Thiên nhiên không quan tâm đến hỉ nộ ái ố của nhân gian, luôn tuân theo quy luật của riêng mình mà biến đổi bốn mùa theo trình tự.
Mùa xuân năm 1976 theo tiếng sấm đầu tiên của ngày Kinh Trập, đã đến với cao nguyên Hoàng Thổ đúng như dự kiến.
Một ngày trước Tết Thanh Minh, khí hậu đột ngột ấm lên, ánh mặt trời ôn hòa chiếu rọi xuống mặt đất vừa mới tan băng.
Ở trong bến núi phía đối diện sông Nguyên Tây, hoa đào lại một lần nữa nở rộ đỏ thắm. Trên những triền dốc thoai thoải hai bên bờ sông, những mầm cỏ xanh vừa nhú lên khỏi mặt đất xen lẫn với cỏ khô, vàng vàng xanh xanh, phô bày một cảnh tượng đầy sức sống. Những nhành liễu như mái tóc óng ả của thiếu nữ, đung đưa trong gió xuân. Én vẫn chưa thấy bóng dáng, lúc này có lẽ chúng vẫn đang trên đường trở về phương Bắc, chỉ một hai ngày nữa là có thể bay về. Sông Nguyên Tây đã sớm cởi bỏ xiềng xích của lớp băng cứng, reo vui ca hát chảy về phương xa... Thế nhưng, Nhuận Diệp ngồi trên triền cỏ bên bờ sông Nguyên Tây, trong lòng vẫn là một mùa đông giá rét.
So với cùng thời điểm này năm ngoái, cô gầy đến mức thay đổi cả diện mạo. Cho dù vẫn là bộ quần áo cũ, giờ đây lại trở nên rộng thùng thình một cách bất thường; khuôn mặt trái xoan ngày nào đã hóp lại, hai vệt ửng hồng đáng yêu trên má cũng đã nhạt phai. Đôi mắt đã mất đi vẻ rạng ngời ngày trước, tựa như ngọn lửa đang lụi tàn. Mái tóc ngắn xõa xượi lại được tết thành hai bím nhỏ, ủ rũ rủ xuống hai bên vai.
Lúc này, tay cô đang mân mê một đóa hoa Mã Lan vừa hái, mắt thất thần nhìn dòng nước sông Nguyên Tây đang ào ạt chảy về hướng Đông. "Vấn quân năng hữu kỷ đa sầu? Kháp tự nhất giang xuân thủy hướng đông lưu!" Những vần thơ bất hủ mà vị phế quân đánh mất giang sơn kia viết ra, chính là để tả đúng tâm trạng của Nhuận Diệp lúc này.
Xong rồi! Giấc mơ được sống cùng người mình yêu thương của cô đã hoàn toàn tan vỡ. Anh ấy đã kết hôn, đang cùng một cô gái Sơn Tây vun đắp cuộc sống rồi.
Trên đời này còn có đả kích nào có thể so sánh được với sự thất tình thời trẻ đối với con người? Khi ấy, con người thường cảm thấy cả thế giới đều một màu tăm tối. Đặc biệt là những người như Nhuận Diệp, mặc dù cô đã tham gia công tác ở huyện thành, nhưng về bản chất mà nói thì vẫn là một cô gái nông thôn. Một khi cô đã nảy sinh tình yêu nồng cháy đối với một người đàn ông, thì sẽ chìm sâu vào đó mà không thể tự rút chân ra được. Nhưng một khi niềm khao khát nồng nhiệt này sụp đổ, thì lại rất khó để giải thoát khỏi nỗi đau do nó gây ra. Ngoài cuộc sống và công việc hàng ngày, cô lại không có lý tưởng sự nghiệp cao xa nào để bù đắp cho những mất mát về mặt tình cảm...
Đương nhiên, nói như vậy không phải là cô chỉ là một kẻ tầm thường ăn không ngồi rồi. Không, Nhuận Diệp của chúng ta đối với công việc chuyên môn của mình luôn tận tâm tận lực, thậm chí tràn đầy nhiệt huyết. Cô yêu trẻ và yêu nghề giáo, để dạy tốt cho học sinh, việc soạn bài thường quên ăn quên ngủ, có khi đến tận đêm khuya. Còn về mọi quy định, yêu cầu và nhiệm vụ trong công việc, cô càng thực hiện một cách gương mẫu, hoàn thành một cách chỉn chu... Không thể nghi ngờ, cô là một người bình thường, tư tưởng, khí chất, tình cảm, ưu điểm và khuyết điểm của cô đều thuộc về những người bình thường. Nhưng người bình thường cũng giống như những người xuất chúng, đều có niềm vui và nỗi đau của riêng mình, chỉ là không được đa số mọi người thấu hiểu mà thôi. Mọi người thà đi quan tâm đến chuyện ăn uống vệ sinh và những thứ vụn vặt của một diễn viên điện ảnh tồi, chứ không chịu thấu hiểu thế giới nội tâm đầy sóng gió của một người bình thường... Lúc này, nội tâm của Nhuận Diệp đang cuộn trào như những con sóng dữ. Thiếu An đột ngột kết hôn, Hướng Tiền theo đuổi cô đến quên cả sống chết, sự bao vây luân phiên của nhị nương Từ Ái Vân và mẹ của Hướng Tiền là Lưu Chí Anh, giờ lại thêm một lão tướng Từ Quốc Cường xuất mã... Nếu Thiếu An chưa kết hôn, bất luận có bao nhiêu người tấn công, trận địa tình cảm của cô vẫn sẽ vững như thành đồng. Không ngờ, cô liều mạng chống cự trong chiến hào tiền tuyến, nhưng hậu phương mà cô chiến đấu vì nó lại tự bốc cháy thành biển lửa... Nhuận Diệp ngồi trên bờ sông này, nhìn dòng nước chảy về đông trong ngày xuân, không kìm lòng được lại khơi gợi những tình cảm ngày trước. Cô nhớ lại thời điểm này năm ngoái, là cô và Thiếu An cùng ngồi ở nơi này. Khi đó trái tim cô đã đập rộn ràng vui sướng biết bao! Nhưng một năm sau, hôm nay, cô ngồi đây một mình, trong lồng ngực như đang chứa một khối băng giá. Ngẩng đầu nhìn, hoa đào vẫn đỏ, nhành liễu vẫn xanh; cúi đầu xem, cỏ xanh lại nảy mầm, dòng nước vẫn chảy về đông. Thế nhưng, cảnh giống cảnh năm xưa, tâm hồn như băng như lửa đã chẳng còn như trước!
Bên tai cô loáng thoáng lại nghe thấy khúc Tín Thiên Du luyến lưu từ núi xa vọng lại—
"Tháng Giêng băng giá tiết Lập Xuân tan, tháng Hai cá lội trên mặt nước, nước nổi trôi làm thiếp nhớ anh! Nhớ anh, nhớ anh, anh ơi anh hãy đợi em..."
Hai hàng nước mắt một lần nữa trào ra từ đôi mắt cô. Lúc này không có ai hát bài ca này, nhưng cô đã nghe thấy. Anh, Thiếu An ca thân yêu! Tại sao anh không đợi em một chút...
Sau lần cuối cùng chia tay Thiếu An, mặc dù Thiếu An sợ hãi lùi bước trước sự theo đuổi của cô, nhưng bản thân cô vẫn chưa hết hy vọng. Cô hiểu nỗi khó xử của Thiếu An. Mặc dù trình độ văn hóa của cô không cao, nhưng dù sao cũng đã ở huyện thành vài năm, xét một cách tương đối, cô không cho rằng tình yêu nhất thiết phải môn đăng hộ đối. Môn đăng hộ đối chẳng bằng hai người có tình có nghĩa. Nhưng Thiếu An ca lại không giống cô, anh ấy luôn ở nông thôn, hoàn cảnh gia đình cũng không tốt, cho nên xem ra không có dũng khí để đồng ý sống cùng cô. Cô nghĩ, có lẽ qua một thời gian nữa, anh ấy sẽ thông suốt thôi. Cô biết trong lòng anh cũng yêu cô. Vả lại hai người cùng lớn lên, thanh mai trúc mã, hai nhỏ vô tư, cô tin chắc rằng cuối cùng anh nhất định sẽ đáp lại lời gọi tình yêu của cô. Vì vậy sau khi sự kiện tranh nước trong thôn xảy ra, cô mượn cớ về thăm người cha đang ốm, muốn lại nói chuyện tử tế với Thiếu An ca một lần — lần trước vốn là một cơ hội tốt, nhưng lại bị cha cô vô cớ xông vào phá đám!
Khi cô lại một lần nữa hào hứng trở về thôn, mới biết Thiếu An ca đã đi xa, đến Sơn Tây để đổi giống lúa mì tốt cho đội của họ rồi. Cô không biết Thiếu An ca khi nào mới có thể trở về, không có thời gian chờ đợi anh, thế là lại thất vọng quay trở về huyện thành. Cô nghĩ, sau này có khối cơ hội, chờ Thiếu An ca từ Sơn Tây về rồi tính sau!
Không lâu sau khi trở về huyện thành, em trai Nhuận Sinh của cô từ nhà trở về nói với cô, Thiếu An vậy mà đã đưa một cô gái Sơn Tây về thôn Song Thủy, và nói anh và cô gái này Tết Nguyên Đán sẽ kết hôn!
Một gậy đập xuống đầu, lập tức đánh cho Nhuận Diệp hoa mắt chóng mặt, trời đất quay cuồng. Trời ơi! Cô nằm mơ cũng không ngờ tới, Thiếu An đến Sơn Tây không phải để đổi giống tốt, mà là đi xem mặt vợ!
Trong một khoảnh khắc, cô thực sự muốn vứt bỏ tất cả, bất chấp tất cả quay trở lại thôn Song Thủy, đi tìm Thiếu An, bắt anh đuổi cô gái kia đi! Cho dù có tìm cái chết, treo cổ tự tử làm ầm ĩ một trận cũng phải để Thiếu An kết hôn với mình!
Nhưng dù sao cô vẫn chưa hoàn toàn mất lý trí. Cô nhanh chóng biết rằng không thể làm như vậy, không thể! Ngay cả một người phụ nữ nông thôn không biết chữ, cũng sẽ không làm như vậy, huống hồ cô còn là một giáo viên!
Cô bỗng chốc tuyệt vọng, thậm chí muốn tìm vài gói thuốc chuột nuốt chửng để kết liễu cuộc đời này.
Nhưng việc này cũng không được! Cô không phải sống một mình trên thế giới này, cô còn có rất nhiều người thân. Cô sống, chỉ một mình cô đau khổ; nếu cô chết, sẽ mang lại đau khổ cho đông đảo những người thân... Kể từ ngày đó, cô không thể ngủ, cũng không ăn được cơm, giống như một bệnh nhân mắc bệnh nan y. Mười mấy ngày sau, cô thậm chí không dám nhìn mình trong gương. Còn nhị nương làm việc ở bệnh viện và mẹ của Hướng Tiền thì cứ thúc giục cô đến bệnh viện kiểm tra xem mắc bệnh gì. Bệnh của cô là tâm bệnh, bệnh viện huyện Nguyên Tây không kiểm tra ra được!
Mắt thấy sắp đến ngày Rằm tháng Tám âm lịch rồi. Những năm trước, cô cũng giống như những người khác trong thôn đang làm việc bên ngoài, nhất định sẽ về đến thôn Song Thủy trước ngày 13 âm lịch, để tham gia "Lễ hội Đánh Táo" truyền thống vào ngày 14. Thế nhưng, năm nay không thể về được nữa. Ngôi làng đáng yêu đó, "Lễ hội Đánh Táo" náo nhiệt đó, giờ đây đối với cô, không còn có thể khơi gợi lên một chút khao khát nào nữa. Ngay cả những thứ này xuất hiện trong mơ, cũng đã phủ lên một lớp bụi xám. Vả lại, nghe nói cô gái Sơn Tây đó vẫn đang ở lại nhà Thiếu An. A! Thiếu An tàn nhẫn! Cô gái Sơn Tây may mắn! Hai người giờ đây chắc hẳn đang thắm thiết tình ý, chuẩn bị đi tham gia "Lễ hội Đánh Táo" náo nhiệt rồi. Cô gái Sơn Tây! Cô sẽ được lộ diện trước mặt cả thôn, để mọi người nhìn cô, ngưỡng mộ cô! Cô chắc chắn sẽ hạnh phúc đến mức đôi mắt sáng long lanh, khuôn mặt tỏa sáng rạng rỡ như ánh rạng đông... Nhuận Diệp nghĩ đến tất cả những điều này, nước mắt tuôn rơi như suối. Dạo gần đây, cô đã rất ít khi trở về nhà nhị nương, thường thường đều một mình ở trong ký túc xá riêng của cô tại trường học. Ngoại trừ lên lớp và các hoạt động tập thể bắt buộc phải tham gia, thời gian còn lại cô hoàn toàn đóng cửa không ra ngoài, nhốt mình trong căn phòng nhỏ này, một mình rơi lệ, thở dài, tự nói một mình — có những lời nói với Thiếu An, có những lời nói với cô gái Sơn Tây kia, có những lời là nói với chính bản thân mình. Tinh thần của cô đã cận kề bờ vực sụp đổ!
Cô cứ như vậy từng ngày từng ngày từ mùa thu chịu đựng đến mùa đông, lại từ mùa đông chịu đựng đến mùa xuân...
Sắp đến Tết Thanh Minh rồi, thế giới bên ngoài đã đến thời điểm tươi đẹp với ánh nắng rực rỡ, đào hồng liễu xanh. Trong căn phòng tối tăm của mình, cô đột nhiên nhớ lại cảnh tượng năm ngoái vào thời điểm này, cô và Thiếu An cùng ở bên bờ sông Nguyên Tây. Thế là cô không kìm được muốn đến nơi đó đi dạo một lần nữa. Đây là một chuyến đi hoài niệm và đầy bi thương, cũng là để tế lễ cho giấc mơ tình yêu đã bị chôn vùi kia.
Thế là, cô lặng lẽ rời trường học một mình, đi đến nơi này... Lúc này, tay cô đang cầm đóa hoa Mã Lan rực rỡ đó, đã ngồi ở đây rất lâu rồi. Đóa hoa trong tay chính là đóa hoa hái từ bụi cỏ Mã Lan năm ngoái. Khi đó, trong tay cô cũng cầm một đóa hoa như thế này, đang ngượng ngùng nhìn Thiếu An ca ngồi hút thuốc bên cạnh. Bây giờ cô không kìm được lại quay mặt đi, nhìn thoáng qua nơi Thiếu An đã từng ngồi năm ngoái — nơi đó giờ đây chỉ còn là một bãi cỏ khô trống trải!
Nhuận Diệp ngồi bên bờ sông Nguyên Tây suốt cả buổi sáng, chân đã có chút tê dại, mới đứng dậy chậm rãi bước về. Đi được một đoạn đường, cô lại quay đầu lại, mang theo tình cảm vô hạn, liếc nhìn triền cỏ trên bờ sông một cái cuối cùng. Tạm biệt nhé, triền cỏ xanh của tôi, hoa Mã Lan của tôi, nơi tôi từng tưới những giọt nước mắt vui sướng và đau thương. Tôi sẽ mãi mãi không bao giờ quên tất cả những điều này! Cho dù có một ngày tôi phải đi xa nơi đây, chỉ mong rằng tôi vẫn có thể trở lại nơi này trong những giấc mơ...
