Nhà Tôn Ngọc Hậu hiện giờ rối loạn như một mớ bòng bong. Lan Hoa đang khóc như mưa như gió, vừa khóc vừa kể cho mẹ nghe cảnh những kẻ vác súng đã lôi chồng nó đi khỏi nhà như thế nào. Người phụ nữ lương thiện, không biết chữ này, hoàn toàn không thể đánh giá được mức độ nghiêm trọng của chuyện này là ra sao. Ban đầu, nó cứ tưởng người ta lôi chồng mình đi để bắn. Mãi sau này, người trong thôn mới bảo nó rằng Vương Mãn Ngân bị đưa đến thôn bên nhà mẹ đẻ của nó để "lao động cải tạo". Thế là nó chặn Lan Hương lại ở bên đường khi con bé đi học về, dặn em gái trông coi nhà cửa, rồi tự mình dắt díu hai đứa con chạy đến cửa nhà mẹ đẻ để hỏi thăm xem công gia xử lý chồng nó ra sao. Bây giờ nó chẳng còn tâm trí đâu để nghĩ đến chuyện khác, chỉ quan tâm đến số phận của chồng mình thôi. Nghe người thôn Song Thủy nói, bây giờ bắt bốn người xúc đất, để chồng nó đẩy xe chạy, còn có kẻ vác súng đi theo sau lưng canh chừng. Tim nó như tan nát cả! Bố của lũ trẻ chưa từng chịu khổ cực bao giờ, thế này chẳng mấy chốc mà lấy mạng người ta sao? Còn nghe nói người ta bắt ép bố nó phải xúc đất cho Mãn Ngân; bố nó là người rất trọng thể diện, nói không chừng sẽ vì nhục nhã mà nghĩ quẩn mất.

Điều làm Lan Hoa lo lắng nhất lúc này là cậu em trai Tôn Thiếu An không có nhà. Trong nhà xảy ra chuyện lớn thế này, nếu có Thiếu An ở đây, mọi người còn có chỗ dựa tinh thần. Thế nhưng Thiếu An lại đi trấn Mễ Gia giải quyết công chuyện rồi.

Tiện thể nói qua, trấn Mễ Gia này tuy thuộc huyện khác, nhưng từ xã hội cũ đã là một trấn lớn. Người quanh thôn Song Thủy nếu muốn mua vật dụng gì quan trọng, mà ở Thạch Ngật Tiết không có, thì họ cũng không đến huyện thành Nguyên Tây của mình, mà đều sang trấn Mễ Gia ở huyện ngoài để mua sắm. Trấn Mễ Gia không chỉ gần đây, mà nguồn hàng cũng đầy đủ hơn huyện thành của họ — không chỉ có hàng trong tỉnh, mà còn có cả hàng từ Bắc Kinh, Thiên Tân chuyển về.

Nhưng Tôn Thiếu An không phải đến trấn Mễ Gia mua đồ, mà là đi chữa bệnh cho gia súc của đội. Con bị bệnh là con bò tốt nhất của đội. Thạch Ngật Tiết không có trạm thú y, sáng nay đội trưởng đã đích thân dắt bò đến trấn Mễ Gia. Lan Hoa biết, trấn Mễ Gia cách thôn Song Thủy hơn ba mươi dặm đường, bò lại là gia súc đi chậm, nói không chừng tối nay Thiếu An cũng không về kịp thôn Song Thủy!

Lúc này, người phụ nữ kinh hãi bất an ấy chỉ biết níu lấy tay áo mẹ khóc không ngừng. Người mẹ gầy gò mảnh khảnh cũng chỉ đành ngồi khóc cùng con. Hai người lớn khóc lóc đến mức chẳng còn tâm trí để ý đến trẻ con, Miêu Đản và Cẩu Đản không hiểu hai người lớn bị làm sao, cũng níu chân mẹ và bà ngoại mà gào khóc. Người không rõ nội tình mà nghe thấy tiếng khóc xé lòng này, chắc chắn sẽ tưởng nhà này có người chết thật rồi.

Cảnh tượng này làm bà nội của Ngọc Hậu ở cuối giường sưởi sợ chết khiếp. Người già sinh năm hai mươi ba đời vua Quang Tự nhà Thanh này, năm nay đã gần tám mươi tuổi, từ mấy năm trước đã bị bán thân bất toại nằm liệt trên giường. Bà lúc này đang hoảng sợ chớp chớp đôi mắt già nua đỏ ngầu vì bệnh, nhìn cả nhà gào khóc, không biết đã xảy ra tai họa tày đình gì. Tai bà không nghe được bao nhiêu, hoàn toàn không nghe hiểu cháu gái đang nói gì với con dâu mình. Bà chỉ nhìn biểu cảm trên gương mặt và tiếng khóc của những người này mà biết trong nhà có chuyện chẳng lành. Bà dùng giọng nói yếu ớt, không ngừng gặng hỏi hai người trên giường sưởi phía trước. Nhưng hai hậu bối trên giường chỉ mải khóc, không ai thèm để ý đến bà. Bà sốt ruột đến mức chửi bới hai người. Sau đó, dường như thấy con dâu quay đầu nói gì đó với bà, nhưng bà không nghe rõ. Đợi đến khi bà chuẩn bị nghe con dâu giải thích cho rõ ràng, thì con dâu lại quay đầu đi nói chuyện với cháu gái. Một hồi lâu, bà dường như chỉ nghe loáng thoáng được chữ "súng"... Súng? Chẳng lẽ thế sự lại đảo lộn nữa rồi? Từ thời Dân quốc đến giờ, bà đã trải qua không biết bao nhiêu lần thế sự đảo lộn. Bà đã không nhớ nổi trong hai dòng họ nhà mẹ đẻ và nhà chồng, có bao nhiêu người đã bỏ mạng trong những lần loạn lạc đó. Chẳng lẽ trước khi nhắm mắt xuôi tay, bà lại còn phải chứng kiến cảnh người thân chết chóc đau lòng một lần nữa sao? Bây giờ là kẻ nào lại làm loạn? Đội ngũ đã đến đâu rồi? Nếu đã không còn xa thôn Song Thủy, tại sao người trong nhà không mau chạy đi, ngồi đây khóc lóc cái gì? Đàn ông giờ đều đi đâu cả rồi? Ai chạy được thì mau chạy đi! Bà thì không chạy nổi rồi, bà cũng sống đủ rồi, một phát súng bắn chết đi cho xong, đỡ phải chịu tội sống này... A a! Chắc là ai đó trong nhà đã bị "quân trắng" bắn chết rồi, nên họ giờ mới không chạy... là ai nhỉ? Bà bắt đầu điểm danh từng người trong nhà trong lòng; dù nhiều người quen cũ bà đã quên sạch, nhưng những người này bà không bỏ sót một ai, ai trong nhà hiện đang ở ngoài bà đều liệt kê ra được. Ngọc Hậu? Sáng nay không phải nó vẫn ở nhà ăn cơm sao? Ngọc Đình? Nó đã qua tuổi đi lính rồi. Vậy, xem ra chỉ có thể là đứa nào trong số các cháu! Ba đứa con gái của Ngọc Đình thì không thể; hai đứa đang đi học của Ngọc Hậu còn nhỏ, chắc không đi đánh trận đâu, chúng chưa đến tuổi đi lính. Vậy xem ra, chắc chắn là Thiếu An rồi. Đúng rồi! Thằng bé này hôm nay cả ngày không thấy mặt đâu. Trời ơi, hôm qua vẫn còn ngay trước mắt, chẳng lẽ hôm nay vừa ra ngoài đã lên chiến trường? Vừa lên chiến trường đã...

Bà cụ vừa nghĩ đến việc cháu mình bị súng bắn chết, liền nằm trên giường gào khóc: "An An khổ mệnh của bà ơi! An An không được ăn không được uống của bà ơi! An An chưa kịp sống đã... Ôi chao ôi là ôi..."

Bà nhìn thấy hai mẹ con Lan Hoa trên giường đều quay đầu lại nói với bà, bà tuy không nghe thấy họ nói gì, nhưng bà nhìn ra là họ bảo bà đừng khóc nữa. Đồ quỷ con! An An chết rồi, chúng mày khóc, sao không cho tao khóc? Chúng mày thương nó, chẳng lẽ tao không thương nó! Bà chẳng cần biết họ nói gì, chỉ lo khóc đứa An An đã chết của mình!

Lúc này, Thiếu Bình và Lan Hương bước vào nhà. Thấy hai đứa trở về, ngoài bà nội vẫn tiếp tục khóc, hai mẹ con Lan Hoa đều dừng tiếng khóc. Thiếu Bình lấy mấy viên kẹo hoa quả mua ở trong thành phố ra, nhét vào tay hai đứa cháu, Miêu Đản và Cẩu Đản vui mừng liền vội vã nhét vào miệng. Thiếu Bình nhìn mẹ và chị gái mặt mũi lem luốc nước mắt, nói: "Khóc cái gì chứ! Chuyện đã xảy ra rồi thì cứ thế mà giải quyết thôi!" Lan Hương chẳng nói câu nào, lẳng lặng xách một cái thùng cám heo, ra ngoài cho heo ăn. Đứa trẻ hiểu chuyện biết rằng, việc lớn thế này trong nhà em không giúp được gì, tốt nhất là làm chút việc thực tế, đỡ gây thêm phiền phức cho những người lớn đang rối bời. Em nhìn thấy mẹ và chị gái ngồi trên giường khóc, biết heo vẫn chưa được cho ăn – con heo này chính là mạng sống của nhà họ đấy! Anh cả năm nào cũng vay tiền mua heo con vào đầu xuân, cả nhà lớn bé giúp nhau nuôi đến cuối năm, béo đến mức đi cũng không nổi. Tết nhất nhà chưa bao giờ mổ heo; để đổi lấy tiền chẵn, toàn bán heo sống cả. Tiền bán heo này chính là "ngân hàng" của cả nhà cho năm sau, bao gồm cả tiền học phí cho em và anh hai, mua sách vở và mấy thứ dụng cụ học tập cần thiết.

Sau khi Lan Hương đi, Thiếu Bình mới phát hiện bà nội vẫn đang khóc, và thấy bà cứ dùng cử chỉ ra hiệu bảo cậu lại gần.

Cậu vội vàng leo lên giường, ngồi xổm trước mặt bà nội, định đỡ bà dậy khỏi đống chăn đệm bẩn thỉu. Thiếu Bình tưởng bà muốn đi vệ sinh, lập tức ra hiệu cho chị mau mang bô ở ngoài cửa vào. Đến lúc này, sự chú ý của Lan Hoa và mẹ mới chuyển sang phía bà cụ, vội vàng đi tìm bô, sợ bà cụ ị đái ra giường.

Bà cụ bây giờ vẫn đang khóc thương cho Thiếu An đã chết, bà vừa khóc vừa giận dữ dùng cử chỉ ngăn cản họ mang bô lại, đồng thời thể hiện sự phẫn nộ tột độ trên mặt vì hai mẹ con Lan Hoa trước đó không nói rõ tai họa cho bà mà bây giờ lại hiểu lầm ý bà. Bà khóc gào bằng giọng khàn đặc: "An An của bà ơi...", rồi dùng một tay túm lấy cổ áo Thiếu Bình, bắt cậu phải ghé sát vào mình.

Bà cụ vừa khóc vừa hỏi Thiếu Bình: "Súng... bắn An An ở chỗ nào rồi?"

"Gì ạ?" Thiếu Bình hỏi lớn, không nghe rõ bà nói gì.

"Xác... của An An... đã mang về chưa?"

"Ái chà! Anh con vẫn khỏe mạnh mà! Ai bảo bà..." Thiếu Bình cười mếu máo.

"Họ bảo... súng bắn... vậy là bắn chết đứa nào?" "Không ai chết cả! Đều còn sống cả mà!" Thiếu Bình nói lớn.

"Thế chị con... chị con... khóc ai?" "Là anh rể con! Anh ấy..." Thiếu Bình nhất thời không biết làm sao để giải thích rõ chuyện này cho bà cụ đang lo sốt vó.

"Anh rể con... làm sao?" Bà cụ chợt ngừng khóc. Ồ! Điều làm bà nhẹ nhõm là, người thân nhất không xảy ra chuyện gì. Đối với bà, con rể của Lan Hoa tuy cũng quan trọng, nhưng rốt cuộc cũng không quan trọng bằng những người khác trong nhà.

Thiếu Bình vẫn không biết nên giải thích chuyện anh rể cho bà nội thế nào, đành tiện miệng nói: "Anh ấy phạm chút sai lầm, người ta bắt đi lao động cải tạo!"

"Lao... giáo?" Bà cụ không hiểu ý nghĩa của từ này.

Thiếu Bình không nhịn được cười.

Mẹ Thiếu Bình đã xuống giường, nói với con trai: "Con cứ bảo bà là chẳng có chuyện gì cả."

"Mẹ với chị khóc, bà nhìn thấy rồi, có lừa được không ạ?"

Lúc này, bà cụ càng sốt ruột hơn, chỉ vào đứa bé đang ăn kẹo dưới đất là Miêu Đản mà hỏi: "Là... Miêu Đản? Nó không phải vẫn khỏe sao?"

"Không phải ạ, là anh rể con!" Thiếu Bình cũng sốt ruột.

Có vẻ như bà cụ nhất quyết phải hỏi cho ra nhẽ, bàn tay gầy gò túm chặt cổ áo Thiếu Bình, gặng hỏi: "Anh rể con... xảy ra chuyện gì? Lao giáo... là làm sao?"

Thiếu Bình nói lớn: "Không phải mèo kêu, là lao động cải tạo! Giống như học sinh nghịch ngợm, bị thầy giáo phạt một trận ấy!" Cậu nhanh trí, ứng biến nghĩ ra một cách giải thích mà bà có thể hiểu được.

"Ồ..." Bà cụ lúc này mới thở phào nhẹ nhõm, bàn tay gầy buông cổ áo cậu ra, mệt mỏi nhắm mắt lại. Bà nghe hiểu rồi. Haizz, cái này mà cũng gọi là chuyện gì! Cũng đáng để già trẻ lớn bé khóc một trận sao? Xã hội cũ, thầy giáo thường lấy thước sắt đánh sưng cả tay học trò, sưng như bánh bao hấp ấy. Phạt một trận thì có là gì... Một nỗi kinh hoàng tưởng tượng đã tan biến trong đầu, bà lập tức chìm vào trạng thái vô thức như thường lệ.

Thiếu Bình lúc này mới nhớ ra, cậu còn dùng số tiền Nhuận Diệp đưa cho để mua hai lọ thuốc nhỏ mắt và một lọ thuốc giảm đau cho bà nội. Bà nội đầy mình bệnh tật, nhất là bệnh mắt, đã mắc phải nhiều năm nay. Nhà không mua nổi thuốc, bà cũng không cho mua, cuối cùng kéo dài thành bệnh mãn tính. Nhớ hồi nhỏ, vào mỗi buổi sáng mùa hè, cậu đều cùng Lan Hương ra ngoài đồng hái ít lá cỏ còn đẫm sương đêm, cẩn thận nâng niu mang về nhà, đắp lên mắt cho bà. Bà nói đắp cái này dễ chịu hơn cả nhỏ thuốc mắt. Có một lần, buổi sáng sương ít, cậu và em gái mãi mới hái được ít lá cỏ, Lan Hương hồi đó còn nhỏ, ở cửa nhà vô ý vấp ngã, làm sương trên lá cỏ rơi hết, nó sốt ruột khóc suốt cả buổi sáng. Từ khi bà nội yêu quý không thể cử động được, cả nhà ai cũng đau lòng. Mỗi bữa cơm trong nhà, bát đầu tiên luôn được bưng đến cho bà trước. Mấy đứa cháu lại càng có một tình cảm luyến tiếc vô hạn với bà – đứa nào trong số họ chẳng được bà ôm ấp trong chăn mà lớn lên?

Thiếu Bình đắp chăn lại cẩn thận cho bà, rồi nhảy xuống khỏi giường, nói với mẹ và chị gái đang rối bời không biết làm gì dưới đất: "Chị, chị nấu cơm đi. Mẹ, mẹ đong ít cao lương và đậu đen của nhà mình, rồi chuẩn bị thêm một bộ chăn màn, lát nữa con mang đến chỗ đại táo dân công cho anh rể. Tối nay mẹ với chị ngủ ở hang này. Nếu anh con không về, thì bảo bố ngủ ở hang nhỏ của anh ấy. Con với Lan Hương sang nhà Kim Ba ngủ. Vạn nhất anh con có về, thì bảo anh ấy ra phòng chăn nuôi của đội mà tạm một đêm..."

Thiếu Bình bình tĩnh sắp xếp những việc cấp bách trước mắt cho người mẹ và chị gái đang mất phương hướng. Khi cậu về đến thôn, đã nghe nói anh trai đi trấn Mễ Gia chữa bệnh cho bò của đội. Bố lúc này lại chưa về – hơn nữa tâm trạng ông chắc chắn đã tệ đến cực điểm. Trời sắp tối rồi, trong nhà vẫn còn đang hỗn loạn. Thực tế tàn khốc đòi hỏi cậu ngay lập tức phải trở thành người chủ sự tạm thời của gia đình này. Cậu đã lớn rồi, nên gánh vác trách nhiệm cho gia đình. Nghĩ mà xem, anh trai ở độ tuổi này của cậu, dù là ở trong nhà hay ngoài ngõ, đã gánh vác mọi việc lớn nhỏ rồi!

Mẹ và chị gái lập tức làm theo sự sắp xếp của cậu, mỗi người một việc. Họ lúc này rất cần một người lãnh đạo.

Lúc này, tâm trạng Thiếu Bình thậm chí đang ở trong một trạng thái hăng hái. Trước đây, mỗi khi giông bão cuộc đời ập đến, trái tim non nớt của cậu luôn run rẩy vì nó, rồi lại ép mình phải cắn răng chịu đựng sự tôi luyện. Hết lần này đến lần khác, khiến trái tim cậu dần trở nên mạnh mẽ hơn, và trong những lần khổ nạn, cậu cũng nếm trải được một hương vị khác của cuộc sống. Cậu cảm thấy mình đang từng bước tiến vào hàng ngũ những người trưởng thành. Cậu dần hiểu ra, sống trên đời, thì phải luôn chuẩn bị tinh thần chịu đựng khổ nạn. Cậu đã đọc qua một số cuốn sách, biết rằng dù là người bình thường hay nhân vật phi thường, đều phải trải qua rất nhiều khổ nạn trong cuộc đời mình... Thiếu Bình lấy thuốc mua cho bà nội ra từ chiếc túi sách cũ nát của mình trên nắp hòm. Cậu cầm lọ thuốc, lại leo lên giường, lay bà nội đang lơ mơ tỉnh dậy, giơ lọ thuốc trước mắt bà nói: "Bà ơi, xem con mua thuốc cho bà này. Đây là thuốc chữa mắt; còn đây là thuốc giảm đau, lúc nào toàn thân đau chỗ nào, bà uống một viên..."

Đôi mắt đỏ bệnh tật của bà cụ bỗng sáng lên, cái miệng lõm xuống mấp máy, gắng sức nâng một bàn tay gầy guộc, vuốt ve trên đầu Thiếu Bình hồi lâu, chỉ nghẹn ngào nói: "Bình Bình của bà... lớn rồi..."

Thiếu Bình nói: "Bà ngẩng đầu lên đi, con nhỏ thuốc mắt cho bà đây."

Khi Thiếu Bình nhỏ thuốc mắt xong cho bà, cậu nhìn thấy hai giọt nước mắt lăn ra từ khóe mắt bà. Cậu lặng lẽ leo xuống giường, một luồng cảm xúc ấm áp mà chua xót trào dâng trong lòng, khiến cậu cũng không nhịn được mà rưng rưng nước mắt. Cậu thầm nghĩ: Bà ơi, nếu con lớn lên, có khả năng rồi, mà bà vẫn còn sống, con nhất định sẽ để bà được hưởng phúc vài ngày...

Đúng lúc này, bố đột ngột từ ngoài cửa bước vào. Cả nhà lập tức dừng công việc lại, nhìn sắc mặt ông, muốn biết tình hình bên ngoài rốt cuộc thế nào? Gương mặt Tôn Ngọc Hậu đen sầm lại, chẳng nói một câu, đặt cái xẻng sắt sau cửa.

Người trong nhà thấy ông như vậy, không ai dám lên tiếng. Lan Hương không biết từ lúc nào đã ra ngoài nhặt một sọt củi, lúc này lặng lẽ đi vào từ cửa, rồi lại lặng lẽ đi đổ củi vào góc bếp.

Tôn Ngọc Hậu đứng dưới đất, cái tẩu thuốc liên tục đào bới trong túi thuốc, cũng không nhìn người khác, nói: "Chuẩn bị ít lương thực trong nhà, rồi dọn ra một bộ chăn màn nữa..."

"Mấy cái này con đều bảo mẹ chuẩn bị xong hết rồi. Lát nữa con mang đến cho anh rể ngay." Thiếu Bình khẽ nói.

Tôn Ngọc Hậu quay đầu nhìn con trai, sắc mặt dịu lại. Ông không phải xót cái thằng con rể nhị lưu tử kia – chỉ là những chuyện kiểu này rốt cuộc vẫn phải đến tay ông quản thôi. Không, ông đang thầm cảm ơn trong lòng vì con trai có thể nhìn thấy sự sống chết của ông, thay ông gánh vác những việc mà ông chẳng hề muốn đụng tới. Lúc này, ông mới như phát hiện ra đứa con trai thứ hai của mình đã lớn rồi. Phải rồi, nhìn vóc dáng nó kìa, cao lớn y hệt anh nó. Haizz, chỉ là ở trường ăn uống không tốt, nên hơi gầy gò một chút... Thú thật, lão già Ngọc Hậu thường cảm thấy tự hào về các con của mình trong lòng. Những đứa trẻ đứa nào cũng hiểu chuyện, biết lý lẽ, lớn lên khỏe mạnh, cứng cáp.

Đây chính là toàn bộ ý nghĩa cuộc đời ông. Đây chính là toàn bộ giá trị sống của ông.

Bây giờ, trời đã nhập nhoạng tối rồi. Mẹ Thiếu Bình đột nhiên hoảng hốt kêu lên bên bếp: "Ái chà, trời ơi! Tôi đây chết tiệt sao lại quên cho heo ăn rồi!"

Tôn Ngọc Hậu vừa nghe thấy liền nổi quạu, đang định mở miệng trách móc vợ, thì nghe thấy tiếng con gái Lan Hương ở góc bếp nói: "Mẹ, heo con cho ăn rồi..."

Ánh mắt của tất cả mọi người trong hang đều đổ dồn về phía đứa trẻ mười ba tuổi mà không ai trong số họ để ý đến này. Nó đang trút củi từ sọt ra ngoài. Chẳng biết từ lúc nào nó đã nhặt về được mấy sọt củi, đủ dùng để đun nấu trong một hai ngày. Lan Hương đáng yêu lặng lẽ làm mọi việc mà em có thể làm.

Hai vợ chồng già Tôn Ngọc Hậu xúc động nhìn đứa con út này của họ, đến một câu cũng không thốt nên lời. Đáng lẽ ra, nó là đứa bé nhỏ nhất trong nhà, nên được chiều chuộng một chút. Thế mà con bé lớn ngần này rồi, vẫn chưa được may cho một bộ quần áo ra hồn. Bây giờ nó đã lên học cấp hai ở Thạch Ngật Tiết, trên người vẫn còn mặc những bộ quần áo cũ của mấy năm trước, ngắn dài lởm chởm.

Tôn Ngọc Hậu đau lòng bước ra khỏi hang, đứng trong sân nhà, không ngừng đào bới cái tẩu thuốc lá sợi. Ông khom cái thân hình cao lớn, thẫn thờ nhìn ngọn núi Miếu Bình đen sì ở bên kia sông Đông Lạp. Ngọn núi vẫn như hồi ông còn trẻ, không cao thêm một thước, cũng chẳng thấp đi một tấc. Nhưng ông đã già rồi, và càng vô dụng hơn...