Mười ngày để phá một đám cưới và tổ chức một đám cưới khác, thời gian đó không phải là nhiều. Huống hồ ở Moskva tôi lại có nhiều công việc khác nữa: tôi chuẩn bị đọc một bản báo cáo ở Hội địa lý học “Về một đội thám hiểm Bắc cực bị lãng quên”, nhưng lúc đó tôi vẫn chưa viết xong bản báo cáo ấy. Ngoài ra tôi còn phải đến Tổng cục đường Hàng không Bắc cực để đặt vấn đề đi tìm chiếc tàu buồm “St. Maria”.

Valya đã chuẩn bị một số việc: ví dụ như nó đã trao đổi với Hội Địa lý học về bản báo cáo của tôi. Nhưng còn việc viết báo cáo, tất nhiên là nó không thể làm được.

Tôi định ở lại nhà thầy Korablyov, nhưng sau tôi nghĩ lại và đến ở khách sạn, chính cái khách sạn mà hai năm trước đây, khi tôi từ Balashov về đã ở đó. Đó là một sai lầm, bởi vì tôi không thích ở khách sạn, mặc dù điều này đối với một người đang lang thang, như vậy là kỳ quặc, ở khách sạn, tâm trạng tôi bao giờ cũng buồn bã.

Tôi gọi dây nói cho Katya. Cô đến chỗ máy nói.

- Tôi nghe đây.

- Tôi là Sanya.

Cô im lặng. Sau đó cô hỏi giọng rất bình thường:

- Sanya?

- Đúng, tôi là Sanya đây.

Cô lại im lặng.

- Ở Moskva có lâu không?

- Không, chỉ vài ngày thôi, – tôi trả lời, cũng cố gắng nói giọng bình thường, tựa hồ như không cảm thấy mình đang trông thấy cô vẫn đội cái mũ bịt tai nhưng không buộc dây, vẫn mặc cái áo bành-tô bị tuyết ngấm ướt mà cô đã mặc hôm chúng tôi gặp nhau lần cuối cùng ở phố Triumphalnaya ấy.

- Nghỉ phép à?

- Vừa nghỉ phép vừa đi công tác.

Tôi phải cố gắng lắm mới không bật ra câu hỏi: “Mình nghe nói cậu thường gặp Romashov luôn phải không?”. Tôi đã cố gắng kìm được nên không hỏi.

- Thế Sanya thế nào? – Đột nhiên cô hỏi về em gái tôi. – Mình và Sanya vẫn thư từ cho nhau, nhưng sau đó bị gián đoạn.

Chúng tôi nói chuyện về Sanya. Katya nói rằng cách đây mấy hôm có một đoàn kịch ở Leningrad đến Moskva, trình diễn vở “Người Mẹ” của Maksim Gorky, và trong tờ chương trình có viết: “Họa sĩ: P. Skovorodnikov”.

- Thật à?

- Trang trí rất đẹp. Rất mạnh dạn nhưng đồng thời cũng giản dị.

Tôi cảm thấy cô cố tình không gọi tôi bằng tên, chỉ có một lần gọi như thế thôi, nhưng giọng rất bé, hình như cô không muốn cho người nhà biết cô đang nói chuyện với ai. Chẳng lần nào cô gọi tôi là “cậu” cả. Chúng tôi nói hết chuyện này đến chuyện khác giọng rất bình thường cho đến lúc tôi bỗng cảm thấy sợ hãi: tất cả sắp kết thúc mất rồi, tức là chúng tôi nói chuyện với giọng bình thường như thế này rồi sẽ chia tay, thậm chí tôi không còn cớ gì để mà lại gọi dây nói cho cô nữa.

- Katya, chúng mình cần gặp nhau một buổi. Khi nào cậu có thể cho gặp được?

Tôi nói: “Khi nào cậu có thể?” Như thế là rõ, nếu tôi gọi “chị” thì thật là ngu xuẩn.

- Rất may tối nay mình rất rỗi.

- Chín giờ nhé?

Tôi chờ xem cô có bảo tôi đến nhà cô không, nhưng cô không bảo gì. Chúng tôi hẹn gặp nhau ở đâu?

- Có lẽ đến vườn hoa phố Triumphalnaya nhé?

- Hiện nay không còn vườn hoa ấy nữa, – Katya lạnh lùng nói.

Chúng tôi hẹn gặp nhau giữa những hàng cột ở Nhà hát lớn.

Toàn bộ nội dung cuộc nói chuyện của chúng tôi bằng điện thoại là như vậy, chẳng có gì đáng nhớ lại từng lời tôi đã nói suốt cái ngày dài đằng đẵng ở Moskva.

Trước hết tôi đến Cục Hàng không dân dụng, sau đó đến Học viện Động vật thăm Valya. Hình như lúc đó tôi lơ đễnh lắm nên Valya phải nhắc đi nhắc lại mấy lần rằng ngày mai là ngày kỷ niệm hai mươi nhăm năm dạy học của thầy giáo Korablyov, nhà trường sẽ tổ chức cuộc họp mặt chúc mừng thầy.

Cuối cùng cũng đến chín giờ tối, tôi đi đến Nhà hát lớn…

Katya vẫn là Katya như trước, cô vẫn quấn hai cái đuôi sam ở trên đầu, vẫn có mớ tóc quăn trước trán mà lúc nào tôi cũng nhớ mỗi khi nghĩ đến cô. Cô có xanh hơn một chút và người cao hơn. Tất nhiên bây giờ cô không còn là cô gái như hồi nào đã hôn tôi ở vườn hoa phố Triumphalnaya. Giờ đây cô có cái nhìn nhẫn nhục và giọng nói cũng nhẫn nhục. Nhưng dù sao cô cũng vẫn là Katya, lớn lên chẳng có chút nào giống bà Maria Vasilievna, mà không hiểu tại sao tôi rất sợ nếu cô giống mẹ. Trái lại tất cả những đặc điểm của Katya trước đây, nay càng rõ nét hơn, và giờ đây cô càng đúng là Katya hơn trước. Cô mặc chiếc áo sơ-mi lụa cộc tay màu trắng, trước ngực có đính một cái nơ màu xanh điểm những hạt đậu trắng. Trong khi nói chuyện, tôi nhìn lên mặt cô, cô liền trở nên nghiêm nghị.

Lần nói chuyện này gây cho tôi một cảm giác hình như chúng tôi ở hai buồng khác nhau, nói chuyện với nhau qua một bức tường và chỉ thỉnh thoảng Katya mới nhìn qua khe cửa hé mở để xem tôi có phải là tôi không. Chúng tôi lang thang ở Moskva suốt cái ngày buồn bã ấy. Tôi cứ nói thao thao bất tuyệt, – tôi không nhớ có bao giờ tôi lại nói nhiều như thế hay không. Nhưng tất cả những điều đó lại hoàn toàn không phải điều tôi muốn nói với cô. Tôi đã kể cho cô nghe, tôi đã lập được “bảng chữ cái của người hoa tiêu” như thế nào và muốn đọc hết được cuốn “nhật ký” là cả một công việc gian khổ. Tôi đã kể cho cô nghe, tôi đã tìm được cái câu liêm cũ bằng đồng thau có khắc chữ “Tàu buồm St. Maria” như thế nào.

Nhưng tôi không hề nói một câu nào về việc tôi đã làm tất cả những việc đó để làm gì! Không nói một câu nào hết. Hình như câu chuyện cũ đã chết từ lâu rồi, mà trong đó không có tình yêu và cái chết của bà Maria Vasilievna, sự ghen tuông của Romashka, toàn bộ bầu máu nóng sục sôi trong tôi và Katya.

Ở Moskva đang xây dựng đường tàu điện ngầm và ở những nơi quen thuộc nhất đã có những hàng cọc chắn nên bắt buộc phải đi dọc theo những hàng rào đó trên những tấm ván gồ ghề và rồi lại phải quay lại, bởi vì ở đầu bên kia đã có một cái hố lớn. Hôm qua vẫn chưa có những hố này, thế mà giờ đây đã nghe thấy tiếng người ở dưới và tiếng làm việc ồn ào ở dưới đường hầm.

Cuộc nói chuyện của chúng tôi cũng na ná như vậy, chúng tôi cũng đi vòng qua những nơi quen thuộc nhất, những nơi quen thuộc từ thời thơ ấu và thời còn đi học, chúng tôi phải đi vòng quanh và phải quay trở lại vì đến đâu cũng gặp những hàng rào chắn ngang, đặc biệt là những lúc chúng tôi đi gần đến chỗ nguy hiểm gọi là chỗ “Nikolai Antonych” là chúng tôi bị chặn đứng.

Tôi hỏi Katya có nhận được những bức thư của tôi không – một bức thư tôi gửi từ Leningrad, một bức tôi gửi từ Balashov. Khi cô nói là không, tôi lại nói bóng nói gió là liệu những bức thư đó có rơi vào tay người nào khác không.

- Trong nhà mình chẳng có người lạ nào cả, – Katya nói gắt.

Chúng tôi quay lại quảng trường Nhà hát. Trời đã về khuya, nhưng trong các quầy vẫn còn bán hoa. Sau khi ở Zapolyarye về, tôi cảm thấy là lạ khi nhìn thấy ở đây lắm thứ như thế – nào người, xe cộ, nhà cửa và không biết bao nhiêu là đèn điện đang đung đưa ở những góc khác nhau.

Chúng tôi ngồi trên chiếc ghế dài. Katya nghe tôi nói, một tay chống đầu. Lúc đó tôi nhớ ra là cô vẫn có thói quen thích ngồi ngay ngắn để nghe cho thoải mái. Giờ đây tôi mới hiểu trong cô đã có điều thay đổi, đó là đôi mắt. Đôi mắt cô có vẻ buồn buồn.

Đây là giây phút êm đềm duy nhất. Sau đó tôi hỏi cô có còn nhớ buổi nói chuyện cuối cùng của chúng ta ở vườn hoa phố Triumphalnaya không, cô không nói gì. Đó là câu trả lời đáng sợ nhất đối với tôi. Đó là dự báo sẽ trả lời: “Chúng ta sẽ không nói về chuyện ấy nữa”.

Nếu tôi được nhìn kỹ vào mắt cô, có lẽ tôi có thể hiểu được nhiều điều hơn. Nhưng trong suốt thời gian đó cô cứ quay mặt đi, nên tôi cũng không định tìm cách nhìn nữa.

Tôi chỉ cảm thấy càng ngày cô càng lạnh nhạt hơn. Cô chỉ gật đầu khi tôi nói:

- Mình sẽ mãi mãi quan tâm đến cậu về mọi mặt.

Khi tôi mời cô đến nghe buổi báo cáo của tôi thì cô cám ơn tôi một cách lịch sự.

- Cám ơn, mình nhất định sẽ đến.

- Mình sẽ rất vui.

Chúng tôi im lặng.

- Sanya ạ, mình muốn nói với cậu rằng, thái độ này của cậu làm cho mình rất cảm động. Mình cứ tưởng cậu đã quên việc này từ lâu rồi.

- Cậu thấy đấy, quên sao được!

- Nếu mình kể lại cho Nikolai Antonych nghe những chuyện chúng mình đã nói với nhau, cậu sẽ không phản đối chứ?

- Trái lại! Nikolai Antonych sẽ rất phấn khởi nếu được biết những phát hiện này của mình. Bởi vì những phát hiện này có liên quan hết sức mật thiết với lão, còn mật thiết hơn là lão tưởng tượng rất nhiều.

Thực ra những phát hiện này chẳng có quan hệ mật thiết đối với lão ta đến thế và tôi cũng chẳng có cơ sở gì để nói bóng gió như vậy. Nhưng lúc đó tôi rất bực.

Katya nhìn tôi chằm chằm và có vẻ suy nghĩ. Hình như cô còn muốn hỏi tôi điều gì, nhưng còn do dự. Chúng tôi chia tay nhau. Tôi ra về, lòng nặng trĩu, bực bội và mệt mỏi và về khách sạn chưa bao giờ trong đời tôi lại đau đầu đến như vậy.