp bắp.

- Đề tài này đã được cậu ấy biểu hiện bằng mọi hình thức: ngồi trên thuyền, bên bếp lò, ngồi trên ghế dài cạnh cổng lớn, ngồi trên ghế dài trong vườn hoa, mặc áo bành-tô, không mặc áo bành-tô, mặc áo cánh kiểu Ukraina và mặc áo choàng màu xanh. Lúc đó người ta dễ dàng dự đoán được rằng: thứ nhất, một lúc nào đó Petya sẽ trở thành nhà họa sĩ; thứ hai, một lúc nào đó chúng ta sẽ được tụ tập bên những chiếc bàn này và sẽ được cạn chén chúc mừng cô dâu, chú rể của chúng ta, do đó bây giờ tôi đề nghị chúng ta cạn chén.

Tôi chạm cốc với Sanya và Petya và uống hết cốc rượu của mình.

Sau đó mọi người nâng cốc chúc tôi, rồi nâng cốc chúc Izya, và như vậy quả là thất sách, bởi vì để đáp lại, Izya đã tương ra một tràng dài những lời hóm hỉnh mà chỉ có mình hắn ta cười để chống lại họa sĩ Filippov. Petya nghe hắn nói có vẻ hài lòng và luôn mồm nói “Thật buồn cười!”, nhưng sau đó mặt cậu ta bỗng tím lại và nói rằng Izya đúng là “anh hùng tầm thường điển hình của hiệp hội các nhà nghệ thuật cách mạng Nga”. Cậu ta suy nghĩ một lát rồi nói thêm: “Ngoài ra còn là một anh chàng tầm thường bất tài” nữa.

Nhưng Izya không tán thành nói hắn là một anh chàng tầm thường bất tài và tôi không biết làm thế nào để kết thúc được cuộc tranh cãi đó, nếu lúc đó không có giáo sư của Sanya tới. Ông là người rất được tôn kính, có bộ râu đen rất đẹp. Mọi người chạy bổ ra đón ông, thế là cuộc tranh cãi kết thúc.

Thật tình mà nói, lần đầu tiên trong đời tôi trông thấy một vị giáo sư chân chính. Tôi rất thích ông. Ông uống liền hai cốc và nói với tôi là ngay từ hồi chiến tranh 1914, lúc nào ông cũng muốn trở thành phi công. Ông ôm hôn Sanya hơi lâu. Đối với một giáo sư có bộ râu đẹp đáng kính như thế mà hôn như vậy kể cũng hơi lâu. Sau đó ông nằm xuống chiếc đi-văng và ngủ luôn.

Tóm lại, đám cưới của Sanya rất vui vẻ, nhưng trong thâm tâm tôi cảm thấy một nỗi buồn mà tôi không muốn thừa nhận. Tôi vẫn cảm thấy các nhà họa sĩ có cái gì hơi kỳ. Nhưng cái đó cũng rất dễ hiểu, bởi vì tôi có một lối sống khác với những sở thích khác. Và họ cũng như tôi, cũng nghĩ về tôi như thế. Tôi cảm thấy điều này trong khi tôi phát biểu ý kiến.

Nhưng còn có một nguyên nhân khác nữa làm cho tôi cảm thấy buồn. Sanya đã đoán ra nguyên nhân này. Lúc đó giáo sư đã tỉnh dậy và đang nói rất to rằng ông ta cấm không cho Sanya lấy chồng trước khi bảo vệ luận án tốt nghiệp. Mọi người đang vây quanh ông cười vang lên. Sanya khẽ vẫy tay gọi tôi và chúng tôi đi xuống bếp.

- Có người hỏi thăm anh… Anh có biết ai không?

Tôi hiểu ngay là ai, nhưng tôi bình tĩnh nói:

- Không biết.

- Katya đấy.

- Thật không? Cám ơn.

Sanya phật ý nhìn tôi. Cô ấy phật ý đến nỗi tái mặt đi và giận tôi, – tất nhiên cô ấy biết thừa là tôi giả vờ.

- Anh lúc nào cũng nói dối, – cô nói nhanh. – Cứ định làm Childe Harold[1] cơ! Không được nói dối em đâu, đặc biệt là ngày hôm nay, ngày cưới của em. Em sẽ viết thư cho chị ấy, viết rằng anh đòi em bức thư suốt ngày, nhưng em không đưa.

- Tôi chẳng đòi cô cái gì cả.

- Trong lòng anh đang đòi, – Sanya khẳng định, – nhưng bên ngoài thì giả vờ, ra vẻ không cần gì. Tóm lại, em có thể đưa cho anh bức thư này, có điều là trang cuối cùng anh không được xem, đồng ý không?

Cô ta dúi vào tay tôi bức thư rồi chạy. Tất nhiên là tôi đã đọc hết bức thư, và trang cuối cùng thì đọc những ba lần, bởi vì trong đó viết về tôi. Katya không hề nhờ chuyển lời hỏi thăm tôi mà chỉ hỏi sơ sơ về tình hình của tôi và khi nào thì tôi tốt nghiệp. Bề ngoài thì đây là một bức thư bình thường, nhưng thực tế đây là một bức thư rầu rĩ… Ví dụ, trong đó có đoạn viết:

“Giờ đây mới là bốn giờ, chỗ chúng mình đây trời đã tối, mình bỗng ngủ thiếp đi, khi tỉnh dậy thì không sao hiểu được là mình đã gặp những việc tốt lành như thế. Thì ra mình đã nằm mơ về Ensk, hình như các bà dì đang giúp mình mặc quần áo, chuẩn bị lên đường…”

Tôi đọc đi đọc lại đoạn này mấy lần. Trước mắt tôi lại hiện lên cái cảnh lúc chúng tôi rời khỏi Ensk mà suốt đời không bao giờ quên được. Tôi nhớ lại các bà dì đã chạy theo đoàn tàu đang chuyển bánh, dặn dò rất to như thế nào, sau đó tôi đã chuyển sang toa Katya ra sao và nhớ lại cái cảnh các cụ đã xếp các thứ vào những cái làn của chúng tôi. Chàng thanh niên người nhỏ nhắn ngồi cạnh cứ thắc mắc về mối quan hệ giữa chúng tôi, rồi cảnh Katya đứng bên cạnh tôi ở ngoài lối đi trên toa tàu. Cô đứng sát bên tôi, tôi nhìn cô và nói chuyện với cô. Giờ đây khi cô đang ở xa tít mù tắp thì những cảnh này sao mà khó hình dung thế.

Sanya đã quay lại mà tôi không biết.

- Đọc hết chưa?

- Sanya, em hãy viết cho cô ấy biết rằng công việc của anh rất tốt, rằng anh sẽ tốt nghiệp vào tháng Mười và sau đó… Anh cũng chưa biết sẽ đi đâu. Anh sẽ yêu cầu được đi Bắc cực.

- Bây giờ anh hãy ngồi xuống đây và hãy tự viết cho chị ấy tất cả những cái đó.

- Không, anh sẽ không viết.

- Nếu anh không viết xong thì em không cho anh đi đâu hết.

- Sanya!

- Em sẽ gọi Petya xuống ngay bây giờ, – Sanya nói giọng nghiêm khắc, – và sẽ gọi tất cả mọi người xuống, chúng em sẽ quỳ xuống để khuyên anh viết bức thư này, bởi vì chúng em cho rằng anh hành động cứng nhắc lắm.

- Sanya, cô cút đi! Cô say rồi. Này, tôi đi đây!

- Đi đâu! Anh điên à?

- Không, tôi đi đây. Khuya rồi, sáng mai tôi phải dậy sớm. Và nói chung…

Tôi không nói, “nói chung” cái gì, nhưng cô ta hiểu, lúc chia tay cô ta rất thông cảm hôn lên má tôi.

❀ ❀ ❀

[1] Nhân vật trong bản trường ca cùng tên của Byron. – N.D.