Sáng sớm vừa tỉnh dậy tôi đã nghĩ nên đi hay không đi. Có hai điều làm tôi băn khoăn: cái quần và vấn đề thầy Nikolai Antonych. Cái quần thật quả chẳng ra gì, không ra ngắn mà cũng chẳng ra dài. Hai đầu gối bị vá. Còn Nikolai Antonych thì đã rõ là thầy hiệu trưởng của chúng tôi, nghĩa là một nhân vật rất đáng ngại. Nhỡ thầy hỏi tôi tại sao lại đến, đến để làm gì thì tôi ăn nói thế nào? Nhưng dù sao thì sau buổi học tôi cũng đánh giày và nhúng ướt tóc, chải rẽ đường ngôi cẩn thận. Tôi đến chơi nhà Katya cơ mà!

Sao tôi cảm thấy mình lúng túng, ngượng ngập đến thế! Những sợi tóc quỷ quái cứ dựng ngược, phải vuốt nước bọt đè nó xuống. Bà cụ Nina Kapitonovna đang kể chuyện gì cho tôi và Katya nghe bỗng nghiêm giọng bảo tôi:

- Ngậm cái mồm lại!

Thì ra tôi mải nhìn bà, mồm cứ há hốc ra.

Katya chỉ cho tôi xem mọi thứ trong nhà. Một phòng của cô và bà mẹ, một phòng của thầy Nikolai Antonych. Còn phòng thứ ba là phòng ăn. Trong phòng của thầy Nikolai Antonych có bộ đồ văn phòng đặt trên bàn làm việc. Katya giải thích cho tôi, đó là theo đề tài “Cuộc đời dũng sĩ Ilya Muromets”[1]. Thật vậy, lọ mực là hình một cái mặt người có râu ria, đầu đội mũ sắt nhọn. Gạt tàn thuốc lá là hình hai cái bao tay kiểu cổ Nga bắt chéo nhau. Ngoài ra còn nhiều thứ khác nữa. Bên dưới cái mũ sắt nhọn là bình mực. Thầy Nikolai Antonych muốn chấm mực thì phải chọc ngòi bút vào giữa sọ dũng sĩ. Tôi thấy lạ lùng.

Ở giữa hai cửa sổ có kê một tủ sách. Tôi chưa bao giờ trông thấy chỗ nào có nhiều sách đến thế. Phía trên tủ sách treo tấm ảnh bán thân một người lính thủy trán rộng, cằm thon và đôi mắt xám sinh động.

Tôi nhận ra ở phòng ăn cũng có một tấm ảnh như thế, chỉ nhỏ hơn một chút… Và ở trong buồng Katya, ở ngay trên đầu chiếc giường con cũng có một tấm ảnh như vậy và lại nhỏ hơn nữa.

Katya ngước mắt nhìn tôi giải thích:

- Ba mình đấy!

Thế mà tôi cứ tưởng Nikolai Antonych là bố cô ta. Kể ra thì cũng chẳng có ai gọi bố đẻ bằng tên và họ như cô vẫn xưng hô với Nikolai Antonych. “Bố dượng”, tôi nghĩ vậy nhưng lại thấy ngay là không phải. Bản thân tôi đã từng hiểu thế nào là bố dượng rồi. Không, đây không có vẻ là bố dượng!

Sau đó Katya lại lấy cho tôi xem cái địa bàn hàng hải, một thứ rất hay. Đó là một cái giá đai bằng đồng giữ lấy cái hộp có thể chao đi chao lại được. Trong hộp có chiếc kim bên dưới mặt kính. Dù quay cái vòng tròn về phía nào hay lật ngược lên nữa thì cái kim có mỏ neo ở đầu vẫn lúc lắc được và cứ chỉ về hướng bắc.

- Cái địa bàn như thế này thì giông bão thế nào cũng chẳng mùi gì.

- Cậu lấy ở đâu ra thế?

- Ba mình cho.

- Ông ấy ở đâu?

Katya nhíu mày.

- Mình không biết.

“Li dị và bỏ bà mẹ cô ta rồi”, tôi khẳng định ngay. Những chuyện như thế tôi chẳng lạ gì.

Tôi nhận thấy ở trong nhà này treo rất nhiều tranh và theo con mắt của tôi thì đều là những bức tranh rất đẹp. Có một bức thật tuyệt, vẽ một con đường thênh thang chạy thẳng tắp trong vườn cây và những ngọn thông sáng nắng.

Katya nói như người lớn:

- Levitan[2] đấy.

Lúc đó tôi chưa biết Levitan là tên một họa sĩ nên cho rằng đó là tên địa phương vẽ trong tranh. Sau đó bà cụ gọi chúng tôi vào uống nước chè với đường hóa học. Bà nói:

- Grigoriev, ra cháu như thế đấy, đánh vỡ mất cái nhũ kế rồi.

Bà hỏi tôi mọi chuyện ở Ensk. Thậm chí hỏi cả đến cái nhà bưu điện.

- Thế còn cái nhà bưu điện?

Bà rất bực là tôi không biết gia đình Bubenchikov nào đó.

- Cái vườn bên cạnh nhà thờ Do Thái ấy mà lại chưa nghe nói đến bao giờ? Nhưng chắc là cháu đã ăn trộm táo ở đấy hàng trăm lượt rồi!

Bà thở dài.

- Nhà này đi khỏi đấy từ lâu lắm rồi. Bà chẳng muốn chuyển nhà đi tí nào. Mọi sự chỉ vì ông Nikolai Antonych. Ông ấy về và bảo, giờ đây có chờ đợi nữa hay không thì cũng thế thôi. Chỉ cần để lại địa chỉ, có ai cần tìm chúng ta thì sẽ tìm được ngay. Thế là bán hết đồ đạc đi, chỉ còn lại có thế này và dọn lên Moskva.

- Bà, – Katya nói giật giọng.

- Bà cái gì?

- Bà lại kể lể ra đấy à?

- Thôi, bà không nói nữa! Kể ra ở đây cũng tốt.

Tôi chẳng hiểu gì cả. Họ chờ đợi ai và tại sao giờ đây chờ hay không lại cũng thế thôi. Nhưng tất nhiên là tôi không thể hỏi thêm được và bà Nina Kapitonovna cũng nói sang chuyện khác.

Tôi đã đến chơi nhà thầy hiệu trưởng ở phố Tverskaya Yamskaya số Hai như vậy.

Lúc chia tay tôi được Katya cho mượn cuốn “Elena Robinson” và phải hứa là sẽ không làm gãy bìa, không làm bẩn sách.

❀ ❀ ❀

[1] Ilya Muromets là một anh hùng trong truyền thuyết Nga, tượng trưng cho những phẩm chất ưu tú – lòng dũng cảm, chí cương nghị, tính chất phác của nhân dân Nga. – N.D.

[2] Levitan (1861 – 1900) họa sĩ nổi tiếng của nước Nga. – N.D.