Vừa ăn hết toàn bộ thịt sống cùng đầu, tai, mắt một con hươu xong, người Nenets liền đem tất cả những đồ đạc bằng gỗ ra cho chúng tôi. Những cái đĩa bằng gỗ, những cái cọc để treo nồi, một bộ phận của khung cửa, một tấm ván để treo nồi, một bộ phận của khung cửi, một tấm ván hai đầu có lỗ tròn, gậy trượt tuyết và bàn trượt tuyết.

- Dùng không vừa à?

Họ ngạc nhiên.

- Nhưng gỗ rất bền đấy, dùng hàng trăm năm không hỏng đâu.

Thậm chí họ mang cả cái lưng ghế ra, có giời biết cái lưng ghế ấy lọt vào cái vùng Đồng rêu rộng lớn này thế nào. Anh chàng hoa tiêu tương lai của chúng tôi mang cả tượng thánh – một tượng thánh thật sự trùm vải màu sắc sặc sỡ có cái đầu nhọn hoắt và cái đinh đóng ở chỗ rốn.

- Không dùng được à? Nhưng đó là những gỗ rất bền đấy, dùng hàng trăm năm không hỏng đâu.

Phải thừa nhận rằng khi tôi nhìn thấy người Nenets rất nghiêm nghị nói với người vợ đang khóc thật đáng thương câu gì đó rồi mang cái hòm có đóng đai sắt thì ra rõ ràng đây là vật trang sức duy nhất trong căn lều này, lúc đó tôi cảm thấy thật hổ thẹn về cái bếp đèn cồn của mình. Anh ta khoái trá đi đến trước mặt tôi, đặt hòm gỗ lên trên tuyết.

- Lấy cái hòm gỗ này đi, – bác sĩ dịch lại. – Bốn tấm ván rất bền. Tôi là đoàn viên thanh niên cộng sản, tôi không cần gì cả. Tôi cần gì cái bếp đèn cồn của anh.

Tôi không biết, rất có thể bác sĩ không dịch thật đúng câu cuối cùng. Nhưng dù sao đây cũng là cử chỉ rất cảm động, cho nên tôi đã bắt tay người đoàn viên thanh niên cộng sản với tất cả tấm lòng.

Không biết các bạn đã từng có cảm giác như thế này hay chưa, khi trong óc bạn đang chỉ có một ý nghĩ, thậm chí bạn rất lấy làm lạ tại sao trên đời lại còn có những mong muốn và những ý nghĩ khác nữa, bỗng nhiên những mong muốn và những ý nghĩ khác nhảy xổ vào cuộc sống của bạn như vũ bão, khiến cho bạn trong khoảnh khắc quên phắt ngay cái mà vừa mới đây bạn còn hết lòng theo đuổi.

Khi tôi nhìn thấy một cái câu liêm cũ bằng đồng thau nằm chỏng gọng trên mặt tuyết, giữa những cây cọc dùng để dựng lều, lúc đó cảm giác của tôi đúng là như vậy.

Tất nhiên mọi việc đều không bình thường, kể từ phút tôi bắt đầu bài giảng về cái bếp đèn cồn của mình và những người Nenets nghe tôi một cách chăm chú, nghiêm túc và giữa chúng tôi, như trong một giấc mộng, là một cột khói rất thẳng, hệt như được tạo nên bằng những dải màu xám rất dài.

Những đồ đạc bằng gỗ trong gia đình như thế này lại nằm ngổn ngang trên mặt tuyết xung quanh chiếc máy bay trông đến kỳ quặc. Một điều nữa làm cho tôi cũng cảm thấy kỳ lạ là có một ông cụ Nenets sáu mươi tuổi, mồm ngậm tẩu thuốc nói như ra lệnh cho một bà cụ già đem cho chúng tôi một khúc xương chó biển.

Nhưng kỳ lạ nhất vẫn là cái câu liêm này. Có lẽ trên cả thế giới này không có cái gì lạ lùng hơn nó.

Đúng lúc đó thì Luri thò đầu từ trong ca-bin ra và gọi tôi, và tôi đã thẫn thờ đáp lại như từ một nơi rất xa, từ cái thế giới xa tít mà cái câu liêm này đột nhiên đã đưa tôi tới đó.

Cái câu liêm này là loại như thế nào? Kỳ thực cũng chẳng có gì đặc biệt cả! Một cái câu liêm cũ bằng đồng thau. Nhưng trên miếng đồng thau cũ kỹ đã gỉ xanh lên rồi có khắc hàng chữ rất rõ “Tàu buồm “St. Maria””.

Tôi nhìn xung quanh: Luri vẫn từ trong ca-bin nhìn ra, không còn nghi ngờ gì nữa, anh ta đúng là Luri có bộ râu rậm mà ngày nào tôi cũng trêu anh ta về bộ râu này. Anh ta để râu là để bắt chước một nhà phi hành bắc cực tên là F. đã từng nổi tiếng nhưng bộ râu ấy không tương xứng tí nào với gương mặt trẻ trung, hoạt bát của anh.

Bác sĩ Ivan Ivanych bị rất nhiều người Nenets vây xung quanh đang đứng cạnh cái lều ở đầu kia.

Mọi thứ vẫn ở nguyên chỗ cũ – đúng như một phút trước không sai. Nhưng trước mặt tôi là chiếc câu liêm có khắc dòng chữ “Tàu buồm “St. Maria””.

- Luri, – tôi rất bình tĩnh gọi, – lại đây.

- Dùng được à? – Luri từ trong ca-bin hét lên.

Cậu ta nhảy xuống, đi đến chỗ tôi và nhìn cái câu liêm có vẻ thắc mắc.

- Đọc đi!

Luri đọc.

- Của một cái tàu buồm nào đó, – cậu ta nói. – Của chiếc tàu buồm “St. Maria”.

- Không thể như thế được! Không thể như thế được, Luri ạ!

Tôi nhấc chiếc câu liêm lên, cầm nó trong tay như ôm một đứa trẻ, còn Luri có lẽ nghĩ rằng tôi điên, bởi vì cậu ta nói lắp bắp cái gì đó rồi ba chân bốn cẳng chạy đến chỗ bác sĩ. Bác sĩ đi đến lo lắng ôm đầu tôi, tay run run và nhìn mãi vào mắt tôi.

- Các đồng chí, các đồng chí khỉ lắm! – Tôi giận dữ nói. – Các đồng chí tưởng tôi điên à? Chẳng phải thế đâu! Bác sĩ, đây là chiếc câu liêm ở trên chiếc tàu buồm “St. Maria”!

Bác sĩ bỏ kính ra và bắt đầu ngắm nghía cái câu liêm.

- Rõ ràng là những người Nenets đã tìm được cái câu liêm này ở trên Bắc địa, – tôi xúc động nói tiếp. – Nếu không thì nhất định phải ở trên một vùng nào đó trên bờ biển ngoài Bắc địa. Bác sĩ, bác có hiểu, thế này nghĩa là thế nào không?

Những người Nenets từ lâu đã đến đứng vây quanh tôi, dường như người nào cũng như đã hàng nghìn lần thấy tôi xúc động hò hét và chỉ cho bác sĩ xem chiếc câu liêm.

Bác sĩ hỏi cái câu liêm này của ai. Một cụ già Nenets bước ra, mặt cụ ngây ngô, những nếp nhăn rất sâu giống như một bức tượng gỗ, cụ nói những câu gì bằng tiếng Nenets.

- Bác sĩ, cụ ấy nói gì thế? Cái câu liêm của cụ ấy lấy ở đâu ra?

Bác sĩ hỏi bằng tiếng Nenets:

- Cái câu liêm này của cụ lấy ở đâu ra?

Cụ già trả lời; bác sĩ dịch lại:

- Cụ ấy bảo – bắt được.

- Bắt được ở đâu?

- Ở trên một chiếc thuyền.

- Trên chiếc thuyền như thế nào? Cụ thấy chiếc thuyền đó ở đâu?

- Trên bờ.

- Trên bờ nào?

- Taymyr.

- Bác ơi, Taymyr! – Tôi nói như gào lên, làm cho ông lại phải lo lắng nhìn tôi. – Taymyr! Đó là một bờ biển rất gần Bắc địa! Thế cái thuyền đâu?

- Cái thuyền không còn nữa, – bác sĩ dịch tiếp. – Chỉ còn những mảnh ván thuyền.

- Mảnh như thế nào?

- Mảnh ván của chiếc thuyền.

- Xin cho xem!

Luri gọi bác sĩ ra một chỗ và thì thầm gì đó với bác sĩ trong khi cụ già đi tìm mảnh ván thuyền. Hình như Luri vẫn chưa yên tâm, vẫn cho tôi là bị thần kinh thất thường.

Cụ già Nenets đi tìm mất mấy phút rồi mang ra một miếng vải thô không thấm nước. Rõ ràng là chiếc thuyền con cụ tìm thấy ở Taymyr được làm bằng vải thô không thấm nước.

- Cái này không bán đâu, – bác sĩ dịch lại.

- Bác Ivan Ivanych, xin bác hỏi hộ xem trên thuyền có cái gì nữa không? Nếu có thì có những gì, những thứ ấy ở đâu cả rồi?

- Còn có những vật khác nữa, – bác sĩ dịch lại. – Tôi không biết những thứ ấy ở đâu cả. Lâu lắm rồi. Có lẽ đã mười năm rồi. Có một lần tôi đi săn, nhìn thấy một cái xe trượt tuyết. Trên xe trượt tuyết có một cái thuyền con, trong cái thuyền con có một số đồ đạc. Có một khẩu súng săn rất tồi, không thể bắn được nữa, không có đạn. Bàn trượt cũng rất tồi. Còn có cả một người.

- Một người à?

- Chờ một lát, có lẽ tôi nói nhỡ miệng, – bác sĩ vội vàng nói tiếp và hỏi lại câu gì đó bằng tiếng Nenets.

- Phải, có một người, – ông cụ nhắc lại. – Tất nhiên là người chết, gấu đã ăn mất mặt. Cũng nằm ở trong thuyền. Hết.

- Sao lại hết?

- Ngoài ra không còn gì nữa.

- Bác Ivan Ivanych, bác hỏi cụ xem cụ ấy có lục soát người này không, và có cái gì ở trong túi không: có thể là giấy tờ tài liệu gì đó?

- Có.

- Những thứ ấy đâu?

- Những thứ ấy đâu? – Bác sĩ hỏi.

Cụ Nenets im lặng nhún vai. Hình như cụ cho rằng chính câu hỏi này ngu ngốc lắm.

- Chẳng lẽ trong tất cả những đồ đạc ấy chỉ còn lại có một cái câu liêm? Dù sao người ấy cũng phải mặc quần áo gì chứ? Vậy những quần áo đó đâu?

- Quần áo không có.

- Sao lại không có?

- Rất đơn giản thôi, – bác sĩ bực mình nói. – Hay là anh cho rằng ông cụ phải nhìn xa mười năm sau, chỗ anh và chiếc máy bay của anh sẽ rơi xuống đầu ông cụ, nên cụ phải giữ những quần áo ấy lại cho anh? Mười năm! Thậm chí có thể người ấy đã chết trước đấy mười năm nữa!

- Bác Ivan Ivanych thân yêu, xin bác đừng giận. Tất cả đã rõ ràng! Chỉ cần ghi lại câu chuyện này – ghi lại tất cả và bác chú thích thêm là chính bác đã trực tiếp nghe kể câu chuyện này. Xin bác hỏi xem cụ ấy tên là gì.

- Tên cụ là gì ạ? – Bác sĩ hỏi bằng tiếng Nenets.

- Vylka Ivan.

- Cụ bao nhiêu tuổi?

- Một trăm tuổi, – cụ người Nenets trả lời.

Chúng tôi im lặng. Còn Luri cứ ôm bụng mà cười.

- Bao nhiêu? – Bác sĩ hỏi lại.

- Một trăm tuổi, – cụ Nenets nhắc lại.

Bác sĩ ngơ ngác nhìn xung quanh.

- Có ma quỷ biết, tiếng một trăm nói bằng tiếng Nenets như thế nào, – ông lẩm bẩm. – Có thể tôi đã nhầm?

- Một trăm tuổi, – cụ Ivan Vylka nhắc lại thẳng bằng tiếng Nga chính cống.

Trong khi chúng tôi ghi lại câu chuyện cụ kể ra ở trong căn nhà lều, cụ cứ nhắc đi nhắc lại mãi là mình một trăm tuổi. Rất có thể, cụ ít tuổi hơn hay ít nhất thì bề ngoài trông cũng có vẻ trẻ hơn. Nhưng càng ngắm nghía tỉ mỉ khuôn mặt như khắc bằng gỗ và cái nhìn đờ đẫn của cụ tôi càng tin cụ quả đã rất già. Một trăm tuổi – đó là niềm tự hào của cụ. Cho nên cụ mới nhắc đi nhắc lại nhiều lần câu đó cho đến khi chúng tôi ghi vào biên bản câu “Cụ Ivan Vylka, người thợ săn một trăm tuổi” cụ mới thôi.