Trại trẻ trống rỗng. Trường học cũng vắng tanh. Hôm nay là chủ nhật, mọi người tản mát đi đâu hết. Chỉ có mình Romashka đang đi đi lại lại trong các gian phòng trống không và cứ tính toán gì đó, chắc là tính các tài sản tương lai của nó và người cấp dưỡng vừa chuẩn bị bữa ăn trưa vừa hát ở dưới bếp. Tôi kiếm một chỗ ấm áp đằng sau bếp lò ngồi suy nghĩ.

Đây đúng là do ông Korablyov gây nên. Tôi muốn giúp ông ta, thế mà ông ta lại “đền ơn” tôi một cách đê tiện như vậy. Ông ta đã đến nhà Nikolai Antonych và bán rẻ tôi.

Hóa ra họ nói rất đúng, cả Nikolai Antonych, cả cô gái tiếng Đức và tiếng Pháp, cả Likho người đã nói rằng trong các hội nghị Korablyov nhỏ những “giọt nước mắt cá sấu” đều là đúng cả. Ông ta là một kẻ đê tiện. Thế mà tôi lại còn thương hại ông ta vì thấy ông ta bị bà Maria Vasilievna cự tuyệt.

- Bác Petya, thế nào là “nước mắt cá sấu”?

Bác Petya vớt một miếng cải bắp nóng hổi trong nồi ra.

- Có lẽ là một loại nước chấm…

Không, không, đây không phải là nước chấm… Tôi đang định nói, đây không phải là nước chấm. Nhưng tôi thấy bác Petya đang cầm miếng cải bắp đã cắn thử để xem món canh đã chín chưa bỗng từ từ lượn tròn quanh người tôi. Mắt tôi hoa lên, tôi thở dài rồi đi về phòng ngủ.

Romashka đang ngồi bên cạnh cửa sổ trong buồng ngủ, mồm lẩm bẩm tính toán.

- Mười vạn bây giờ chỉ bằng một cô-pếch sau này thôi, – nó nói với tôi. – Nếu thu thập những đồng tiền cũ người ta đổi ra rồi đi đến nơi nào chưa biết việc đổi tiền, mua tất cả hàng hóa đem về bán lấy tiền mới. Mình đã tính rồi, một đồng rúp vàng có thể kiếm được bốn vạn lần hơn.

- Từ biệt Romashka nhé. Mình đi đây. – Tôi trả lời hắn.

- Đi đâu?

- Đi Turkestan, – tôi nói, mặc dù trước đây một phút tôi chưa hề nghĩ đến Turkestan.

- Nói láo!

Tôi lặng lẽ lột áo gối ra và nhét vào đấy tất cả các thứ tôi có. Chiếc áo sơ-mi, cái quần, tấm tranh áp-phích “Học sinh trường số Bốn diễn vở “Marat”[1] và cái ống nghe màu đen mà ông bác sĩ Ivan Ivanych đã để lại. Tất cả những con cóc, con thỏ tôi đều đập tan ra rồi ném vào thùng rác. Ngay đến cả bức tượng cô thiếu nữ có vòng tóc trước trán, có phần giống Katya cũng bị tôi ném vào đấy nốt.

Romashka nhìn tôi có vẻ thích thú. Nó vẫn lẩm bẩm tính toán nhưng không say sưa như lúc vừa rồi nữa.

- Nếu một rúp mà kiếm được bốn vạn, vậy thì một trăm rúp…

Xin vĩnh biệt trường học! Mình sẽ không bao giờ đi học nữa. Học để làm gì? Mình đã biết viết, biết đọc, biết tính toán. Thế là đủ rồi, như vậy cũng đã tốt chán. Sau khi mình ra đi cũng chẳng có ai thấy buồn đâu. Họa chăng chỉ có Valya nhớ đến một lần rồi cũng quên đi.

- Vậy thì một trăm rúp có thể kiếm được bốn mươi vạn, – Romashka lẩm bẩm nói. – Một trăm rúp là được bốn mươi vạn.

Nhưng tôi sẽ còn quay trở lại. Lúc đó tôi sẽ còn phải đến nhà bà cụ Nina Kapitonovna, ném tiền ra và nói: “Đây xin cụ cầm lấy tiền trả những bữa mà tôi đã ăn ở nhà cụ”. Còn Korablyov nữa, người ta sẽ tống cổ ông ta ra khỏi trường, ông ta chạy đến kêu ca với tôi và khẩn khoản xin tôi tha thứ cho. Đừng hòng!

Tôi bỗng nhớ đến cảnh ông đứng bên cửa sổ khi tôi đến nhà ông. Ông đứng nhìn chằm chằm ra sân buồn rũ và có vẻ hơi say. Thôi, đã chắc là ông nói ra đâu. Ông viện tôi ra để làm gì cơ chứ. Trái lại, chắc là ông không tỏ vẻ gì, giả vờ như không biết tí gì về cuộc bàn bạc bí mật ấy hết. Tôi đã rủa oan, không phải là ông đã nói ra. Vậy thì ai?

- À, Valya! – Tôi bỗng tự nhủ. – Chả là sau khi ở nhà Tatarinov về, tôi đã đem mọi chuyện ra nói với nó. Đúng là Valya rồi.

Song tôi nhớ lại thì lúc đó Valya chưa nghe hết đầu đuôi câu chuyện đã ngáy khò khò. Vả lại Valya quyết không thể làm những điều như thế được.

Có thể là Romashka chăng? Tôi nhìn nó. Mặt nó trắng bệch, hai tai đỏ gay, nó ngồi bên bậu cửa sổ lẩm bẩm nhấn lên nhấn xuống mãi không thôi. Tôi cảm thấy nó vẫn theo dõi tôi bằng con mắt tròn dẹt như mắt chim. Nhưng nó có biết gì đâu…

Giờ đây khi tôi đã khẳng định việc này không phải do thầy Korablyov gây ra thì hình như có thể lưu lại được. Nhưng đầu tôi nhức như búa bổ, tai váng lên, vả lại không biết tại sao tôi thấy một khi đã bảo Romashka là mình đi thì không thể ở lại được nữa. Trong lòng buồn bã, tôi ngoái nhìn lại khắp phòng lần cuối. Kia là cái bóng đèn màu trắng, mà mỗi khi tắt đèn rồi tôi vẫn thường nhìn vào rất lâu trong đêm tối. Kia là bức tường có những ô để quần áo. Kia là ô quần áo của tôi, bên cạnh là ô của Valya và những dãy giường…

Tôi thở dài, vớ lấy cái bọc, gật đầu với Romashka rồi ra đi. Có lẽ lúc đó tôi đang sốt rất nóng nên khi ra đường tôi mới cảm thấy bên ngoài lạnh một cách lạ lùng, vả lại lúc ra vòm cửa tôi đã cởi áo đồng phục ra mà mặc ngay áo bành-tô ra ngoài áo sơ-mi. Tôi quyết định đem bán cái áo đồng phục đi. Theo tôi tính toán thì chiếc áo ấy có thể bán được khoảng mười lăm triệu rúp.

Có lẽ vì tôi nhức đầu chóng mặt, người nóng hầm hập cho nên tôi không nhớ rõ là tôi đã làm những gì ở chợ giời, mặc dù tôi lang thang ở đó suốt một ngày. Tôi chỉ nhớ là tôi đứng bên một quầy hàng ngào ngạt mùi hành phi, tay cầm chiếc áo đồng phục, miệng khẽ nói:

- Ai mua đây…

Tôi còn nhớ là tôi rất ngạc nhiên không hiểu sao giọng nói của tôi lại yếu ớt đến như vậy. Tôi cũng nhớ đã để ý thấy trong đám người mua bán có một người đàn ông vóc to lớn mặc hai chiếc áo bành-tô bằng lông, một chiếc mặc hẳn vào người còn chiếc định bán thì choàng trên vai. Có điều rất lạ là tôi cứ mang chiếc áo của tôi đi đâu cũng đều chạm trán ông ta. Ông ta đứng đực ra đó, người cao lớn, râu ria xồm xoàm, mặc hai chiếc áo bành-tô, mặc cho mọi người sờ soạng, ngắm vuốt, nắn cổ áo, chẳng buồn nhìn ai, chỉ cau có nói giá tiền.

Tôi nhớ là sau khi lang thang ở chợ suốt ngày, cuối cùng tôi đã đổi cái áo sơ-mi lấy một chiếc bánh rán bột mì với cà rốt, nhưng tôi vừa cắn một miếng đã thấy chán.

Tôi kiếm một chỗ để sưởi cho ấm. Mặc dù người cũng không cảm thấy rét lắm nhưng những đầu ngón tay bị lạnh tím bầm lại. Tôi nhét chiếc bánh rán vào trong áo gối. Tôi nhớ lúc đó tôi cứ luôn nhìn xem chiếc bánh có bị vụn ra không. Có lẽ tôi cảm thấy mình ốm thật. Tôi rất thèm uống nước. Có tới mấy lần tôi quyết định là nếu qua nửa tiếng đồng hồ nữa mà không bán được chiếc áo đồng phục thì sẽ vào quán trà đổi lấy một cốc trà nóng. Nhưng ngay lúc đó tôi lại sợ bây giờ mới có người đến mua nên tôi lại quyết định đứng thêm nửa giờ nữa.

Tôi nhớ lúc đó tôi tự an ủi rằng người đàn ông cao lớn kia cũng không sao bán được cái áo bành-tô…

Nếu bốc một nắm tuyết mà ăn có lẽ lại hay, nhưng tuyết ở quãng chợ này bẩn quá, mà đi ra ngoài đường cái thì lại xa. Tuy vậy cuối cùng tôi vẫn cứ đi ra và đã ăn tuyết. Rất lạ là tôi thấy tuyết ấm. Hình như tôi bị nôn. Nhưng cũng có thể là không phải. Tôi chỉ nhớ tôi ngồi trên tuyết, có người nắm lấy vai tôi bởi vì tôi bị ngã. Cuối cùng họ buông tôi ra, tôi nằm xuống khoan khoái duỗi thẳng hai chân. Có tiếng người đang nói cạnh chỗ tôi nằm, nghe như là: “động kinh, bị động kinh…” Sau đó họ định lấy cái túi áo gối của tôi đi, tôi nghe thấy họ dỗ tôi: “Lạ chưa, đây là để đầu cho mày đấy chứ!” nhưng tôi cứ túm chặt lấy cái áo gối, nhất định không buông. Người đàn ông khoác hai chiếc áo bành-tô lững thững đi qua rồi đột nhiên ném một chiếc áo lên người tôi. Lúc đó là tôi đã mê sảng rồi. Tôi biết rất rõ là tôi đã mê sảng… Có người vẫn kéo cái túi áo gối của tôi. Tôi nghe thấy tiếng phụ nữ nói:

- Nó không buông cái túi ra đâu.

Tiếp đó là giọng đàn ông:

- Đặt cả cái túi lên cũng được.

Sau đó lại có tiếng một người đàn ông nữa:

- Đúng là bệnh cúm ác tính rồi[2].

Và mọi sự chìm hẳn đi…

* *    *

Ngay đến bây giờ dù chỉ hơi sốt một tí thôi tôi cũng đã mê sảng rồi. Sốt đến ba mươi tám độ là tôi nói huyên thuyên, làm cho bạn bè và những người thân thuộc phát hoảng. Nhưng chưa bao giờ tôi lại mê sảng thú vị như lần tôi bị cúm ác tính này. Kìa tôi đang ở trong căn phòng rộng rãi sáng sủa và vẽ phong cảnh một thác nước. Dòng nước từ vách đá cheo leo đổ xuống lòng chảo đá hẹp. Hay quá! Dòng nước lấp lánh dưới ánh mặt trời, những tảng đá xanh tuyệt diệu.

Kìa tôi lại đang ngồi trên một cái xe tuyết đi đâu, mình khoác áo lông cừu. Trời tối dần song tôi vẫn trông thấy tuyết vun vút chạy lùa giữa hai thành ván trượt rộng bản, y như là chúng tôi đang ngồi một chỗ mà tuyết thì lao đi vun vút. Khi nhìn tấm da đắp chân thõng xuống bên xe vạch thành đường chạy dài trên tuyết thì mới thấy rõ là mình đang đi. Tôi cảm thấy thú quá, ấm quá, hình như chẳng còn thiết gì hơn nữa, chỉ cần cứ ngồi trên chiếc xe tuyết mà đi suốt đời.

Không hiểu sao tôi lại có cái ảo giác tuyệt vời như thế! Lúc đó tôi đã gần cái chết lắm rồi. Đã hai lần tôi bị coi là hết đường cứu chữa rồi nên họ cách ly với các bệnh khác bằng một tấm bình phong. Hiện tượng bầm da tím ngắt vốn là triệu chứng ở những kẻ sắp chết. Triệu chứng đó đã xuất hiện ở người tôi rõ ràng đến nỗi hầu như tất cả các bác sĩ, trừ một người thôi, đều lắc đầu thất vọng, và chỉ sáng sáng lại ngạc nhiên hỏi:

- Thế nào, vẫn còn sống à?

Tất cả những chuyện đó tôi được biết sau khi đã tỉnh…

Dù sao thì tôi cũng không chết. Trái lại tôi đã bình phục. Có một lần tôi mở mắt ra vẫn cứ tưởng là mình đang ở trại trẻ và định nhào từ trên giường xuống… Có một bàn tay giữ tôi lại. Một khuôn mặt ai đó tôi quên mất rồi nhưng rất quen thuộc cúi xuống người tôi. Không biết các bạn có tin hay không chứ đó chính là ông bác sĩ Ivan Ivanych.

- Bác sĩ, – tôi nói với ông và bật khóc vì sung sướng, vì yếu đuối. – Bác sĩ, bão tuyết đấy!

Ông nhìn thẳng vào mắt tôi, có lẽ ông cho rằng tôi vẫn còn đang mê sảng.

- Yên ngựa, cái hòm, bão tuyết, uống rượu, Abram, – tôi nói một mạch và cảm thấy nước mắt chảy xuống mồm. – Tôi đây bác sĩ ạ. Tôi là Sanya đây. Bác có nhớ không, bác có nhớ tôi ở một cái làng. Chúng tôi đã cho bác trốn. Bác đã dạy tôi học.

Ông lại nhìn thẳng vào mắt tôi lần nữa, rồi phồng mồm lên thổi ra phù phù.

- A ha! – Ông nói và cười vang lên. – Sao lại không nhớ? Thế em gái chú đâu? Sao lại nói được như thế này? Hồi đó chú chỉ biết nói có mỗi tiếng “tai” thôi cơ mà, và nói như sủa ấy. Học nói được rồi hả? Và lại còn trốn lên tận Moskva nữa? Rồi lại còn định chết nữa?

Tôi muốn nói rằng thực ra tôi không định chết tí nào, trái lại, nhưng bỗng ông lấy tay bịt mồm tôi lại, còn tay kia vội vàng rút mùi xoa lau mặt lau mũi cho tôi.

- Này chú em, nằm im nhé, – ông nói. – Chú chưa được nói năng gì hết. Hãy câm đi, chịu khó câm đi hai ngày. Có trời biết được chú đã chết đi sống lại mấy lần rồi. Giờ đây ra sao cũng chưa biết được đâu. Có khi chỉ nói quá vài câu là đi đứt đấy.

❀ ❀ ❀

[1] J.P. Marat (1743 – 1793) một nhà cách mạng thuộc giai cấp tư sản nổi tiếng của nước Pháp ở thế kỷ thứ 18; một trong những lãnh tụ của Đảng Jacobin. – N.D.

[2] Bệnh cúm lan truyền từ Tây Ban Nha sang. – N.D.