Lúc anh đến viện tử, người nhà Giả Băng vẫn đang chìm trong giấc ngủ say. Anh nhanh chóng rời khỏi nơi này, rẽ ra đường lớn.

Trên con đường lớn từ Nam Quan thông tới Bắc Quan, ngoại trừ những hành khách đi xe khách đường dài ra, giờ phút này vẫn chưa có mấy người.

Anh đón làn gió sớm mát lạnh, vội vã bước đi trên con đường vắng lặng. Mọi thứ trong thành phố đều mờ ảo trong mắt anh, tâm trí anh lúc này chỉ một mực muốn tìm cho được người họ hàng chưa từng gặp mặt kia.

Đến khi tới Bắc Quan, trời đã sáng bạch.

Anh hỏi thăm rõ ràng đường đi Dương Câu từ chỗ một ông lão quét đường. Thế là anh rẽ ngay cạnh Hoàng Nguyên tân quán, quẹo vào một con ngòi nhỏ. Lòng ngòi tương đối hẹp, hai bên sườn dốc ken dày đặc nhà cửa và thổ động giống như tổ ong. Nhìn vào sự khác biệt tốt xấu của những ngôi nhà và thổ động này, Tôn Thiếu Bình đoán đây là khu vực dân cư hỗn tạp gồm cán bộ, công nhân và nông dân.

Vừa bước đi trên con đường đất không được rải nhựa trong lòng ngòi, anh vừa lo lắng nghĩ: Tìm một người nông dân trong khu dân cư đông đúc phức tạp thế này xem ra khó quá. Thỉnh thoảng có những người đi xe đạp và đi bộ đi ngược chiều lướt qua, nhưng anh không mở miệng hỏi. Những người này đều là cán bộ hoặc công nhân đi làm, họ không thể nào biết có một người làm ruộng tên là Mã Thuận được.

Anh nhìn thấy cạnh giếng nước ven đường có một ông lão đang dùng ròng rọc kéo nước, tuy ăn mặc cũng khá, nhưng có lẽ là nông dân — nông dân vùng ven thành thị ăn mặc đương nhiên không rách rưới giống như nông dân vùng núi.

Thế là anh thử bước tới hỏi thăm ông lão này về người họ hàng Mã Thuận của mình.

Hỏi đúng ngay! Ông lão chỉ cho anh một cái viện tử trên sườn đất hướng dương, nói: "Sống ở ngay đó thôi, chúng tôi vốn là người cùng một tiểu đội sản xuất."

Tim Tôn Thiếu Bình đập thình thịch, hào hứng leo lên sườn đất nhỏ kia.

Hai vợ chồng Mã Thuận có vẻ vừa mới ngủ dậy, bô đựng nước tiểu còn chưa đổ, hai đứa trẻ vẫn đang ngủ trên kang.

Khi Tôn Thiếu Bình nói rõ cho người họ hàng biết mình là ai, người ông cậu xa và thím chưa từng gặp mặt ấy coi như miễn cưỡng thừa nhận người cháu ngoại này.

Mã Thuận trông có vẻ khoảng bốn mươi tuổi, trên khuôn mặt thô ráp đảo qua đảo lại đôi mắt nhỏ linh lợi. Ông ta không mặn không nhạt liếc anh một cái, hỏi: "Cậu cứ tay không tấc sắt thế mà chạy ra đây à?"

Hành lý của tôi gửi ở một nơi khác rồi, tôi muốn..."

Tôn Thiếu Bình còn chưa nói hết câu, thím cậu đã hung ác quát chồng mình rằng: "Còn không mau đi gánh nước!"

Nghe giọng điệu, Tôn Thiếu Bình biết là mụ đang nhắm vào mình để gây khó dễ, anh liền lập tức nói: "Cậu ơi, để cháu đi gánh!" Vừa nói, mắt anh đã đảo tìm xem thùng nước để ở đâu trong cái hang này.

Thùng nước để ở trong góc khuất của hang! Anh không nói thêm lời nào với hai người họ hàng không chào đón mình này, cứ thế đi qua xách đòn gánh bước ra ngoài. Hai vợ chồng Mã Thuận có lẽ còn chưa phản ứng lại, thì anh đã ra đến viện tử rồi.

Ông cậu đuổi theo nói: "Cái giếng chắc cậu không biết đâu..."

"Biết ạ!" Anh đáp mà không ngoảnh đầu lại.

Tôn Thiếu Bình một mạch gánh bốn chuyến nước cho nhà họ hàng — cái vại nước lớn kia sắp trào cả ra ngoài.

"Khí thế" tự ý phục vụ người khác thế này khiến người họ hàng ngượng ngùng không thể tiếp tục nổi giận. Sắc mặt hai vợ chồng Mã Thuận dịu xuống, dường như đang thầm nghĩ: Thằng nhóc này xem ra cũng lanh lợi phết đấy! Ông cậu bảo anh: "Sức cậu cũng không nhỏ đấy nhỉ, phải rồi, tự dưng tao chợt nhớ ra, nhà bí thư đại đội chúng ta đang xây nhà kìa, tao dẫn mày qua đó xem người ta có cần người không. Mày biết làm thợ mộc thợ nề gì không?"

"Chẳng biết gì cả, chỉ có thể làm thợ phụ thôi ạ." Tôn Thiếu Bình thành thật đáp.

"Ồ... tao nhớ mấy năm trước ở quê ai đó nhắc qua, chẳng phải mày từng đi dạy học ở thôn các mày à? Việc thợ phụ toàn là vác những cục đá lớn, mày gánh nổi không?" "Cậu đừng nói với người ta là cháu từng đi dạy học nhé..."

"Thế thì được, chúng ta đi thôi."

Mã Thuận nói đoạn liền dẫn Tôn Thiếu Bình đến nhà bí thư đại đội của họ.

Bí thư đang ngồi uống bia bên chiếc bàn kang nhỏ cùng một người trông giống cán bộ. Trên bàn bày mấy đĩa thức ăn bằng thịt.

Lúc Tôn Thiếu Bình theo cậu bước vào, bí thư không kịp chào hỏi họ, chỉ cắm cổ tiếp tục cười nịnh nợ nói với vị cán bộ kia rằng: "... Địa bàn này hoàn toàn trông cậy vào Lưu bí thư anh đấy! Không thì dẫu tám đời nhà tôi cũng đừng mong dựng nổi cái viện này... Cầm cốc nào!" Bí thư nâng chai bia chạm "cốp" một cái vào chai của người nọ, hai người liền kề miệng vào cổ chai, mỗi người nốc cạn hơn nửa chai.

Đặt chai bia xuống, bí thư mới quay đầu hỏi: "Mã Thuận, anh có việc gì thế?"

Ông cậu anh đáp: "Tôi dẫn tới một đứa thợ phụ, không biết chỗ anh có cần người nữa không?" "Thợ phụ đầy từ đời nào rồi!" Bí thư vừa nói vừa nhấc chai bia lên kề vào miệng. Nhưng mà, trong khoảnh khắc uống bia, anh ta liếc trộm Tôn Thiếu Bình bằng đuôi mắt.

Đoán là bí thư thấy tên "thợ phụ" này thân hình cũng khá, liền bảo vị cán bộ kia: "Cậu cứ uống trước đi, tôi ra ngoài nói chuyện với họ một lát!"

Ba người ra đến viện tử, bí thư hỏi Mã Thuận: "Tiền công tính thế nào?" "Giá cũ từ trước là hai đồng..." Ông cậu đáp lời bí thư.

Bí thư trề môi, hít ngược một hơi.

Một đồng rưỡi!" Tôn Thiếu Bình lập tức chen vào.

Bí thư "phụt" một tiếng nhổ hơi vừa hít vào miệng ra, sau đó sảng khoái bảo Tôn Thiếu Bình: "Thế thì hôm nay cậu đi làm luôn đi!"

Ông cậu đứng bên ngây người, không hiểu sao đứa cháu lại bán sức mình với cái giá thấp như thế. Đối với Tôn Thiếu Bình, dù một ngày kiếm được một đồng cũng cứ làm. Anh hỏi trước vấn đề cấp bách nhất: "Có chỗ ở không ạ?"

Được chứ! Chỉ là hang hở miệng, không có cửa sổ thôi." Chủ nhà đáp.

"Thế không sao ạ!"

Chuyện đi làm đã bàn xong, Tôn Thiếu Bình sốt ruột đến mức chẳng thèm quay lại nhà cậu nữa, đứng dậy đi thẳng đến nhà Giả Băng ở Nam Quan tìm bọc chăn chiếu của mình.

Ra đến đường lớn, anh cảm thấy bước chân nhẹ bẫng lạ thường. Lúc này anh mới để ý đến phong cảnh hai bên đường, các cửa hàng đều đã mở cửa, khắp nơi là dòng người tấp nập. Trong những tủ kính lớn đủ màu rực rỡ, muôn hồng nghìn tía. Các cô gái là những người đi đầu trút bỏ áo mùa đông, đổi sang mặc áo len áo sợi rực rỡ, tay xách túi da nhỏ thời trang, ưỡn bộ ngực căng đầy đi lại trên phố. Những cây hòe tây bên vỉa hè chi chít từng chùm hoa trắng muốt, hương thơm ngào ngạt lan tỏa khắp thành phố.

Tôn Thiếu Bình bèn chọn cuốn "Ruồi trâu" trên giá sách — anh đã nghe Hiểu Hà giới thiệu về cuốn sách này từ rất lâu rồi.

Cứ như thế, anh vác bọc chăn chiếu của mình, tay xách chiếc túi vàng rách, ôm ngực giắt cuốn "Ruồi trâu", đi đến nhà bí thư đại đội ở Dương Câu, Bắc Quan. Vợ bí thư là một người tinh ranh tháo vát, trông có vẻ ít nhất cũng lo được một nửa việc gia đình. Mụ dẫn Tôn Thiếu Bình đến cái hang hở miệng nơi các thợ nề thợ mộc ở, đoạn gọi người họ hàng làm giám sát công trường đến, giao anh cho người đốc công này.

Cái hang hở miệng này trải đầy rơm lúa mì; trên lớp rơm xếp la liệt mười mấy bọc chăn gối, chỗ trống gần như bị chiếm sạch. Tôn Thiếu Bình đành đặt chút hành lý ít ỏi của mình ở góc ngoài cùng bên cửa hang.

Ăn cơm trưa xong, Tôn Thiếu Bình liền đi làm.

Đương nhiên anh làm việc nặng nhất — vác đá từ bãi đá trong ngòi lên sườn núi giữa lưng chừng chỗ xây hang.

Vác những khối đá lớn nặng hơn trăm cân, leo lên con dốc đứng ấy, người ta đến đứng thẳng lưng cũng không nổi, cường độ lao động chẳng khác gì trâu ngựa kéo cày cuốc.

Tôn Thiếu Bình dẫu chưa từng chịu khổ thế này, nhưng anh cắn chặt răng không để mình kém hơn người khác. Anh biết rằng, đối với một kẻ đi làm thuê cu li, ba ngày đầu tiên đi làm là quan trọng nhất. Nếu mấy ngày đầu không làm được, chủ nhà sẽ sa thải cậu ngay lập tức — ở đầu cầu Đông Quan thiếu gì thợ phụ!

Mỗi khi vác đá leo dốc, ý thức của anh lại rơi vào trạng thái tê liệt một nửa. Hòn đá nặng trĩu suýt chút nữa ép anh lún sâu vào đất. Mồ hôi tuôn xối xả dọc ngang trên mặt như những con suối nhỏ, mà anh lại chẳng rảnh tay để lau; đôi mắt bị mồ hôi muối cho xót rát, dọc đường chỉ có thể nhắm hờ. Hai đôi chân run lẩy bẩy như cái sàng, bất cứ lúc nào cũng có nguy cơ ngã quỵ. Lúc này, trên đời chẳng còn tồn tại thứ gì nữa, tư duy chỉ tập trung vào một điểm: Tiến về phía trước, vác đá đến nơi xây hang — đối với anh mà nói, mỗi một lần đến đó đều gần như là một mục tiêu vĩ đại không thể với tới!

Ba ngày trôi qua, sống lưng anh đã bị đè cho nát bét. Anh không thể tận mắt nhìn thấy tình cảnh thảm hại sau lưng mình, chỉ cảm giác như bị cành gai nhọn quất qua vậy. Hai bàn tay theo đó cũng sưng phồng lên, lớp da thịt bị đá mài mòn mỏng như một tờ giấy trong suốt, đến cả mạch máu nhỏ cũng nhìn thấy được. Đặt những bàn tay thế này lên thớ đá mới chẳng khác nào đặt lên lưỡi dao! Tối ngày thứ ba khi nằm ngủ, toàn thân anh đau rát như bị lửa đốt. Trong giấc mơ, anh khao khát có một thứ gì đó lạnh ngắt dập tắt ngọn lửa trên người mình. Anh mơ thấy trời mưa, những giọt mưa lách tách rơi trên khuôn mặt đang nóng bừng... Một trận ngạc nhiên mừng rỡ đánh thức anh dậy từ trong giấc mộng. Lạ thật! Anh cảm thấy trên mặt mình thực sự có vài giọt nước ẩm ướt. Trưa mưa á? Nhưng anh ngủ trong hang, mưa sao lại có thể nhỏ lên mặt được chứ?

Anh mở to mắt, phát hiện một thợ đá ở bên cạnh mình đang cởi truồng chui vào ổ chăn. Anh cảm thấy buồn nôn, vội vàng dùng chăn lau mặt — anh biết, đây là lúc người thợ đá đi tiểu xong bước qua người anh, đã vẩy mấy giọt nước tiểu còn sót lại lên mặt anh. Không cần thiết phải nổi trận lôi đình, kẻ đi làm thuê thì ai lại đem chuyện này ra để chấp nhặt! Anh trùm chăn kín đầu, rất nhanh lại chìm vào giấc ngủ chẳng biết trời đất là gì...

Ba ngày sau, Tôn Thiếu Bình dẫu đau đớn khắp mình mẩy không chịu nổi, nhưng điều khiến anh ăn mừng là anh không bị chủ nhà đuổi việc — anh đã vượt qua ải đầu tiên!

Những ngày tiếp theo sau đó, mọi thứ không có gì thay đổi. Anh tiếp tục cắn răng chịu đựng những thử thách như trâu ngựa. Những lúc thế này, thậm chí anh còn chẳng suy nghĩ xem tại sao mình lại phải chịu đựng nỗi thống khổ nhường ấy. Là vì một đồng rưỡi kia ư? Có thể coi là thế, mà cũng có thể coi là không phải. Anh cho rằng đây chính là cuộc sống của anh...

Buổi tối, lưng đau đến mức không thể đặt nổi xuống đệm, anh đành nằm sấp để ngủ. Lúc người khác đã ngủ say, anh liền vén lớp áo phía sau lên cho gió mát vỗ về vùng da thịt đang lở loét của mình.

Đêm hôm đó, khi anh đang nằm sấp ngủ như thế, chợt cảm thấy có ai đó đang khẽ lay đầu mình.

Anh giật mình mở mắt, nhìn thấy bên cạnh mình có một người phụ nữ đang ngồi xổm.

Trong cơn mơ màng, anh nhận ra đây là vợ bí thư, anh vội vàng kéo chiếc áo sau lưng xuống để che khuất tấm lưng của mình.

Lúc trước anh làm nghề gì thế?" Vợ bí thư khẽ hỏi anh.

"Cháu... vẫn luôn lao động ở nhà ạ." Tôn Thiếu Bình ấp ú nói.

Vợ bí thư lắc đầu, nói: "Không phải! Cậu cứ nói thật đi."

Tôn Thiếu Bình biết mình không thể che giấu được người chủ nhà đến thăm vào ban đêm này, đành quay phắt đầu sang một bên, nói: "Cháu vốn dĩ dạy học ở thôn..."

Vợ bí thư im lặng hồi lâu. Sau đó nghe thấy mụ thở dài một tiếng rồi rời đi.

Tôn Thiếu Bình không tài nào chợp mắt được nữa, anh nhìn qua cái hang hở miệng tối om, ngắm vầng trăng sáng trên bầu trời, không kìm được mà trào dâng hai ngấn lệ trong đôi mắt, giữa sự tĩnh lặng sâu thẳm, từ nơi rất xa truyền đến tiếng "thình thịch" của máy kéo...

Anh thầm nghĩ: Có lẽ ngày mai anh sẽ bị chủ nhà đuổi cổ đi mất — thế thì anh còn có thể tìm được việc làm ở nơi nào khác nữa đây?

Ngày hôm sau, điều nằm ngoài dự liệu của Tôn Thiếu Bình là anh không những không bị đuổi đi, mà còn được đổi sang một "công việc ngon nghẻ" — từ thợ vác đá ban đầu được điều sang khoan lỗ mìn.

Công việc mới đương nhiên nhẹ nhàng hơn vác đá rất nhiều. Thông thường những chỗ béo bở này đều do họ hàng hoặc bạn bè của đốc công công trường đảm nhận. Khỏi phải nói, những người thợ phụ cùng vác đá với anh đều vô cùng kinh ngạc; sao tự dưng thằng nhóc mày lại được "cất nhắc" thế?

Tôn Thiếu Bình hiểu rõ trong lòng, đây là do nữ chủ nhân đã sinh lòng trắc ẩn với anh. Haiz, vì người phụ nữ tốt bụng này, anh thật muốn tìm một nơi nào đó để khóc oà lên một trận. Đối với anh mà nói, đổi sang làm việc nhẹ nhàng tất nhiên là rất tốt, nhưng quan trọng hơn cả là trong hoàn cảnh thay đổi như thế này, anh bất ngờ cảm nhận được sự ấm áp của tình người. Không cần phải bàn cãi, ở cái địa vị như anh lúc bấy giờ, thứ tình cảm tốt đẹp do được người khác quan tâm ấy quả thực không thể dùng lời ngọc để diễn tả cho hết...

Nửa tháng sau, Tôn Thiếu Bình đã bắt đầu dần thích nghi với cuộc sống mới của mình. Lớp da thịt lở loét trên lưng đã đóng vảy khô, biến thành một thứ cảm giác ê ẩm âm ỉ; chứ không còn buốt nhói như lúc ban đầu. Lớp da ở tay sau khi bị mài mỏng thì lại bắt đầu dày lên, chạm vào đá cũng không còn cảm giác đau rát như dao cắt nữa. Khung xương bị sự mệt nhọc cường độ cao làm cho rệu rã — nhờ thế mà có thể chịu đựng được áp lực bình thường một cách thoải mái hơn...

Trận mưa xuân dầm dề đầu tiên ở cao nguyên Hoàng Thổ đã kéo cới. Ngày mưa không thể đi làm, những người thợ xây liền tranh thủ thời gian, ngày đêm lăn quay ra ngủ trong cái hang hở miệng chẳng có cửa sổ; tiếng ngáy nặng nề vang lên như sấm đợt nọ tiếp đợt kia. Ngày mưa không đi làm, đương nhiên không có tiền công, nhưng theo quy tắc chung, chủ nhà vẫn bao cơm cho thợ.

Ngày thứ hai trời mưa, sau khi đã ngủ đủ giấc, Tôn Thiếu Bình rất muốn ra phố đi dạo một chút. Anh tính toán rồi, anh đã kiếm được hơn hai mươi đồng, anh muốn ứng trước mười đồng từ chỗ chủ nhà, cộng với hơn chục đồng mang theo ban đầu, ra phố tự sắm cho mình một bộ áo khoác... Quần áo của anh đã rách đến mức sắp không thể nhìn nổi nữa rồi.

Sau khi lấy tiền từ tay nữ chủ nhân, anh lại mượn một chiếc mũ rơm cũ của một người thợ. Một mình anh đội mưa xuân lất phất đi ra phố.

Đường phố trong mưa thưa thớt người qua lại, xe hơi bắn nước chạy vụt qua; ở phía xa, dòng sông Hoàng Nguyên nước dâng cao phátي ra tiếng rên rỉ trầm đục.

Sau khi bước ra khỏi con đường lầy lội ở Dương Câu, Tôn Thiếu Bình không nhịn được bèn áp sát vào cánh cổng sắt lớn của Hoàng Nguyên tân quán. Ghé mắt nhìn vào bên trong một lát — bên trong đó là một cuộc sống khác mà anh vốn chẳng thể hiểu nổi...

Rời khỏi tòa nhà tráng lệ này, chẳng vì sao cả, anh chợt nhớ ngay đến Điền Hiểu Hà.

Đúng vậy, họ lại ở cùng một thành phố rồi — cách đó không xa chính là Trường sư phạm Hoàng Nguyên nổi tiếng. Nhưng anh quyết sẽ không tìm gặp cô ấy nữa. Người ta đã trở thành sinh viên đại học rồi, còn anh hiện giờ chỉ là một tên cu li làm thuê, sao có thể đi tìm cô ấy chứ! Cùng với khoảng cách về địa vị xã hội ngày một lớn, tất cả những chuyện quá khứ dường như nhanh chóng trở nên xa vời.

Anh nghĩ, nếu hiện tại mà chạm mặt Hiểu Hà, hai bên chắc chắn sẽ có cảm giác xa lạ mất thôi... Bạn bè ạ, xem như chúng ta đã vĩnh biệt nhau rồi!

Tôn Thiếu Bình đi đến cửa hàng bách hóa lớn nhất trong thành phố, cẩn thận chọn cho mình một bộ đồ vải ka-ki màu xanh đậm. Anh ôm bộ quần áo được bọc trong lớp giấy kiếng ép vào nách với tâm trạng vui mừng, sau đó đi dạo lơ ngơ dọc theo con đường một lát, rồi quay người đi về phía Dương Câu; sau khi mua quần áo xong, trong người anh chẳng còn mấy đồng, thà cứ lang thang nhảm nhí trên phố chẳng bằng quay về ngủ một giấc còn hơn!

Khi anh từ ngoài phố trở về cái hang hở miệng ấy, khắp hang thợ thuyền vẫn ngủ say như chết.

Anh mở chiếc túi vàng bên cạnh chăn ra, cất bộ quần áo mới mua vào. Lúc này, anh mới phát hiện ra cuốn "Ruồi trâu" trong túi xách — nửa tháng trời nay, anh đã quên mất cuốn sách mượn từ chỗ thầy Giả, thậm chí còn quên bẵng cả việc bản thân mình là một người biết chữ nữa cơ đấy! Hay quá, ngày mưa không phải đi làm, bây giờ anh vừa khéo có thể đọc cuốn sách này rồi. Trong lòng anh tức thì dâng lên một cảm giác kích động run rẩy!

Anh nhanh chóng ngả người xuống đống chăn rách của mình, vội vàng mở cuốn sách ấy ra, không kìm được mà cất tiếng đọc thành lời: "Arthur đang ngồi trong thư viện của Chủng viện Pisa, đang lật giở một đống bản thảo bài giảng..."