Tôi không định kể về ba ngày đêm chúng tôi ở Đồng rêu, một nơi cách bờ sông Pyasina không xa lắm. Đây là một kỷ niệm đau khổ nhất trong đời tôi và điều chính, đây là một kỷ niệm tẻ ngắt. Giờ này cũng giống như giờ sau, giờ sau lại giống như giờ sau nữa, và chỉ có những phút đầu tiên là không bị lặp lại, bởi vì lúc đó chúng tôi phải tìm mọi cách để cố định máy bay một chỗ, bằng không thì bão tuyết sẽ cuốn đi mất.
Xin các bạn hãy thử làm việc này ở Đồng rêu chẳng có cây cối gì ngoài trời gió bão mạnh đến cấp Mười mà xem! Không tắt động cơ máy bay, tôi đặt đuôi máy bay về hướng gió. Có lẽ chúng tôi có thể chôn máy bay xuống, nhưng cái xẻng vừa chạm đến tuyết là gió lại cuốn đi hết rồi. Máy bay vẫn tiếp tục lúc lắc rất mạnh, phải mau mau nghĩ cách gì cho ổn hơn, nếu không gió mỗi lúc một mạnh, chỉ sau nửa tiếng đồng hồ nữa là chậm mất. Lúc đó chúng tôi chỉ làm một việc đơn giản như sau (đề nghị các nhà phi hành Bắc cực cùng tham khảo) chúng tôi đem dây ra buộc vào cánh máy bay, sau đó đem bàn trượt tuyết, va-li da, những hòm đựng đồ đạc, thậm chí cả cái phễu – tóm lại là tất cả những cái gì có thể để cho tuyết nhanh chóng tích lại thành đống thì buộc ở một bên đầu dây. Chỉ mười lăm phút sau đã có một đống tuyết đọng lại chung quanh đống đồ đạc này. Còn những chỗ khác ở dưới thân máy bay, tuyết vẫn bị gió cuốn đi không ngừng.
Giờ đây, ngoài việc chờ đợi ra chúng tôi chẳng còn việc gì khác nữa. Chờ đợi là một việc chẳng thích thú gì nhưng đó lại là công việc duy nhất của chúng tôi. Chờ, chờ và chờ. Nhưng chờ bao lâu nữa, nào ai biết!
Như trên kia tôi đã nói, chúng tôi có mang theo tất cả những thứ cần thiết để dùng nếu bắt buộc phải hạ cánh. Nhưng làm gì bây giờ, chẳng hạn, dựng lều ư, làm sao làm được khi mà anh chỉ bò ra khỏi máy bay cũng khó khăn, khổ sở lắm rồi, nên chỉ có thể mỗi ngày bò ra một lần và cũng bởi vì mỗi ngày chỉ cần phải chui ra khỏi máy bay một lần thôi.
Chưa cởi được sợi dây ở túi ra thì tay đã lạnh cóng rồi, cho nên muốn cởi phải chia làm ba đợt. Gió mạnh đến nỗi không bước đi được nữa. Do đó chúng tôi phải sáng tạo ra một cách đi đặc biệt là cúi người bốn mươi nhăm độ ngược chiều gió.
Ngày đầu tiên trôi qua là như thế đấy. Trong người giảm mất một ít ca-lo. Đã thế lại muốn ngủ nhiều hơn chút nữa. Để cho khỏi ngủ say quá, tôi đã nghĩ ra đủ trò tiêu khiển, những trò này chiếm nhiều thời gian. Có điều những biện pháp này cũng chẳng có tác dụng gì mấy. Ví dụ tôi đã thử đốt bếp đèn cồn, ra lệnh cho Luri thắp chiếc đèn hàn. Công việc gian nan quá chừng! Thật khó mà đốt đèn cồn khi mỗi một phút bạn đều cảm thấy da thịt mình từ đầu đến chân hình như đều hở ra ngoài, khi mà trong tận cùng lỗ tai bạn cũng thấy lạnh, hình như cả màng tai bạn bị đóng giá, khi phút chốc tuyết bám đầy mặt bạn và biến mặt bạn thành cái mặt nạ bằng băng, Luri muốn pha trò, nhưng trời lạnh năm mươi độ dưới không độ thì lời bông đùa cũng phải đóng băng. Cậu ta chẳng còn cách nào khác, đành phải chế giễu cái tài năng của mình pha trò trong mọi hoàn cảnh và mọi lúc.
Đêm đầu tiên trôi qua như thế đấy. Lại mất thêm một ít ca-lo nữa. Lại muốn ngủ nhiều hơn chút nữa. Tuyết vẫn quét qua cạnh người chúng tôi. Cuối cùng chúng tôi bắt đầu cảm thấy hình như có bao nhiêu tuyết trên mặt đất này đều bay qua cạnh chúng tôi cả…
Trong những ngày ở bờ sông Pyasina, tôi càng hiểu thêm về bác sĩ Ivan Ivanych.
Cảm thấy mình hoàn toàn bất lực, nhận thấy mình hoàn toàn không có khả năng vượt ra khỏi cảnh tuyệt vọng này – đó là điều đau khổ nhất! Giá tôi đừng khỏe mạnh, lực lưỡng như thế này có lẽ tâm hồn tôi còn nhẹ nhõm được đôi chút. Cảm tưởng này quyện với một cảm tưởng không vui khác: tôi đã không hoàn thành nhiệm vụ được trao. Lại còn thêm cảm tưởng thứ ba chẳng có liên quan đến ai cả, cảm tưởng lòng tự tôn bị làm nhục và bị xúc phạm – tâm trạng tôi lúc ấy như thế. Trong tâm trạng ấy, ăn cũng không thấy ngon và thực tình mà nói, thà rằng chết cóng đi cũng không kinh khủng như vậy.
Tất cả tình hình đó bác sĩ đều hiểu, đều thấy! Cả đời tôi chưa bao giờ được trông nom tỉ mỉ đến thế. Ông có từng phương thuốc cho mỗi cảm giác của tôi và hình như còn có cả phương thuốc cho cả loại cảm giác chẳng có liên quan gì đến ai của tôi nữa.
Ngày thứ ba. Tôi rất buồn ngủ. Ca-lo càng ngày càng giảm. Cái áo da lông càng ngày càng ẩm ướt. Một thứ lạnh thần kinh nào đó sẽ truyền ngay đến tận xương tủy, khi anh nghĩ rằng thứ nước này có thể đóng băng lại.
Chúng tôi buộc phải luôn tay gạt những hạt băng ở trong áo khoác da lông ra, như vậy có lẽ lại còn tốt, bởi vì chỉ ngồi xuống và suy nghĩ vơ vẩn, nghĩ những chuyện không cùng thì cũng buồn tẻ quá. Sau đó số ca-lo trong người càng giảm đi – cũng chẳng có cách nào thoát, gió lạnh cứ thổi dần ca-lo đi – thế là tôi lấy đôi găng tay bay xỏ vào chân và đi đôi giày bay ra ngoài. Điều chủ yếu là phải kiên trì không được ngủ. Điều chủ yếu nhất là không được để cho người thợ máy trên máy bay ngủ, cậu ta là người yếu nhất trong chúng tôi, mặc dù bề ngoài có vẻ là khỏe nhất. Bác sĩ luôn luôn đập vào người cậu ta làm cho cậu tỉnh táo. Về sau cả bác sĩ cũng bắt đầu ngủ gật, và tôi đã buộc lòng phải luôn luôn lay bác dậy, tuy có hơi khách khí một tí, nhưng lay thật sự làm cho bác tỉnh táo.
- Sanya, chẳng việc gì đâu, tôi có định ngủ đâu, – bác lắp bắp và cố gắng mở mắt.
Nhưng tôi lại không muốn ngủ nữa. Tuyết rít bên tai và thỉnh thoảng khi được một phút yên yên thì hình như sự yên tĩnh vận động còn to hơn cả tiếng gầm rít rùng rợn quằn quại, vu vơ. Hình như ở đâu xa tít, những nhân viên vô tuyến điện ở Dikson, ở Zapolyarye đang nói chuyện về chúng tôi.
- Họ đang ở đâu? Có bay qua vùng X không?
- Họ không bay qua.
Ngồi xuống và đợi chờ xem bao giờ đợt bão tuyết này kết thúc thì rất chán. Cuối cùng tôi nhớ ra là tôi có một quyển sách. Tôi quấn cái áo lông cao hơn đầu gối một tí rồi chui cả đầu, cả tay vào trong đó. Căn “nhà nhỏ” này đúng là chật chội thật, nhưng nếu tay trái cầm đèn pin giơ cao quá mang tai, tay phải cầm sách thì vẫn có thể xem sách được! Tôi có một cái đèn bấm chạy bằng nam châm. Muốn đèn sáng thì phải nắm trong tay bóp liên tục. Nhưng ngón tay không thể làm việc liên tục mãi được, mà hễ rời tay ra là tất cả lại trở nên lạnh lẽo, tất cả lại trở lại tình trạng cũ và tôi lại bắt đầu cảm thấy tuyết luồn qua những kẽ hở trên máy bay thổi vào người tôi.
Ít năm sau, đọc hết cuốn “Bắc cực mến khách” của Stefansson, tôi mới hiểu ra rằng ít ngủ như thế là một sai lầm. Nhưng hồi đó tôi là một phi công Bắc cực chưa có kinh nghiệm, cho nên mới nghĩ rằng trong tình huống như vậy, ngủ cũng chẳng khác gì chết.
Có lẽ cuối cùng tôi cũng ngủ say, hoặc là có một ảo giác trong lúc ngủ không say. Tôi cảm thấy mình đang ở trong một cái hòm rất hẹp, ở một nơi rất sâu dưới đất, bởi vì tôi nghe thấy rất rõ bên trên có tiếng ồn ào của phố xá, tiếng chuông và tiếng ầm ầm của xe điện. Những cái đó không đáng sợ lắm nhưng tôi cảm thấy rất đau khổ, bởi vì lúc này mình lại nằm ở đây một mình, chân tay không sao cử động được mà đáng lẽ ra phải bay ngay đi đâu đó không được có một phút rỗi rãi. Sau đó không hiểu sao hình như tôi lại có mặt ở trên phố, đứng trước cửa sổ một hiệu buôn đèn sáng choang và trông thấy Katya đang đi đi lại lại trong đó, chân bước đều, bình thản, nhưng không nhìn tôi. Đúng là cô ta, không còn nghi ngờ gì nữa. Mặc dù tôi hơi sợ, rất có thể sau đó sẽ không phải là cô ta hoặc là có người nào đó đến làm cản trở việc tôi nói chuyện với cô ta. Thế là tôi chạy bổ vào hiệu buôn – nhưng tất cả bỗng trống rỗng, tối om và trên cửa kính có hàng chữ “Đóng cửa”.
Tôi mở mắt – rồi lại nhắm mắt: những cảnh tôi vừa nhìn thấy sao mà hạnh phúc vậy. Bão tuyết đã dịu. Tuyết nằm lặng lẽ trên mặt đất, không còn làm cho chúng tôi chói mắt nữa. Trên tuyết là mặt trời và bầu trời, bầu trời bao la. Chỉ có thể nhìn thấy bầu trời như vậy ngoài biển cả và ở vùng Đồng rêu này mà thôi. Trên nền tuyết và trời ấy có một người đang đứng cách chiếc máy bay khoảng hai trăm bước. Tay ông ta cầm một cái gậy dài dùng để đuổi hươu, đằng sau ông ta có mấy con hươu mắc vào xe trượt tuyết. Phía xa xa là hai ngọn núi tuyết nhỏ và dốc nổi bật lên rất rõ nhưng không gãy gọn cho lắm. Không còn nghi ngờ gì nữa, đây là nhà lều của người Nenets. Đó chính là cái vật đen đen đã làm tôi sợ toát mồ hôi lúc hạ cánh. Giờ đây những chiếc nhà lều ấy đã bị tuyết phủ kín. Chỉ còn cái hình nón có cái miệng ở phía trên là lộ ra ngoài đen trùi trũi. Chung quanh lều còn có nhiều người nữa, người lớn trẻ con đều có cả. Họ đứng ngây ra bất động, nhìn chằm chằm vào chiếc máy bay của chúng tôi.
