"Anh có thấy vũng nước kia không," người đồng hành của tôi vừa nói vừa hướng ánh nhìn về phía dốc cao phủ bên trên Loughleagh.

"Chà, dù anh có coi thường nó đến đâu, và dẫu nó trông có vẻ khó coi với đầy cỏ dại cùng sậy nước, thì đó lại là cái hồ nổi tiếng nhất trên khắp đất nước Ireland này. Già trẻ, lớn bé, giàu nghèo, ở gần hay ở xa, đều lặn lội đến hồ đó để chữa mọi thứ bệnh ghẻ lở và nhọt bọc. Xin Chúa phù hộ cho tứ chi chúng ta lành lặn, bởi chẳng gì đáng buồn hơn là khi không thể sử dụng được chúng. Mới tuần trước thôi, chúng tôi có đón một vị quý ông người Pháp vô cùng quyền quý đến đây; và mặc dù ông ấy phải chống nạng mà đến, thề có Chúa, ông ấy đã ra về khỏe mạnh cường tráng như một chiếc chuông; và ông ấy đã trả thù lao rất hậu cho Billy Reily vì công ơn chữa bệnh."

"Và, xin hỏi, Billy Reily đã chữa bệnh cho ông ấy bằng cách nào?"

"Ồ, đơn giản lắm. Ông ấy cầm một cây sào dài, cắm sâu xuống tận đáy hồ, rồi vớt lên đầu sào một lượng cao dán đủ dùng cho cả ngàn chỗ lở loét!"

"Cao dán loại gì thế?"

"Cao dán loại gì ư? Chà, tất nhiên là cao dán đen rồi; bởi chẳng phải đáy hồ chứa đầy một thứ bùn đen có thể chữa khỏi bệnh cho cả thiên hạ đó sao?"

"Vậy thì quả là một cái hồ nổi tiếng."

"Nổi tiếng, đúng là nổi tiếng rồi," người đồng hành của tôi đáp, "nhưng nó nổi tiếng không chỉ vì những phép chữa bệnh ấy; bởi lẽ, chẳng phải ai ai cũng biết rằng ở dưới đáy hồ có một thành phố tráng lệ tuyệt đẹp, nơi những người tốt lành sống giống hệt như những Ki-tô hữu kia ư. Quả thật, tôi không hề nói dối anh; vì chính Shemus-a-sneidh đã tận mắt nhìn thấy tất cả khi anh ấy đi tìm con bò cái màu nâu xám bị đánh cắp của mình."

"Ai đã đánh cắp nó?"

"Tôi sẽ kể cho anh nghe toàn bộ câu chuyện này:—Shemus là một chú nhóc nghèo khổ, sống trên sườn đồi, trong một túp lều cùng bà mẹ già. Hai mẹ con sống qua ngày bằng đủ mọi cách, xoay sở sao cho tốt nhất có được. Họ có một mảnh đất nhỏ trồng khoai, và một con bò cái màu nâu xám nhỏ nhắn cho vài giọt sữa; và tính theo thời buổi bấy giờ, gia cảnh họ không đến nỗi nào, bởi Shemus lại là một chàng trai thắt lưng buộc bụng rất tháo vát; trong lúc chăn bò, cậu còn cắt thạch thảo để làm chổi, rồi mẹ cậu đem bán vào những ngày chợ phiên, mang về chút ít thuốc lá, nhúm muối, cùng những đồ lặt vặt khác mà người nghèo khó lòng thiếu được.

Thế nhưng, có một lần, Shemus lên núi xa hơn mọi khi để tìm thạch thảo dài, bởi dân thành thị không thích khom lưng, nên họ chuộng cán chổi dài. Con bò cái nhỏ xíu khôn ngoan chẳng kém gì một tội nhân có đạo, cứ lẽo đẽo theo Shemus như một con chó cảnh đi bất cứ đâu, thế nên chẳng cần tốn công chăn dắt mấy. Vào ngày hôm ấy, nó tìm được chỗ gặm cỏ ngon lành trên một khoảnh đất tròn xanh mướt như tỏi tây; và vì tội nghiệp Shemus đang mệt mỏi, như bất kỳ ai cũng thế vào một ngày hè đẹp trời, cậu bèn nằm dài trên thảm cỏ để nghỉ ngơi, y như chúng ta đang nghỉ chân trên đống đá cuội ở đây vậy.

Trời ạ, cậu vừa nằm xuống chưa bao lâu thì đập vào mắt cậu không đâu khác chính là cả lũ ganconer đang nhảy múa khắp nơi. Vài kẻ trong số chúng chơi khúc côn cầu, một số đá bóng, và những kẻ khác thì nhảy nhót đủ kiểu. Chúng nhanh nhẹn và hoạt bát đến mức Shemus vô cùng thích thú trước cảnh tượng ấy, và một tên lùn da ngăm đen đội mũ đỏ đã làm cậu thích thú hơn cả, bởi hắn cứ hất văng những tên khác ngã nhào như nấm mọc sau mưa. Có lúc hắn giữ bóng liên tục suốt nửa giờ đồng hồ, khiến Shemus phải thốt lên: 'Hay lắm, tay khúc côn cầu của tôi!' Lời vừa dứt khỏi miệng thì bốp một tiếng, quả bóng đập thẳng vào mắt cậu, và hoa mắt chóng mặt. Tội nghiệp Shemus tưởng mình đã mù hẳn, bèn gào lên: 'Mille murdher!' nhưng âm thanh duy nhất cậu nghe thấy chỉ là những tiếng cười vang dội. 'Xin Chúa ban phước thánh che chở,' cậu thầm nghĩ, 'chuyện quái gì thế này?' và sau khi dụi mắt, tầm nhìn của cậu dần hồi phục, cậu có thể nhìn thấy mặt trời cùng bầu trời, rồi chẳng mấy chốc, cậu thấy được mọi thứ ngoại trừ con bò của mình và lũ ganconer nghịch ngợm. Chúng đã biến mất về gò đống của chúng; thế nhưng con bò cái nhỏ nhắn đâu rồi? Cậu đảo mắt tìm kiếm khắp nơi, và có tìm từ ngày đó cho đến tận bây giờ đi nữa thì cũng công cốc, bởi nó chẳng tài nào tìm thấy được, và nguyên nhân rất rõ ràng—lũ ganconer đã bắt nó đi mất rồi.

Tuy nhiên, Shemus-a-sneidh không nghĩ vậy, cậu liền cắm cổ chạy thẳng về nhà với mẹ.

'Con bò đâu rồi, Shemus?' bà cụ gặng hỏi.

'Trời đất quỷ thần ơi, xui xẻo cho nó thật,' Shemus đáp, 'con chịu chẳng biết nó ở xó xỉnh nào rồi!'

'Đó có phải là câu trả lời mà một kẻ vô tích sự như mày dám thốt ra với người mẹ già khốn khổ của mày không?' bà mắng.

'Ôi chao,' Shemus nói, 'con có làm ầm ĩ lên vì chuyện cỏn con đâu nào. Con bò già chắc chắn vẫn bình an vô sự ở xó nào đó thôi, con cá là vậy, dù rằng con có mò mẫm lòi cả mắt với mấy cái củi mục này đi chăng nữa—mà nhắc đến mắt mới ghê chứ, thề có Chúa, con phải nói là mình cực kỳ may mắn, bằng không thì con chẳng còn cái mắt nào mà đi tìm nó nữa rồi.'

'Thế quái nào mà mắt mày lại ra nông nỗi ấy hở con?' bà cụ hỏi.

'Ôi! Chẳng phải lũ ganconer—cầu xin Chúa phù hộ chúng ta thoát khỏi mọi tai ương hiểm họa!—đã ném quả bóng khúc côn cầu thẳng vào cả hai mắt con đấy ư! Và thế là con bị mù đặc suốt cả tiếng đồng hồ.'

'Và biết đâu đấy,' người mẹ nói, 'mấy người tốt lành đã bắt mất con bò của chúng ta thì sao?'

'Không đời nào, quỷ tha ma bắt chúng đi, chẳng có chuyện đó đâu,' Shemus quả quyết, 'vì thề có các đấng linh thiêng, con bò ấy khôn ngoan chẳng kém gì luật sư, và nó sẽ chẳng dại dột gì đi theo lũ ganconer chừng nào nó còn kiếm được thứ cỏ ngon lành mà con đã tìm cho nó ngày hôm nay.'

Cứ thế, người cung cấp thông tin cho tôi tiếp lời, họ bàn tán về con bò suốt đêm hôm đó và sáng hôm sau cả hai mẹ con liền lên đường đi tìm. Sau khi lục lọi khắp mọi ngõ ngách, trên dưới đủ kiểu, Shemus bỗng nhìn thấy thứ gì đó nhô lên khỏi một vũng bùn lầy trông rất giống cặp sừng của con vật nhỏ bé nhà mình!

"Ôi mẹ ơi, mẹ ơi," cậu kêu lên, "con tìm thấy nó rồi!"

"Ở đâu vậy hả con cưng?" bà cụ hỏi.

"Dưới vũng bùn lầy mẹ ạ," Shemus đáp.

Nghe vậy, bà lão tội nghiệp liền cất tiếng khóc than thảm thiết đến mức kéo tụ tập cả bảy giáo xứ xung quanh; và chẳng mấy chốc hàng xóm láng giềng đã kéo con bò ra khỏi vũng lầy. Nhìn qua thì ai cũng tưởng đó chính là con bò cũ, nhưng hóa ra lại không phải, như các vị sẽ nghe kể ngay sau đây.

Shemus và mẹ kéo con vật đã chết về nhà; sau đó lột da và treo thịt lên giàn bếp trên gác mái. Việc mất đi vài giọt sữa quả là một nỗi bất hạnh lớn, và dẫu họ có một lượng lớn thịt đi nữa, thì chúng cũng chẳng thể ăn mãi được; hơn nữa, cả giáo xứ đều chê bai khinh miệt việc họ ăn thịt một con thú chết mà không được tháo huyết. Nhưng trớ trêu ở chỗ, rốt cuộc họ chẳng thể nuốt nổi miếng thịt nào, bởi khi đem luộc lên thì nó dai như thịt thối và đen sì như một miếng than bùn. Cố cắn ngập răng vào một miếng thịt ấy chẳng khác nào nhắm thẳng vào tấm ván gỗ sồi, và khi kéo được nó qua kẽ răng, thể nào bạn cũng phải ngồi dịch ra xa bức tường một khoảng lớn vì sợ đập đầu vào đó. Cuối cùng thì họ đành phải vứt nó cho lũ chó, nhưng đến cả lũ chó cũng chẳng thèm ngửi, thế là nó bị ném xuống mương nước và cứ thế mục rữa dần. Tai họa này đã khiến tội nghiệp Shemus rơi biết bao giọt nước mắt mặn đắng, bởi giờ đây cậu buộc phải lao động vất vả gấp đôi trước kia, đầu tắt mặt tối lên núi cắt thạch thảo sớm hôm. Một ngày nọ, khi cậu đang đi ngang qua đống đá cuội này với một gánh chổi trên lưng, bỗng nhiên cậu trông thấy con con bò cái màu nâu xám nhỏ nhắn cùng hai tên đầu đỏ đang chăn dắt nó.

"Kia là con bò của mẹ tôi," Shemus-a-sneidh lên tiếng.

"Không phải đâu," một trong những tên đó đáp.

"Tao bảo chính là nó," Shemus nói, quăng đống chổi xuống đất rồi chộp lấy cặp sừng con bò. Ngay lập tức, những tên đầu đỏ liền lùa nó chạy thật nhanh đến chỗ dốc đứng này, và chỉ với một cú nhảy, con bò lao vút xuống vực, mang theo cả Shemus bám chặt lấy cặp sừng của nó. Cả hai chỉ tạo ra một tiếng tõm duy nhất dưới hồ, rồi làn nước khép lại phía trên họ, kéo cả hai chìm thẳng xuống đáy. Ngay lúc Shemus-a-sneidh nghĩ rằng đời mình thế là chấm hết, cậu bỗng thấy bản thân đang đứng trước một cung điện vô cùng tráng lệ được xây bằng ngọc ngà châu báu và đủ loại đá quý. Mặc dù đôi mắt bị lóa đi trước vẻ lộng lẫy nơi đây, thề có Chúa, cậu vẫn đủ khôn ngoan để không buông tay, và mặc cho chúng tìm mọi cách ngăn cản, cậu vẫn kiên quyết giữ chặt cặp sừng con bò nhỏ. Cậu được mời vào trong cung điện, nhưng nhất quyết không chịu bước vào.

Sự hỗn độn cuối cùng cũng lớn đến mức cánh cửa đột ngột bật mở, bước ra ngoài là một trăm quý ông quý bà, sang trọng chẳng kém gì những bậc quyền quý trong vương quốc.

"Cậu nhóc này muốn gì thế?" một kẻ có vẻ là chủ nhân lên tiếng hỏi.

"Tôi muốn lấy lại con bò của mẹ tôi," Shemus đáp.

"Đó không phải con bò của mẹ cậu đâu," vị quý ông nói.

"Bethershin!" Shemus-a-sneidh kêu lên; "tôi chẳng nhẽ lại không rõ con bò của mình chẳng khác nào lòng bàn tay tôi sao?"

"Cậu đã làm mất nó ở đâu?" vị quý ông hỏi. Thế là Shemus liền kể sạch mọi chuyện cho ông ta nghe: nào là cậu lên núi ra sao—nào là cậu thấy những người tốt lành chơi khúc côn cầu thế nào—nào là quả bóng đập vào mắt cậu ra sao và con bò bị mất thế nào.

"Ta tin là cậu nói đúng," vị quý ông vừa nói vừa rút ví ra, "và đây là tiền chuộc bằng giá của hai mươi con bò dành cho cậu."

"Không, không," Shemus đáp, "ông đừng hòng dùng trấu mà lừa được những con chim già dặn. Tôi chỉ đòi lại con bò của mình chứ không ham gì khác."

"Cậu đúng là một kẻ kỳ quặc," vị quý ông nói; "hãy ở lại đây và sống trong cung điện đi."

"Tôi thà sống với mẹ tôi còn hơn."

"Đứa trẻ ngốc nghếch!" vị quý ông nói; "hãy ở lại đây và sống trong cung điện này."

"Tôi thà sống trong túp lều của mẹ tôi còn hơn."

"Ở đây cậu có thể dạo bước qua những khu vườn trĩu nặng trái cây và hoa thơm."

"Tôi thà," Shemus đáp, "được đi cắt thạch thảo trên núi còn hơn."

"Ở đây cậu được ăn uống những món ngon vật lạ nhất."

"Chừng nào tôi lấy lại được con bò, tôi lại có sữa ăn cùng khoai tây."

"Ôi!" các bà các cô kêu lên, xúm lại quanh cậu, "chẳng lẽ cậu nỡ mang đi con bò đang cho chúng tôi sữa để pha trà hay sao?"

"Ôi!" Shemus đáp, "mẹ tôi cũng đang cần sữa chẳng kém gì bất cứ ai, và bà phải có nó; thế nên các người đừng có mà đôi co nữa—tôi phải lấy lại con bò của mình."

Nghe vậy, tất cả bọn họ liền xúm lại vây quanh cậu và chìa ra những hũ vàng nặng trĩu, nhưng cậu chẳng màng tới thứ gì ngoài con bò của mình. Thấy cậu cứng đầu cứng cổ như lợn nọc, họ bắt đầu đấm đá, đánh đập cậu; thế nhưng cậu vẫn bám chặt lấy cặp sừng, cho đến khi một cơn gió lớn thổi thốc cậu bay ra khỏi chốn đó, và chỉ trong chớp mắt, cậu thấy cả mình và con bò đang đứng sừng sững bên bờ hồ, mặt nước phẳng lặng đến mức trông như thể nó chưa hề bị khuấy động kể từ thời Adam còn là một chú bé—mà chuyện đó thì đã từ rất lâu rồi.

Thế là, Shemus-a-sneidh lùa con bò về nhà, và mẹ cậu mừng khôn xiết khi thấy nó trở về; nhưng ngay khoảnh khắc bà vừa thốt lên câu "Xin Chúa phù hợp cho con vật," nó liền sụp xuống lún sâu hệt như một khối than bùn vụn nát. Đó chính là cái kết cho con bò cái màu nâu xám của Shemus-a-sneidh.

"Và thưa ngài," người đồng hành của tôi tiếp lời, đứng vụt dậy, "đã đến lúc tôi phải đi tìm con bò màu nâu của mình rồi, và cầu xin Chúa đừng để lũ ganconer bắt mất nó!"

Tôi trấn an anh ấy rằng chẳng có điều gì phải lo lắng cả; thế rồi chúng tôi chia tay nhau.