Hudden, Dudden và Donald O'Nery là những người láng giềng gần nhau trong hạt Balinconlig, cùng chung nhau cày cấy bằng ba con bò đực; nhưng hai người trước, vì ganh ghét với sự khấm khá hiện tại của người sau, bèn âm mưu giết con bò đực của hắn, nhằm ngăn cản việc đồng áng của hắn được tiến hành suôn sẻ, để rồi khi túng quẫn, hắn sẽ phải bán đất đai mà chúng nhắm tới. Tội nghiệp Donald, khi phát hiện con bò đực của mình đã bị giết, liền lập tức lột da nó, vác tấm da lên vai với phần thịt hướng ra ngoài, rồi mang ra thị trấn gần đó để bán kiếm chút lợi nhuận. Dọc đường đi, một con ác là bay đậu lên chóp tấm da và bắt đầu mổ, miệng liên tục huyên náo. Loài chim này từng được dạy nói và bắt chước tiếng người, và Donald, ngỡ rằng mình hiểu được vài từ nó đang nói, bèn vòng tay tóm lấy nó. Khi đã bắt được con vật, hắn giấu nó vào trong chiếc áo bành tô rồi tiếp tục tiến về thị trấn. Sau khi bán tấm da, hắn bước vào một quán trọ để uống chút rượu mạnh, và nhân lúc đi theo bà chủ quán xuống hầm rượu, hắn liền bóp nhẹ con chim khiến nó phát ra vài âm thanh ngắp ngoải khiến bà vô cùng kinh ngạc.

Bà liền thốt lên với Donald: "Thứ gì mà tôi nghe thế này? Trông như tiếng người nói mà tôi chẳng tài nào hiểu nổi." Donald đáp: "Thật ra, đây là con chim của tôi, nó biết tuốt mọi chuyện trên đời và tôi luôn mang theo bên mình để nhận diện hiểm nguy đấy. Thề có Chúa," hắn nói thêm, "nó bảo rằng rượu ở quán bà ngon hơn hẳn thứ bà đang rót cho tôi." Bà chủ quán ngạc nhiên đáp: "Lạ thật đấy," đoạn bước sang một thùng rượu khác hảo hạng hơn và hỏi xem hắn có muốn bán con chim đó không. Donald đáp: "Tôi bán chứ, nếu được giá." "Tôi sẽ đong đầy tiền bạc vào chiếc mũ của anh nếu anh để lại nó cho tôi." Donald nghe vậy thì mừng khôn tả, nhận lấy số bạc rồi khập khiễng bước đi, lòng hân hoan vì vận may đưa lối. Chẳng mấy chốc khi về đến nhà, hắn đã chạm mặt Hudden và Dudden.

Hắn cất giọng: "Này các bác, các bác tưởng đã chơi xỏ tôi một vố đau, nhưng nào ngờ lại làm ơn mắc oán; vì các bác coi đây này, tôi kiếm được ngần này thứ từ tấm da đấy," vừa nói hắn vừa chìa ra cả mũ đầy bạc; "chưa bao giờ trong đời các bác thấy người ta săn lùng da thú tấp nập như bây giờ đâu." Ngay trong đêm hôm đó, Hudden và Dudden liền giết thịt những con bò đực của chúng, rồi sáng hôm sau khăn gói lên đường đi bán da. Khi đến nơi, chúng rảo bước qua tất cả các hàng quán buôn bán nhưng chỉ đổi lại được vài xu lẻ; rốt cuộc chúng đành phải bán tháo bán đổ, rồi hầm hậm kéo về nhà trong cơn giận dữ ngút trời, thề sẽ trả thù tên Donald khốn kiếp. Về phần Donald, hắn cũng láng mo phỏng đoán được sự thể sẽ xoay vần ra sao; và vì lo sợ chúng sẽ đột nhập khoét vách trộm cắp, hoặc thậm chí thủ tiêu mình khi đang ngủ, nên trước khi lên giường, hắn bèn để người mẹ già nằm thay chỗ của mình, còn bản thân thì ngả lưng sang chiếc giường ở phía bên kia ngôi nhà. Tưởng bà cụ chính là Donald, chúng liền bóp cổ bà ngay trên giường, nhưng vì nghe thấy tiếng động, chúng hoảng hốt tháo lui và để lại số tiền mang theo—điều khiến chúng vô cùng tiếc nuối.

Tuy nhiên, vừa rạng sáng, Donald đã cõng xác mẹ trên lưng và mang ra thị trấn. Dừng chân bên một cái giếng nước, hắn chống tay cho người mẹ ngồi tư thế cúi xuống uống nước, rồi bước vào một quán nước gần đó gọi ly rượu mạnh. Hắn bảo người phụ nữ đứng gần: "Phiền chị ra bảo mẹ tôi vào giếng uống nước với; cụ đang ở cái giếng đằng kia để uống nước, mà tai lại nặng; nếu cụ không để ý, chị hãy lay nhẹ rồi bảo tôi đang tìm cụ nhé." Người phụ nữ gọi mấy lần nhưng cụ già chẳng mảy may động đậy; cuối cùng bà tiến lại gần và lay cánh tay cụ, nào ngờ vừa buông tay ra thì cụ chúi đầu ngãỏ xuống giếng, và theo phỏng đoán của người phụ nữ, cụ đã chết đuối. Quá bàng hoàng và sợ hãi trước tai nạn bất ngờ, bà liền kể lại sự tình cho Donald nghe. Hắn kêu lên: "Trời Phật ơi, thế này là thế nào hở giời?"

Hắn lao ra kéo cụ lên khỏi giếng, miệng khóc lóc thảm thiết và diễn tuồng cứ như thể kẻ mất trí. Ngược lại, người phụ nữ kia còn hoảng loạn hơn cả Donald, bởi nỗi đau của hắn chỉ là kịch bản giả tạo, còn mụ ta thì cứ đinh ninh chính mình là thủ phạm gây ra cái chết của bà cụ. Dân làng hay tin liền xúm lại, quyết định quyên góp cho Donald một khoản tiền lớn để bù đắp sự mất mát, vì tai nạn xảy ra ngay tại xứ sở của họ, và thế là Donald mang về nhà một số tiền còn khủng hơn cả cái giá thu được từ con chim ác là. Họ chôn cất mẹ cho Donald, và ngay khi vừa trông thấy Hudden, hắn liền chìa ra chiếc túi tiền cuối cùng vừa nhận được. Hắn nói: "Đêm qua các người định hãm hại tôi, nhưng thật may cho tôi làm sao khi tai vạ ấy lại đổ lên đầu mẹ tôi, nhờ thế mà tôi vơ vét được nguyên cả cái túi tiền này để mua thuốc súng đấy."

Ngay đêm hôm ấy, Hudden và Dudden liền ra tay sát hại những người mẹ của chúng, rồi sáng hôm sau quảy theo xác các cụ lên thị trấn. Khi đến nơi với gánh nặng trên lưng, chúng đi dọc các con đường lớn nhỏ vừa đi vừa rao: "Ai mua vợ già để làm thuốc súng nào," khiến ai nấy nhìn thấy cũng cười phá lên, và cuối cùng bọn trẻ con trong vùng phải ném đất đá đuổi cổ chúng đi. Lúc này chúng mới nhận ra mình đã bị lừa một vố đau đớn, liền thề sẽ tiêu diệt Donald cho bằng được, vội vã chôn cất các cụ rồi lên đường truy lùng hắn. Khi đến nhà Donald, chúng bắt gặp hắn đang ngồi ăn điểm tâm liền xông vào trói gô lại nhét vào bao tải, rồi khiêng đi định vứt xuống khúc sông ở đằng xa để dìm chết. Trên đường đi qua lối xóm, chúng tình cờ đánh động một con thỏ rừng chỉ có ba chân, bèn vứt quẳng bao tải sang một bên để rượt theo, ngỡ rằng với ngoại hình ấy thì bắt nó dễ như trở bàn tay.

Tranh thủ lúc chúng vắng mặt, có một tay buôn gia súc đi ngang qua, nghe tiếng Donald ca hát phát ra từ trong bao tải thì vô cùng ngạc nhiên không hiểu chuyện gì đang xảy ra. Gã liền cất tiếng hỏi: "Sao bị nhốt trong đó mà mày vẫn cao hứng hát hò được thế hả?" Donald đáp: "Ồ, tôi đang trên đường lên thiên đàng ấy mà, chẳng mấy chốc nữa là thoát nợ trần gian." Tay buôn thốt lên: "Trời đất ơi, thế tao phải cho mày cái gì thì mày mới nhường chỗ cho tao?" Donald đáp: "Chịu đấy, cái giá cũng nặng đô phết đấy." Tay buôn bèn nói: "Tôi không có nhiều tiền mặt, nhưng tôi có hai mươi con bò tơ giống cực đẹp, tôi sẽ tặng hết cho anh để đổi chỗ cho nhau." Donald đáp: "Thôi được, tôi cũng chẳng tiếc cái bao tải này đâu, để tôi chui ra cho." Chỉ trong chớp mắt, tay buôn thả hắn ra rồi tự mình chui vào bao, còn Donald ung dung lùa đàn bò tơ thượng hạng về nhà và thả cho chúng gặm cỏ trên đồng nhà mình.

Sau khi tóm được con thỏ, Hudden và Dudden quay trở lại, vác bao tải lên vai tiếp tục hành trình mà chúng đinh ninh là đang mang Donald đi ném xuống sông cho chìm nghỉm. Xong xuôi, chúng hớn hở kéo nhau về nhà, định bụng sẽ lập tức thâu tóm toàn bộ tài sản của Donald, nhưng khốn thay, sự ngạc nhiên của chúng lớn nhường nào khi thấy hắn đã bình an vô sự ngồi chờ sẵn ở nhà trước cả chúng, lại còn sở hữu một đàn gia súc đẹp tuyệt trần trong khi trước đó chúng thừa biết hắn chẳng có lấy một con bò. Chúng trố mắt hỏi: "Donald, thế này là thế nào? Bọn tao tưởng mày chết đuối rồi cơ mà, sao lại có mặt ở đây trước cả bọn tao thế này?"

Hắn điềm nhiên đáp: "Ấy chà! Giá lúc nãy mấy bác vứt tôi xuống sông mà chịu khó nhảy xuống phụ một tay thì đó phải là mối mỏm béo bở nhất đời tôi rồi, vì ở dưới đó la liệt trâu bò với vàng bạc châu báu chẳng biết của ai bỏ chủ, chỉ tiếc là sức tôi có hạn nên không tài nào lùa hết về được chừng này, chứ nếu muốn tôi hoàn toàn có thể chỉ cho các bác chỗ kiếm hàng trăm con như thế." Cả hai tên nghe vậy liền thề độc sẽ kết thân với hắn, và Donald liền dẫn chúng đến một đoạn sông sâu hoắm, đoạn hắn nhấc bổng một hòn đá lên. Hắn bảo: "Nào, giờ thì nhìn cho kỹ nhé," vừa nói hắn vừa ném hòn đá xuống dòng nước; "chỗ này đây chính là nó, giờ một trong hai bác cứ nhảy xuống trước đi, nếu cần trợ giúp thì cứ việc cất tiếng gọi." Hudden vừa lao đầu xuống nước, chìm nghỉm đến tận đáy, rồi ngoi lên với những tiếng ì ục hệt như kẻ đang chìm tàu, miệng hòng thốt lên điều gì nhưng không sao nói nổi.

Dudden liền hỏi: "Nó đang lải nhải cái quá gì thế kia?" Donald tỉnh bơ đáp: "Thề có Chúa, nó đang kêu cứu đấy chứ còn gì nữa, bộ bác không nghe thấy à? Tránh ra để tôi," hắn vừa nói vừa lùi lại, "để tôi tự mình nhảy xuống. Tôi rành mấy vụ này hơn mấy bác nhiều." Sợ bị hớt tay trên, Dudden liền lao mình từ trên bờ xuống dòng nước, và thế là mạng sống của hắn cũng theo chân Hudden chìm nghỉm dưới đáy sông—đó chính là cái kết cục dành cho hai kẻ tham lam Hudden và Dudden.

Chú thích

[69] Một dạng sách tóm tắt từng được Thackeray nhắc đến trong tác phẩm Irish Sketch Book của ông.