Trong trường tôi có một xưởng mộc. Mỗi buổi tối tôi đều đến đó làm việc. Đúng hồi đó chúng tôi nhận được một đơn hàng lớn đặt làm những dụng cụ học tập cho các trường nông thôn, nên có thể kiếm được kha khá.

“Nông dân trong nền văn học sau cách mạng tháng Mười” đã được viết xong. Tôi cáu tiết viết xong trong một đêm. Song tôi còn những món nợ khác, ví dụ như món Đức văn mà tôi không thích. Tóm lại là thời gian cuối học kỳ tôi và Katya chỉ ra sân băng có một lần mà cũng không trượt băng. Sân băng bị rách nát. Từ sáng có những đội khúc côn cầu tập ở đây. Chúng tôi chỉ uống nước trà ở quầy giải khát.

Katya hỏi tôi là đã viết giấy báo về lão bố dượng tôi chưa.

- Chưa, mình chưa viết. Nhưng Valka nói rằng dù sao thì lão ta cũng không còn ở đấy nữa.

- Thế thì lão ta đâu?

- Có ma quỷ biết được. Chuồn rồi!

Tôi thấy hình như Katya muốn hỏi tại sao tôi lại căm thù lão ta như vậy, nhưng tôi rất không muốn nhớ tới tên đê tiện ấy nữa nên lặng thinh. Cuối cùng cô ta cũng hỏi. Tôi đành phải kể lại rất vắn tắt về cuộc sống của chúng tôi ở Ensk, về cái chết của cha tôi ở trong tù và việc mẹ tôi đã lấy Gaer như thế nào. Katya rất ngạc nhiên là tôi còn có em gái.

- Tên em cậu là gì?

- Cũng là Sanya.

Cô ta càng ngạc nhiên hơn khi biết là từ khi rời khỏi Ensk đến nay, tôi không hề viết cho em gái một lá thư nào.

- Cô ấy bao nhiêu tuổi?

- Mười sáu.

Katya căm phẫn nhìn tôi.

- Đồ con lợn!

Việc đó quả là tệ thật. Tôi đã thề là nhất định sẽ viết thư về Ensk.

- Chờ tốt nghiệp rồi sẽ viết. Còn bây giờ biết viết cái gì. Mình cũng đã thử viết mấy lần. Chỉ toàn là anh còn sống, vẫn khỏe. Chẳng ra làm sao cả.

Đó là lần gặp mặt cuối cùng của chúng tôi trước kỳ nghỉ đông. Sau đó lại là bài học và bài học, lại đọc và đọc. Tôi dậy từ sáu giờ sáng rồi nghe đọc “Nguyên lý chế tạo máy bay”. Còn buổi tối thì làm ở xưởng mộc, có khi làm một mạch đến khuya.

Rốt cuộc, rồi cũng hết nửa năm học. Mười một ngày nghỉ! Việc đầu tiên tôi làm là gọi dây nói cho Katya và mời cô ta đến trường dự cuộc khiêu vũ hóa trang.

Trên tờ quảng cáo có viết rằng tính chất cuộc khiêu vũ này là bài trừ mê tín. Nhưng các học sinh chẳng ai chú ý đến cái ý định ấy. Chỉ có hai ba bộ quần áo hóa trang phù hợp với chủ đề bài trừ mê tín. Như Shura Kochnev mà mọi người đã có câu hát về cậu ta như sau:

Cứ mười hai giờ đêm đúng

Kochan từ phòng ngủ đi ra.

Hôm nay cậu ta cải trang thành một thầy dòng Ba Lan, trông rất đạt. Áo dài đen và chiếc mũ rộng vành rất hợp với khổ người cao lêu nghêu của cậu ta. Cậu ta đi đi lại lại điệu bộ hung ác, nhưng thấy cái gì cũng lại sợ hãi. Cậu ta đóng khéo nên rất buồn cười. Những cậu kia thì chỉ kéo lê chiếc áo lễ dài trên sàn cười hô hố.

Katya đến rất muộn, tôi đang định chạy đi gọi dây nói cho cô ta. Cô bị lạnh cóng, mặt ửng lên như một củ cải đỏ. Vừa bước vào phòng gửi áo, trong lúc tôi gửi hộ cô áo khoác và đôi ủng, cô chạy vội đến bên lò sưởi.

- Lạnh khiếp thật! – Cô nói và ghé má vào bên lò sưởi. – Đến hăm nhăm độ âm!

Cô mặc chiếc áo váy dài bằng nhung xanh cổ viền, ở đuôi sam có thắt cái nơ to màu xanh.

Cái nơ cùng chiếc áo váy màu xanh, cổ lại đeo chuỗi hạt san hô mảnh dẻ hợp với cô lạ lùng. Cô rất khỏe, chắc, đồng thời lại rất thanh tú và cân đối. Trong phòng lớn đã bắt đầu cuộc khiêu vũ, tôi cùng Katya vừa bước vào phòng thì lập tức những tay nhảy cừ nhất của trường tôi liền bỏ ngay bạn gái của mình chạy ùa đến với cô ta. Lần đầu tiên trong đời tôi đã hối hận vì mình không biết nhảy. Nhưng còn biết làm sao được. Tôi ra vẻ bất cần và đi vào phòng hóa trang ở hậu trường để xem các diễn viên. Trong đó họ đang chuẩn bị ra biểu diễn và bọn con gái đuổi tôi ra. Tôi trở lại phòng lớn. Vừa may lúc đó cũng vừa kết thúc một bài van-xơ. Tôi gọi Katya. Chúng tôi ngồi xuống tán chuyện.

- Ai đấy? – Bỗng dưng cô hốt hoảng hỏi tôi.

Tôi nhìn lên.

- Đâu?

- Kia kìa, tóc hung ấy.

Chả có gì lạ cả, đó chỉ là Romashka. Cậu ta ăn vận rất diện, cổ thắt chiếc ca-vát mà tôi đã từng phải cược tiền để mượn. Theo con mắt của tôi thì hôm nay trông cậu ta không đến nỗi nào, thế mà Katya cứ nhìn cậu ta với vẻ ghê sợ.

- Tại sao cậu không cảm thấy nhỉ? Hắn ta thật đáng sợ, – cô nói thế. – Cậu quen rồi nên không để ý thấy nữa. Trông hắn ta giống hệt như Uriah Heep[1].

- Giống ai cơ?

- Giống Uriah Heep.

Tôi làm ra vẻ mình cũng biết là Uriah Heep nên nói lấp lửng:

- À, à…

Nhưng Katya đâu phải là người dễ bị lừa.

- Ơ cái cậu này, đến Dickens cũng không đọc mà cứ được vơ là uyên bác đấy! – Cô ta nói.

- Ai bảo mình là uyên bác?

- Mọi người. Mình có nói chuyện với một cô ở trường cậu. Cô ta bảo: “Grigoriev là một nhân tài rạng rỡ”. Hừ, nhân tài như thế đấy! Không đọc Dickens!

Tôi giải thích cho cô rằng tôi đã đọc tác phẩm của Dickens rồi, duy chỉ có chưa đọc truyện nào về Uriah Heep thôi. Nhưng lúc đó dàn nhạc lại nổi lên và thầy giáo thể thao của chúng tôi mà mọi người đều chỉ gọi là thầy Gosha đến mời Katya nhảy. Tôi lại ngồi một mình. Lần này người ta để cho tôi vào phòng diễn viên và lại còn giao việc cho tôi làm: hóa trang cho một nữ sinh làm cố đạo Do Thái. Đó là một nhiệm vụ không dễ dàng. Tôi loay hoay giúp cô ta đúng nửa tiếng đồng hồ, khi tôi trở lại phòng lớn Katya vẫn còn đang nhảy, lần này cô nhảy với Valka.

Thật là một cảnh tượng khá nực cười. Mắt thằng Valka không rời khỏi chân nó, làm như đôi chân nó là cái gì hay lắm, có giời biết được. Còn Katya thì đẩy nó đi, cô bực mình vừa nhảy vừa phải dạy nó. Không hiểu sao tôi lại cảm thấy buồn.

Có người móc lên cúc áo tôi một con số làm trò chơi truyền tin. Tôi như một tội phạm ngồi đó buồn thiu với con số đeo trước ngực. Bỗng có ngay hai bức thư đưa đến, một bức thư viết: “Vờ vịt thế đủ rồi. Hãy nói thực xem cậu thích ai nhất? Thư trả lời giao cho số 140”. Chữ “thực” lại đi viết là “thục”. Còn bức thư thứ hai chả có đầu đuôi gì cả: “Grigoriev – một nhân tài rạng rỡ mà lại chưa đọc Dickens”. Tôi ngầm dọa Katya. Cô ta cười, thôi không nhảy với Valka nữa, đến ngồi bên cạnh tôi.

- Các cậu ở đây vui thật đấy, – cô nói, – chỉ phải cái nóng quá thôi. Thế nào, bây giờ cậu sẽ học nhảy không?

Tôi nói là sẽ không học, cùng Katya đi vào lớp học của tôi. Ở đây bày biện như là một cái phòng nghỉ trong nhà hát: ở bốn góc tường xếp những ghế bành dùng diễn vở bi kịch “Thời gian đã đến”, những bóng đèn bọc giấy xanh đỏ. Chúng tôi ngồi lên cái bàn học của tôi. Chiếc bàn cuối cùng ở dãy bên phải. Tôi không nhớ là lúc đó chúng tôi nói những chuyện gì, nhưng là những chuyện rất nghiêm túc, hình như nói về phim ảnh có tiếng nói thì phải. Katya tỏ vẻ chưa tin có thể làm được như vậy, còn tôi thì nêu ra để chứng minh cho cô bằng những số liệu về tốc độ so sánh giữa âm thanh và ánh sáng.

Trên đầu chúng tôi có một ngọn đèn xanh chiếu xuống nên người cô toàn màu xanh. Có lẽ chính vì thế mà tôi đã dám tỏ ra mạnh dạn. Đã từ lâu tôi rất muốn hôn cô một cái, ngay từ lúc cô mới đến, người lạnh cóng, hai má đỏ ửng lên phải ghé lại gần lò sưởi. Nhưng lúc đó không thể làm như thế được. Còn giờ đây, khi mà cô toàn một màu xanh thì điều đó có thể được. Tôi nói được nửa câu thì im bặt, nhắm mắt lại và hôn lên má cô.

Chao ôi, cô nổi cáu ghê quá!

- Thế là nghĩa làm sao? – Cô nghiêm giọng hỏi.

Tôi nín lặng. Tim tôi đập thình thình. Tôi lo rằng cô sẽ nói “Chúng ta không quen nhau” hoặc là những câu tương tự như vậy.

- Thật là tệ mạt! – Cô phẫn nộ nói.

- Không, không tệ mạt đâu, – tôi lúng túng chống chế.

Chúng tôi ngồi lặng im một lát rồi Katya đề nghị lấy cho cô cốc nước. Khi tôi đem nước đến thì cô lên lớp cho tôi cả một bài. Cô chứng minh như hai với hai thành bốn rằng tôi không yêu cô mà “chẳng qua chỉ tưởng là thế” và nếu vừa rồi không phải Katya mà là một cô gái khác thì tôi cũng đã hôn cô ấy.

- Cậu chẳng qua chỉ cố ép mình phải tin vào điều đó, – cô khẳng định, – còn trên thực tế thì chả có gì giống như thế!

Cô cũng cho rằng tôi không muốn làm cô giận – mà đúng là có như thế thật. Song dẫu sao tôi cũng không nên hành động như vậy, bởi vì tôi chỉ lừa dối mình chứ thực ra tôi chẳng có tình cảm gì…

- Chả có chút tình cảm yêu đương nào cả, – cô im lặng một lúc rồi nói tiếp. Tôi cảm thấy cô đỏ mặt lên.

Tôi nắm lấy tay cô để thay cho câu trả lời, đưa tay cô xoa lên má, lên mắt tôi. Cô không rụt tay lại và chúng tôi cứ ngồi như thế mấy phút lặng lẽ trên cái bàn học của tôi trong lớp học tranh tối tranh sáng. Chính ở cái lớp học này các thầy giáo đã từng truy bài tôi và tôi đã phải “bơi” trong những giờ học đó. Tôi đã từng đứng trước cái bảng đen kia để chứng minh các định lý. Và trong cái ngăn bàn này vẫn còn những mẩu giấy vò nhàu mà khi thi Valka mang vào để xem trộm. Thật lạ lùng, song cũng thích biết bao! Tôi thật không thể diễn đạt nổi trong giây phút ấy lòng tôi sảng khoái biết nhường nào!…

Sau đó tôi cảm thấy ở góc tường có ai đang thở dốc. Tôi quay lại và trông thấy Romashka. Không hiểu sao nó lại thở hồng hộc lên thế, nhưng dáng điệu nó thì thật quá đê tiện. Tất nhiên nó hiểu ngay là chúng tôi đã trông thấy. Nó lắp bắp gì đó rồi gượng cười và đi đến chỗ chúng tôi.

- Grigoriev, tại sao cậu không giới thiệu mình?

Tôi đứng dậy. Chắc là thái độ tôi lúc đó chẳng khách khí gì cho nên nó sợ hãi chớp mắt rồi lủi mất. Thật nực cười là nó đã hoảng ngay như vậy. Cả hai chúng tôi cùng cười phá lên. Katya nói nó không những chỉ giống Uriah Heep mà còn giống một con cú mèo, tóc hung, mũi khoằm và mắt tròn xoe. Cô đã đoán đúng: trong lớp thỉnh thoảng tôi cũng trêu Romashka, gọi nó là “cú mèo”. Chúng tôi lại ra phòng lớn.

Shura Kochnev gặp chúng tôi ở cửa và ra vẻ hoảng hốt một cách hài hước. Tôi giới thiệu cậu ta với Katya. Cậu ta bèn ban phước cho Katya làm như một vị cha cố thực thụ, thậm chí còn đưa bàn tay run run đặt lên môi cô nữa.

Cuộc khiêu vũ đã kết thúc. Tiếp theo là phần trình diễn các tiết mục văn nghệ. Đội kịch của chúng tôi diễn các đoạn trích trong vở “Quan thanh tra”.

Tôi và Katya ngồi ở hàng ghế thứ ba, nhưng chẳng nghe thấy gì cả. Ít nhất thì cũng là riêng tôi. Tôi cho là cả Katya cũng vậy.

Tôi ghé vào tai Katya nói thầm:

- Chúng mình sẽ nói chuyện tiếp. Đồng ý không?

Cô nghiêm nghị nhìn tôi và gật đầu.

❀ ❀ ❀

[1] Uriah Heep là nhân vật tiêu cực trong tác phẩm “David Copperfield” của văn hào Anh Dickens. – N.D.