Thuở trước, ở Ireland từng có những ngôi trường lớn, nơi mọi thứ tri thức đều được truyền dạy cho người dân, và ngay cả những kẻ nghèo khổ nhất thời ấy cũng hiểu biết hơn khối vị hào trưởng ngày nay. Riêng về phần các giáo sĩ, học thức của họ siêu việt hơn tất thảy, khiến tiếng tăm của Ireland vang dội khắp năm châu, và nhiều vị vua chúa từ các xứ sở xa xôi thường gửi các hoàng tử lặn lội đến tận Ireland để thụ giáo tại các học viện nơi đây.

Bấy giờ, trong số các học viên có một chú bé khiến ai nấy đều kinh ngạc bởi sự thông minh xuất chúng. Cha mẹ chú chỉ là những người lao động nghèo khó; thế nhưng, dù còn nhỏ tuổi và bần hàn đến đâu, chẳng vị hoàng tử hay con nhà quyền quý nào có thể sánh kịp tài học với chú. Ngay cả các bậc thầy cũng phải hổ thẹn; bởi khi họ cố gắng giảng dạy, chú thường nêu lên những điều họ chưa từng nghe bao giờ và vạch ra sự dốt nát của chính họ. Một trong những sở trường lớn nhất của chú là tranh biện; chú cứ luận bàn cho đến khi chứng minh được rằng màu đen là màu trắng, rồi khi đối phương đã chịu thua vì chẳng ai địch nổi cái tài ăn nói ấy, chú lại xoay chiều chứng minh rằng màu trắng thực ra là màu đen, hoặc đôi khi trên thế giới này chẳng hề có màu sắc nào cả. Khi chú trưởng thành, cha mẹ nghèo vô cùng tự hào về cậu con trai và quyết tâm cho chú theo đuổi con đường tu hành, cuối cùng họ cũng toại nguyện dẫu phải nhịn ăn nhịn mặc để gom góp tiền nong.

Chà, khắp Ireland chẳng tìm đâu ra một bậc hiền triết thứ hai như thế, và tài biện luận của ông vẫn sắc sảo như xưa, không một ai có thể đứng vững trước ông. Ngay cả các vị giám mục cũng thử đối thoại với ông, nhưng chỉ chuốc lấy sự bẽ bàng khi ông vạch trần ngay sự hiểu biết nông cạn của họ.

Thời đó chưa có các bậc thầy giáo khoa, mà chính các giáo sĩ là người dạy dỗ dân chúng; và vì con người này là kẻ thông uyên nhất Ireland, tất cả các vị vua chúa nước ngoài đều gửi hoàng tử đến chỗ ông, chừng nào nhà ông còn chỗ trọ. Dần dần, ông trở nên kiêu ngạo khôn cùng, bắt đầu quên đi nguồn gốc bần hàn của mình, và tệ hại nhất là quên cả Thượng Đế—Đấng đã tạo ra ông nên người. Thói quen tranh biện hiếu thắng đã ngấm sâu vào máu thịt, khiến ông lần lượt xoay sở chứng minh rằng chẳng có Luyện ngục, rồi đến Địa ngục, rồi Thiên đàng, rồi cả Thượng Đế; và cuối cùng, con người chẳng có linh hồn nào hết, chẳng khác chi con chó hay con bò, chết là hết thảy. "Ai từng nhìn thấy linh hồn bao giờ?" ông thường ngạo mạn bảo. "Nếu các ngươi chỉ ra được cho ta, ta sẽ tin." Không ai tìm được lời đáp trả; rốt cuộc, tất cả đều tin rằng vì chẳng có cõi nào khác, ai muốn làm gì ở cõi đời này cũng được; chính vị linh mục là kẻ làm gương trước khi ông cưới một thiếu nữ xinh đẹp làm vợ. Thế nhưng, vì chẳng vị linh mục hay giám mục nào trong xứ chịu đứng ra làm lễ cưới cho họ, ông đành tự đọc lời tuyên tán cho chính mình. Đó là một vụ bê bối tày trời, vậy mà chẳng ai dám hé môi nửa lời, bởi tất cả các hoàng tử đều đứng về phe ông, sẵn sàng tàn sát bất cứ kẻ nào dám cản trở lối sống trụy lạc ấy. Tội nghiệp lũ trẻ; chúng hoàn toàn tin tưởng ông và đinh ninh mọi lời ông thốt ra đều là chân lý. Cứ thế, những tư tưởng của ông bắt đầu lan rộng, và toàn thể xứ sở trượt dài vào con đường tội lỗi, cho đến một đêm nọ, một vị thiên thần từ Thiên đàng giáng xuống, báo cho vị linh mục biết rằng ông chỉ còn vỏn vẹn hai mươi tư giờ để sống.

Ông đâm ra run lẩy bẩy, bèn van xin được sống thêm chút nữa.

Nhưng vị thiên thần đáp lại với vẻ lạnh lùng rằng điều đó là bất khả.

"Ngươi cần thời gian để làm gì, hỡi kẻ tội đồ?" vị thiên thần hỏi.

"Ôi ngài ơi, xin rủ lòng thương xót linh hồn khốn khổ của con!" vị linh mục khẩn khoản.

"Ồ, không! Thế hóa ra ngươi có linh hồn cơ à," vị thiên thần nói. "Xin hỏi, ngươi phát hiện ra điều đó bằng cách nào?"

"Nó cứ trằn trọc thao thức trong lồng ngực con kể từ khi ngài xuất hiện," vị linh mục đáp. "Sao mà con ngu ngốc thế cơ chứ, lại không nghĩ ra điều này sớm hơn."

"Đúng là ngu ngốc thật," vị thiên thần phán. "Toàn bộ học thức của ngươi có ích gì, khi nó chẳng thể cho ngươi biết rằng mình có một linh hồn?"

"Ah, thưa ngài, nếu con sắp phải chết, xin hãy nói cho con biết bao giờ con mới được lên Thiên đàng?"

"Không bao giờ," vị thiên thần đáp gọn lỏn. "Ngươi từng chối bỏ sự tồn tại của Thiên đàng cơ mà."

"Vậy thưa ngài, con có thể xuống Luyện ngục được không?"

"Ngươi cũng chối bỏ cả Luyện ngục; ngươi phải đi thẳng xuống Địa ngục," vị thiên thần nói.

"Nhưng thưa ngài, con cũng chối bỏ cả Địa ngục nữa cơ mà," vị linh mục đáp lại, "thế nên ngài cũng chẳng thể tống con xuống đó được đâu."

Vị thiên thần có phần bối rối.

"Được rồi," ngài phán. "Ta sẽ cho ngươi biết ta có thể làm gì cho ngươi. Ngươi có thể tiếp tục sống trên cõi đời này một trăm năm nữa, tận hưởng mọi lạc thú, để rồi bị đày xuống Địa ngục vĩnh viễn; hoặc ngươi có thể chết trong vòng hai mươi tư giờ tới giữa những nỗi thống khổ hãi hùng nhất, rồi đi qua Luyện ngục, ở lại đó cho đến Ngày Phán xét, với điều kiện ngươi tìm được dù chỉ một người có lòng tin, và nhờ đức tin của người ấy, sự xủ ơn sẽ rủ xuống đời ngươi, cứu rỗi linh hồn ngươi."

Vị linh mục chẳng mất tới năm phút để đưa ra quyết định.

"Tôi xin chịu cái chết trong vòng hai mươi tư giờ," ông nói, "miễn là linh hồn tôi được cứu rỗi vào phút cuối."

Nghe vậy, vị thiên thần bèn căn dặn ông những việc cần làm rồi biến mất.

Ngay lập tức, vị linh mục bước vào căn phòng lớn nơi tất cả các học giả và vương tử đang tề tựu, lớn tiếng hỏi họ—

"Nào, hãy nói cho ta sự thật, không ai phải sợ việc trái ý ta cả; hãy nói cho ta biết các ngươi tin điều gì—con người có linh hồn hay không?"

"Thưa thầy," họ đáp, "trước kia chúng con từng tin con người có linh hồn; nhưng nhờ ơn thầy giáo huấn, chúng con không còn tin thế nữa. Chẳng có Địa ngục, chẳng có Thiên đàng, cũng chẳng có Thượng Đế. Đó là niềm tin của chúng con, bởi chính thầy đã dạy chúng con như vậy."

Lúc ấy, vị linh mục tái mặt vì sợ hãi, cất giọng kêu lên—"Hãy nghe đây! Ta đã dạy các ngươi một lời nói dối. Có một Thượng Đế, và con người có một linh hồn bất tử. Giờ đây ta tin tất cả những gì ta từng phủ nhận."

Nhưng những tràng cười vang dội đã át đi tiếng của vị linh mục, bởi họ đinh ninh rằng ông chỉ đang đùa cợt để thử tài biện luận của họ mà thôi.

"Xin hãy chứng minh điều đó đi, thưa thầy," họ hò reo. "Hãy chứng minh đi. Ai đã từng nhìn thấy Thượng Đế? Ai đã từng nhìn thấy linh hồn?"

Và cả căn phòng náo động trong tiếng cười cợt.

Vị linh mục đứng bật dậy để đáp lời họ, nhưng chẳng thốt nổi một lời. Toàn bộ tài hùng biện, mọi khả năng biện luận đều đã bay biến đi đâu mất; ông chẳng thể làm gì ngoài việc vò bứt tay chân và kêu lên, "Có Thượng Đế! Có Thượng Đế! Xin Chúa thương xót linh hồn con!"

Và tất cả bọn họ bắt đầu chế giễu ông! Nhại lại chính những lời ông từng dạy dỗ họ—

"Hãy cho chúng tôi thấy ngài ấy đi; hãy chỉ cho chúng tôi thấy Thượng Đế của thầy đi." Và ông hoảng hốt bỏ chạy khỏi bọn họ, rên rỉ trong nỗi thống khổ tột cùng, bởi ông nhận ra chẳng một ai tin sái cổ; và nếu vậy, làm sao linh hồn ông có thể được cứu rỗi?

Nhưng rồi ông nghĩ đến người vợ của mình. "Nàng ấy sẽ tin," ông tự nhủ; "đàn bà không bao giờ từ bỏ Thượng Đế."

Và ông tìm đến nàng; nhưng nàng bảo rằng nàng chỉ tin những gì ông dạy, và một người vợ hiền thì phải tin tưởng chồng mình trước tiên, trên hết thảy mọi thứ trên Thiên đàng lẫn trần gian.

Lúc bấy giờ, sự tuyệt vọng bao trùm lấy ông, ông lao ra khỏi nhà và bắt đầu hỏi bất cứ ai gặp trên đường xem họ có đức tin hay không. Nhưng câu trả lời từ tất cả mọi người đều y hệt—"Chúng tôi chỉ tin những gì ngọc thưa thầy đã dạy," bởi học thuyết của ông đã lan đi khắp chốn gần xa.

Rồi ông hoảng loạn gần như phát điên, bởi thời gian đang trôi qua từng khắc, ông ngã quỵ xuống đất ở một chốn hoang vu, khóc lóc và rên rỉ trong nỗi kinh hoàng, khi khoảnh khắc phải chết đang đến rất gần.

Đúng lúc đó, một đứa trẻ đi ngang qua. "Cầu Chúa ban phước lành cho ông," đứa trẻ cất tiếng chào.

Vị linh mục giật mình chồm dậy.

"Cháu có tin vào Thượng Đế không?" ông hỏi.

"Cháu từ một phương trời xa đến đây để tìm hiểu về Ngài," đứa trẻ đáp. "Liệu ngài có thể chỉ giùm cháu ngôi trường tốt nhất ở vùng này nằm ở đâu không?"

"Ngôi trường tốt nhất và người thầy xuất sắc nhất ở ngay gần đây thôi," vị linh mục nói, rồi tự xưng tên mình.

“Ồ, chớ tìm đến con người ấy,” đứa trẻ đáp, “vì cháu nghe nói ông ta chối bỏ Thượng Đế, Thiên đàng, Địa ngục, và thậm chí cả việc con người có linh hồn, chỉ vì ông ta không nhìn thấy nó; nhưng cháu sẽ sớm vả cho hắn tâm phục khẩu phục.”

Vị linh mục đăm đăm nhìn chú bé. "Bằng cách nào?" ông gặng hỏi.

"Thì," đứa trẻ nói, "cháu sẽ hỏi xem liệu ông ta có tin mình đang có sự sống hay không, rồi bảo ông ta hãy chứng minh sự sống cho cháu xem."

"Nhưng cháu tôi ơi, ngài ấy không thể làm thế được đâu," vị linh mục nói. "Sự sống là thứ không thể nhìn thấy; chúng ta mang nó trong mình, nhưng nó hoàn toàn vô hình."

"Vậy nếu chúng ta có sự sống dẫu chẳng thể nhìn thấy nó, thì chúng ta cũng có thể có một linh hồn, dẫu nó là thứ vô hình," đứa trẻ hồn nhiên đáp.

Khi nghe những lời ấy phát ra từ miệng chú bé, vị linh mục sụp xuống quỳ gối trước mặt em, tuôn trào những giọt nước mắt hạnh phúc, bởi giờ đây ông biết linh hồn mình đã được cứu; cuối cùng ông đã gặp được một người có đức tin. Và ông kể cho đứa trẻ nghe toàn bộ câu chuyện—về sự đồi bại, thói kiêu ngạo và sự báng bổ của ông đối với vị Thượng Đế vĩ đại; cùng việc vị thiên thần đã giáng trần và chỉ cho ông con đường duy nhất để được cứu rỗi, thông qua đức tin và lời cầu nguyện của một người có lòng tin.

"Bây giờ," ông bảo đứa trẻ, "hãy cầm con dao nhỏ này đâm vào ngực ta, cứ đâm rách thịt da cho đến khi cháu thấy sắc thái của cái chết hiện lên trên khuôn mặt ta. Sau đó hãy quan sát—vì một sinh linh sẽ bay vút lên từ thể xác ta khi ta trút hơi thở cuối cùng, và khi ấy cháu sẽ biết rằng linh hồn ta đã diện kiến trước tôn nhan Thượng Đế. Và khi trông thấy sinh linh ấy, hãy mau mau chạy đến trường học của ta, gọi tất cả các học trò đến để chứng kiến rằng linh hồn của người thầy đã rời khỏi thể xác, và rằng tất cả những gì thầy từng dạy chúng là một lời dối trá, rằng có một Thượng Đế hằng trừng phạt tội lỗi, có Thiên đàng, có Địa ngục, và con người mang trong mình một linh hồn bất tử định sẵn cho hạnh phúc hay đọa đày vĩnh cửu."

"Cháu sẽ cầu nguyện," đứa trẻ nói, "để có đủ dũng khí thực hiện việc này."

Rồi em quỳ xuống cầu nguyện. Khi đứng dậy, em cầm con dao rọc giấy đâm vào ngực vị linh mục, đâm đi đâm lại cho đến khi da thịt rách nát tơi bời; thế nhưng vị linh mục vẫn sống, dẫu nỗi thống khổ là vô cùng tận, bởi ông không thể chết cho đến khi tròn đủ hai mươi tư giờ.

Cuối cùng, sự đớn đau dường như dịu lại, và vẻ tĩnh lặng của cái chết bao trùm lấy nét mặt ông. Lúc bấy giờ, đứa trẻ đang đăm đăm quan sát liền nhìn thấy một sinh linh xinh đẹp tuyệt trần, mang bốn chiếc cánh trắng muốt như tuyết, từ thể xác người đã khuất bay vút lên bầu không trung và lượn lờ quanh đỉnh đầu ông.

Thế là em vội vã chạy đi gọi các học giả; và khi tận mắt chứng kiến cảnh ấy, tất cả bọn họ đều nhận ra đó chính là linh hồn của người thầy; họ ngẩn ngơ đứng ngắm nhìn trong sự kinh hoàng và tôn kính cho đến khi bóng hình ấy khuất hẳn vào những tầng mây.

Và đó chính là con bướm đầu tiên từng xuất hiện ở Ireland; để rồi ngày nay, ai nấy đều đinh ninh rằng loài bướm chính là linh hồn của những kẻ đã khuất, đang mòn mỏi chờ đợi khoảnh khắc được bước vào Luyện ngục, qua đó trải qua những đọa đày để được thanh tẩy và tìm về chốn bình an.

Kể từ dạo đó, các trường học ở Ireland hoàn toàn bị bỏ hoang phế, bởi người ta bảo nhau rằng, đi xa đến thế để học làm chi, khi mà bậc hiền triết uyên bác nhất toàn cõi Ireland còn chẳng biết mình có linh hồn hay không cho đến suýt đánh mất nó, và rốt cuộc chỉ được cứu rỗi nhờ niềm tin ngây thơ của một đứa trẻ.

Footnote

[52] Ancient Legends of Ireland.