Trời đã bắt đầu tối, Volodya mới từ “Rừng nhiệt đới” về. Thì ra danh từ này là chỉ một khu rừng rậm do nông trường chăn nuôi dành ra để cho các loài thú được sống tự do ở đây. Volodya ngạc nhiên nhất là những ngôi nhà nhỏ để nuôi cáo.

- Tuyệt thật! – Volodya nói, cố gắng không để lộ ra là mình đang phấn khởi. – Nói chung chúng sống hoàn toàn như người. Chúng ăn sáng rồi nghỉ ngơi, rồi chơi đùa, một vài con lớn thì đi thăm hỏi nhau.

Valya khuyên tôi nên ngủ lại ở chỗ nó, tôi gọi điện thoại về cho bác sĩ, để cho Volodya về trước một mình…

Zapolyarye là một thành phố ồn ào. Việc giao thông trong thành phố cố nhiên không tấp nập lắm, chỉ thỉnh thoảng mới có vài chiếc xe ô-tô, xe hươu kéo, xe ngựa và xe chó kéo cùng chen nhau đi lại trên đường phố. Những chiếc cưa máy ở trong xưởng gỗ làm ầm ĩ, suốt ngày đêm bên tai bạn lúc nào cũng có tiếng rít ngày càng mạnh lên. Và cuối cùng bạn chẳng thèm để ý đến nó nữa. Nhưng trong đầu óc bạn vẫn văng vẳng có tiếng cưa máy ở đâu đó xa xa.

Còn ở đây, trong nông trường chăn nuôi này rất tĩnh mịch. Chúng tôi đi dạo trong rừng và gặp bác Pavel Petrovich. Bác đang căng lưới bẫy chim đa đa. Chúng tôi nói chuyện với bác rất lâu về rừng, về mùa Kara, về thời tiết.

- Anh Valentin Nikolaevich, thế nào, đêm nay đem Don Carlos đến chỗ anh nhé? – Bác hỏi. Một người đàn ông đã đứng tuổi, có cái mũi to đáng kính như thế lại đi gọi Valya là Valentin Nikolaevich[1] và nói chuyện với cậu ta một cách kính cẩn y như nói với một chuyên viên khoa học cao cấp thực thụ là rất buồn cười và cũng làm cho tôi rất thú vị. Don Carlos là tên một con cáo con, chú ta rất sợ rét.

Sau đó chúng tôi trở về phòng Valya, mỗi người uống một cốc rượu con. Nó nói với tôi, đúng là nửa năm nay hầu như nó không ra khỏi nông trường chăn nuôi. Nó đang có một công tác rất thú vị: nó đang mổ dạ dày những con hắc điêu thử để nghiên cứu xem chúng ăn những thứ gì. Có mấy cái dạ dày hắc điêu thử là của nó, ngoài ra còn khoảng hai trăm cái khác là do tấm lòng tốt của khu rừng cấm cung cấp cho nó sử dụng. Nó phát hiện ra một việc rất thú vị như sau: khi chế tạo những túi lông loại nhỏ, phải thương hại lũ chuột kim hoa, bởi vì hắc điêu thử chủ yếu ăn thịt chuột kim hoa.

Tôi im lặng nghe nó nói. Chỉ có hai chúng tôi ở trong căn nhà trống trải này. Gian buồng này cũng trống trải. Một gian buồng mênh mông, không đủ tiện nghi của một người đơn độc.

- Ừ, thú vị thật, – tôi nói sau khi Valya nói xong. – Như thế có nghĩa là hắc điêu thử ăn thịt chuột kim hoa. Tuyệt thật! Thế còn cậu, cậu có biết cậu cần cái gì nhất không? Cậu có biết nhu cầu bức thiết nhất của cậu là gì không? Lấy vợ!

Valya chớp mắt rồi cười.

- Tại sao cậu nghĩ thế? – Nó do dự hỏi.

- Tại vì cậu đang sống như con chó. Và cậu có biết, cậu cần có một người vợ như thế nào không? Phải là một người đàn bà biết mang bánh mì cặp thịt đến phòng thực nghiệm cho cậu ăn và đừng có đòi hỏi cậu quan tâm nhiều đến cô ấy.

- Ừ, cậu nói rằng, – Valya lắp bắp. – Có gì đâu! Rồi đây mình sẽ lấy vợ. Mình chỉ cần bảo vệ xong luận án, sau đó mình hoàn toàn tự do. Và mình cũng sắp trở về Moskva đấy. Còn cậu?

- Mình cái gì?

- Tại sao cậu không lấy vợ?

Tôi im lặng.

- Ồ, mình thuộc loại đặc biệt. Mình có một cuộc đời riêng. Cậu nghĩ xem, những người như mình: hôm nay ở đây, còn ngày mai sẽ ở tít tận trời nam biển bắc đâu đâu ấy. Mình không được lấy vợ.

- Không, cậu cũng cần phải lấy vợ, – Valya bác lại. – Cậu nghe đây, – cậu ta bỗng phấn khởi nói, – cậu có nhớ cái lần cậu đến vườn bách thú tìm mình, Katya đến với một cô bạn nữa không? Cô ấy tên là gì? Cái cô người cao cao, có bím tóc ấy mà.

Nét mặt cậu ta lúc đó sao mà hiền lành, ngây thơ. Tôi nhìn không nhịn được cười.

- Sao lại không nhớ! Kiren! Rất đẹp, có đúng không nào?

- Rất đẹp, – Valya nói. – Rất đẹp!

Valya định nhường giường của nó cho tôi ngủ, nhưng tôi không cho nó làm như thế, tôi ngủ trên sàn. Giường bao nhiêu cũng có, nhưng tôi bao giờ cũng thích ngủ trên sàn. Cái đệm cỏ cao kêu lạo xạo, tôi reo lên “ô hồ”, – Valya lo lắng, tưởng tôi khó nằm. Thực ra, tôi nằm rất dễ chịu. Từ dưới nhìn lên có thể nhìn thấy bầu trời yên tĩnh, hình như trên đó cũng toàn là rừng và đầy những tuyết. Nằm nhìn trời mà nói chuyện thì thật tuyệt. Chẳng muốn ngủ tí nào cả.

Chẳng có chuyện gì là chúng tôi không bàn đến! Thậm chí chúng tôi còn nhớ lại cả con nhím mà Valya đã bán cho Trường đại học Tổng hợp được hai mươi cô-pếch. Sau đó lại quay lại chuyện thầy Korablyov.

- Cậu có biết không, – tự nhiên Valya nói, – tất nhiên, có thể là mình sai, mình cảm thấy hình như thầy ấy yêu bà Maria Vasilievna. Cậu thấy thế nào?

- Có thể.

- Bởi vì việc đó rất kỳ quặc. Có một lần mình đến chỗ thầy, mình thấy ở trên bàn có tấm ảnh của bà. Mình đến hỏi thầy một việc gì đấy, mà hôm sau mình định đến nhà Tatarinov, thế là thầy nói chuyện ngay về bà ấy. Sau đó thầy im lặng, nhưng nét mặt thầy thế nào ấy… Mình đoán ở đây có cái gì không ổn.

- Valya, xin đủ cậu đi! – Tôi bực bội nói. – Thật tình mà nói, mình không hiểu cậu sống ở đâu! Ông ta có yêu bà ấy thật! Ông ta không thể sống không có bà ấy! Toàn bộ câu chuyện chẳng đã xảy ra ngay trước mắt cậu đó sao! Ồ, hồi đó cậu còn mải nghiên cứu rắn độc, điều đó cũng dễ hiểu thôi.

- Cậu bảo sao? Thầy là người đáng thương!

- Đúng, ông ta là một người thật đáng thương!

Chúng tôi im lặng. Sau đó tôi hỏi:

- Cậu có thường đến nhà Tatarinov?

- Không thường xuyên lắm. Mình đến tất cả ba lần.

- Thế họ sống thế nào?

Valya chống người trên khuỷu tay. Hình như nó muốn nhìn tôi trong bóng tối, mặc dù tôi nói câu ấy rất bình tĩnh.

- Chẳng sao cả. Hiện nay Nikolai Antonych là giáo sư.

- Thế đấy! Ông ta dạy môn gì?

- Giáo dục học, – Valya nói. – Cậu hãy tin mình nói, ông ấy là một giáo sư rất được tôn kính… và nói chung…

- Nói chung cái gì?

- Theo mình, trong chuyện này cậu đã lầm.

- Thật đúng như thế sao?

- Ừ, ừ, – Valya nói một cách khẳng định. – Trong việc này cậu đã lầm! Ví dụ, cậu hãy xem ông ấy đối xử với học trò của mình như thế nào. Ông ấy sẵn sàng vì học sinh của mình mà nhảy xuống nước hoặc lao vào lửa. Thằng Romashov nói với mình rằng, năm ngoái…

- Romashov? Thằng cha ấy ở đâu ra thế?

- Sao lại ở đâu ra? Chính nó dẫn mình đến nhà Tatarinov mà.

- Nghĩa là, nó cũng thường đến nhà Tatarinov?

- Nó ấy à? Nó là trợ lý của Nikolai Antonych. Ngày nào nó chẳng ở đấy. Nói chung, nó là người gần gũi nhất trong gia đình này.

- Hượm đã, cậu bảo sao? Mình không hiểu, Romashka như thế à?

- Ừ phải, – Valya nói. – Nhưng cậu có hiểu không, hiện nay không ai gọi nó như thế nữa. Và theo mình thì nó chuẩn bị lấy Katya.

Hình như có cái gì đâm trúng trái tim tôi, tôi ngồi phắt dậy. Valya cũng ngồi lên giường, mắt ngơ ngác nhìn tôi.

- Sao thế? – Nó hỏi. – À, ừ, khỉ thật! Mình quên khuấy đi mất!

Nó lẩm bẩm rồi cuống quýt nhìn quanh và tụt xuống khỏi giường. Nó nói tiếp:

- Không phải chuẩn bị…

- Không nên thế, tốt nhất cậu nên nói hết đi, – tôi nói rất bình tĩnh.

- Sao lại “nói hết”? – Valya nói lắp bắp. – Mình chẳng giấu cậu điều gì cả. Chẳng qua mình chỉ nghĩ thế thôi, nhưng mình suy nghĩ cũng chẳng ít đâu! Đôi khi còn những ý nghĩ nảy ra trong đầu óc mình mà chính bản thân mình cũng thấy ngạc nhiên.

- Valya!

- Mình thật không biết! – Valya nói vẻ tuyệt vọng. – Cậu níu lấy mình làm gì? Chẳng qua đây chỉ là cảm giác, nhưng cũng có khi có ma biết được mình cảm thấy cái gì. Cậu có thể không tin mình – cũng được.

- Cậu cảm thấy thằng Romashov muốn cưới Katya à?

- Không! Khỉ thật! Mình nói với cậu là không! Chẳng có chuyện gì như thế cả! Hiện nay nó ăn mặc có sang trọng hơn, thế thôi.

- Valya!

- Mình xin thề với cậu là mình không biết tí gì hơn nữa.

- Nó có nói với cậu không?

- Ừ, có nói! Ví dụ như nó kể rằng, nó bắt đầu gom góp tiền từ năm mười ba tuổi, thế mà hiện nay không ngờ chỉ trong vòng nửa năm đã tiêu hết sạch, chuyện đó, theo cậu cũng có liên quan, có phải không?

Tôi không nghe thấy Valya nói thêm gì nữa. Tôi nằm xuống sàn, nhìn lên trời. Tôi cảm thấy tôi đang nằm dưới cái hố sâu kinh khủng, cả thế giới đang nói chuyện ồn ào trên đầu tôi, còn tôi nằm một mình, chẳng có ai nói với tôi một lời nào. Bầu trời vẫn tối đen như mực, sao vẫn sáng, không biết từ đâu chiếu đến một tia ánh sáng yếu ớt, xa xăm. Tôi nghĩ, chúng tôi đã nói chuyện thâu đêm, bỗng chúng tôi thỏa thuận với nhau!

- Chúc cậu ngủ ngon!

- Chúc cậu ngủ ngon, – tôi máy móc trả lời.

Giá tôi cùng trở về với Volodya thì hay quá! Có cái gì đó tắc nghẽn trong cổ họng tôi. Tôi rất muốn đứng dậy đi ra ngoài, nhưng tôi vẫn nằm, chỉ xoay người lại, nằm sấp hai tay chống cằm. À, thì ra như thế! Việc này khó mà tin được, nhưng không thể nào quên nó được dù chỉ trong một phút. Chỉ có thằng Romashka là khó tin, bởi vì tôi không thể hình dung được tình hình nó ở bên cạnh Katya. Nhưng tại sao tôi có thể cho rằng cho đến nay cô ta vẫn còn nhớ tôi? Đã bao nhiêu năm nay chúng tôi không gặp nhau!

Tôi nằm đó và suy nghĩ miên man, suy nghĩ về tất cả nhưng lại không nghĩ đến việc này. Tôi nhớ lại chuyện Valya không thích người ta nhìn nó ban đêm, có một lần thầy Korablyov nói đùa với nó, hỏi nó: “Thế nếu có người nhìn với con mắt yêu đương thì sao?” Sau đó hình như tôi lại nghĩ đến Katya. Tôi bỗng nhớ lại một cách da diết – không phải nghĩ đến cô ta mà là nghĩ đến tâm trạng diệu kỳ mỗi khi gặp cô tôi thường cảm thấy. Trong những giây phút ấy, mong muốn lớn nhất trên đời của tôi là ngủ ngay được một giấc. Nhưng không những tôi không thể nhắm được mắt, mà thậm chí còn không thể rời mắt khỏi bầu trời, mắt cứ nhìn bầu trời sáng dần, tuy rất chậm nhưng dù sao cũng đã bắt đầu sáng.

Valya ngủ say, nếu tôi đi ra có lẽ cậu ta sẽ tỉnh dậy. Nhưng tôi không muốn nói chuyện thêm với cậu ta nữa, do đó tôi cứ nằm và nằm sấp, sau đó nằm ngửa, về sau lại nằm sấp, hai tay chống cằm.

Sau đó – đại khái đã vào khoảng bảy giờ sáng – có tiếng chuông điện thoại reo. Valya vùng dậy, vẫn còn đang ngái ngủ, chạy sang buồng bên, quấn chăn trên người.

- Tôi nghe đây! Tê-lê-phôn gọi cậu đấy, – sau một phút nó quay lại và nói.

- Gọi mình?

Tôi khoác áo bành-tô và đi đến chỗ máy nói.

- Sanya đấy à? Tôi là bác sĩ đây. Anh biến đi đâu thế? Tôi gọi từ Ban chấp hành khu đây. Bây giờ anh nói chuyện với người khác nhé.

- Vâng, cháu nghe đây, – tôi nói.

- Đồng chí Grigoriev, – giọng người khác nói. Đó là đại biểu toàn quyền của nhân dân ủy viên hội Bộ nội vụ đóng ở Zapolyarye. – Có việc khẩn cấp. Đề nghị đồng chí cùng với bác sĩ Pavlov bay ngay đến thôn Vanokan. Đồng chí có biết Ledkov không?

Ai chẳng biết ông ấy! Ông ấy là ủy viên ban chấp hành khu, một trong những người được kính trọng nhất ở miền Bắc. Ai cũng biết ông ta.

- Ông ấy bị thương, cần phải cấp cứu. Khi nào đồng chí có thể cất cánh?

- Sau một tiếng đồng hồ, – tôi trả lời. – Bác sĩ, còn bác?

Tôi không nghe thấy bác sĩ trả lời.

- Dụng cụ đều chuẩn bị đầy đủ cả rồi chứ? Hay lắm, sau một tiếng đồng hồ nữa cháu sẽ chờ bác ở sân bay.

❀ ❀ ❀

[1] Valentin Nikolaevich là tên và tên đệm của Valya gọi gộp lại. Thông thường đối với người đứng tuổi, người có danh tiếng hay với người chưa quen thân mới gọi cả tên đệm. – N.D.