Ban đêm, trời tối đen như mực, mặc dù tôi nằm ngay trên giường của mình nhưng lại cảm thấy hình như tôi đang bay đến một nơi nào đó với tốc độ vùn vụt kêu vù vù bên mang tai. Tôi bỗng hiểu ngay rằng từ tối hôm qua, lúc còn ở nhà ông Korablyov, bà Maria Vasilievna đã quyết định tự tử.
Điều đó rõ ràng đã được quyết định, vì thế cho nên bà mới bình tĩnh, mới hút thuốc lá liên miên và mới nói những chuyện lạ lùng như vậy. Tư tưởng bà diễn biến khó hiểu, chúng tôi không hề biết tí gì. Tất cả những điều bà nói ra đều có liên quan đến quyết định mà bà đã chọn, Không phải là bà hỏi tôi mà là bà tự hỏi mình rồi sau đó bà lại tự trả lời.
Có lẽ bà nghĩ rằng tôi đã lầm và trong thư viết về một người nào khác. Có lẽ bà hy vọng rằng những câu tôi nhớ ra và Katya đã cố tình không nói lại với bà không đến nỗi kinh khủng như vậy. Có lẽ bà còn đang chờ đợi rằng Nikolai Antonych, người đã làm rất nhiều việc cho người chồng quá cố của bà, do đó mà bà chỉ có thể lấy ông ta được thôi và việc này không đến nỗi có tội lớn như thế hoặc là không đến nỗi đê tiện nhục nhã như vậy.
Thế còn tôi? Tôi đã làm gì?
Tôi cảm thấy nóng ran cả người rồi lại thấy lạnh, sau đó lại cảm thấy nóng. Tôi đạp chăn ra, bắt đầu thở rất mạnh để lấy lại bình tĩnh và suy nghĩ kỹ càng một cách lạnh lùng. Tôi lục lại trong ký ức buổi nói chuyện hôm ấy để phân tích thêm. Giờ đây tôi mới hiểu được ý nghĩa của cuộc nói chuyện này! Hình như mỗi lời nói lại từ từ diễn ra trước mắt tôi và tôi nhìn thấy nó theo một khía cạnh khác, một khía cạnh bí ẩn.
“Tôi rất yêu thành phố Ensk. Ở đó thật là tuyệt vời. Vườn hoa đẹp quá!” Trong giờ phút như vậy bà đã thích hồi tưởng lại một cách ngọt ngào thời thanh xuân của mình. Hình như bà muốn vĩnh biệt thành phố Ensk, giờ đây khi mọi cái đã được quyết định rồi.
“Montigomo Yastrebinyi Kogot, hồi đó tôi đã gọi anh ấy như thế”. Giọng bà run run, bởi vì không ai biết bà đã gọi ông ấy như vậy và đó cũng là một chứng cớ không thể bác bỏ được, chứng tỏ là tôi đã nhắc lại đúng những lời ấy.
“Tôi không nói với ông ta về những bức thư này. Ông ta lại càng buồn phiền. Tạm thời không nên nêu ra, có đúng không?” Những câu này hôm qua tôi nghe rất kỳ quặc, nhưng giờ đây ý nghĩa của nó đối với tôi lại rõ quá! Ông ta là chồng bà, – có thể là con người thân nhất trên thế gian này. Bà chẳng qua không muốn làm cho ông ta phải khổ tâm, – bà biết rằng rồi đây nỗi dằn vặt của ông còn lớn hơn nhiều.
Đã lâu lắm tôi quên không thở sâu, tôi cứ để chân trần ngồi trên giường mà suy nghĩ mãi. Bà định vĩnh biệt cả ông Korablyov – thì ra thế! Bởi vì ông cũng yêu bà và có lẽ còn yêu hơn bất cứ ai. Bà muốn vĩnh biệt cái cuộc sống, tuy hai người chưa bao giờ sống nhưng chắc hẳn bà đã hằng mơ tưởng đến. Xưa nay tôi vẫn nghĩ rằng bà luôn luôn mơ tưởng đến ông Korablyov.
Đáng lẽ phải đi ngủ từ lâu rồi, bởi vì ngày mai còn có một môn thi rất quan trọng, nhất là nghĩ đến những chuyện xảy ra trong ngày bất hạnh ấy thì chẳng thú vị gì cả.
Hình như tôi đã ngủ, nhưng chỉ được một phút. Bỗng có ai đó nói nhỏ bên cạnh tai tôi: “Bà ấy chết rồi!” Tôi mở mắt nhưng chẳng có ai. đương nhiên là không có ai; có lẽ chính tôi đã nói câu đó nhưng không nói thành tiếng mà là nói trong lòng.
Nhưng trái với ý muốn của tôi, tôi bắt đầu nhớ lại cái cảnh tôi và cụ Nina Kapitonovna đi đến phòng cấp cứu. Tôi cố gắng tìm cách để ngủ, nhưng tôi thật hết cách rồi cho nên đành phải nhớ lại vậy.
… Chúng tôi ngồi trên một cái ghế dài trắng lớn bên cạnh một cái buồng gì đó, lúc ấy tôi không ngờ là bà Maria Vasilievna lại nằm ngay trên cáng trong buồng bên cạnh, ngay sát nách chúng tôi.
Lúc đó có một chị y tá đi ra và hỏi:
- Các vị đến thăm bà Tatarinova à? Có thể vào không cần giấy vào cửa.
Chị vội vàng lấy áo choàng trắng mặc cho bà cụ và cài cúc lại.
Tim tôi lạnh toát, tôi hiểu ngay rằng đã không cần giấy ra vào nữa thì có nghĩa là bà ấy nguy kịch lắm rồi và tim tôi lại càng đập mạnh hơn bởi vì chị y tá đứng tuổi này đi đến chỗ một chị y tá khác trẻ hơn đang ghi tên các bệnh nhân vào sổ. Chị y tá này hỏi chị câu gì đó và chị trả lời:
- Sao, ở đâu! Phải khó nhọc lắm mới khiêng đến đây được đấy.
Sau đó chúng tôi ngồi chờ. Tôi nhìn ra cái cửa trắng và hình như nom thấy tất cả – Nikolai Antonych, bà cụ và Katya đang đứng xung quanh cái cáng trên đó bà Maria Vasilievna đang nằm. Sau đó có một người ở trong đi ra, cánh cửa hé mở một lát, tôi mới nhìn rõ thì ra hoàn toàn không phải như vậy, chẳng có cáng kiếc gì hết, chỉ có cái gì trăng trắng đầu đen đang nằm trên cái ghế đi-văng thấp và phía trước cái vật trắng đầu đen ấy có một người cũng mặc đồ trắng đang quỳ. Tôi còn nhìn thấy cả cánh tay trần thõng ra ngoài ghế đi-văng, sau đó cửa sập lại. Tiếp theo có một tiếng kêu thét khàn khàn và chị y tá đang vào sổ tên những bệnh nhân bỗng dừng lại, im lặng rồi lại tiếp tục vào sổ và giải thích. Tôi không biết là lúc đó tôi hiểu tất cả những việc xảy ra này như thế nào, nhưng tôi hiểu tiếng kêu vừa rồi là của Nikolai Antonych. Tiếng ông ấy lại the thé? The thé như tiếng trẻ con?
Chị y tá đứng tuổi đi ra, dáng điệu ra vẻ bận rộn nói chuyện với một người thanh niên đang vo tròn cái mũ trong tay. Chị nhìn tôi – bởi vì tôi cùng đến với cụ Nina Kapitonovna, – nhưng rồi lại quay sang chỗ khác ngay. Thế là tôi hiểu rằng bà Maria Vasilievna đã chết.
Về sau tôi nghe thấy chị y tá nói với một người: “Thật đáng tiếc, một bà rất đẹp”. Nhưng lúc đó tôi đã như người ngủ mê, cứ mơ mơ màng màng, cũng có thể người nói câu đó không phải là chị y tá mà là người khác nói trong lúc Katya và bà cụ đi từ trong phòng ra. Bà Maria Vasilievna đã chết ở trong căn phòng này.
