Đêm xuống, khi Tôn Thiếu An đã ngủ say trong cái hang đất nhỏ của mình, lão già Tôn Ngọc Hậu vẫn mở trừng mắt nhìn lên trần hang tối om. Lão không ngủ được, bò dậy châm một nồi thuốc lào, ngồi trên sạp khói bay nghi ngút.
Mẹ Thiếu An nhỏm người dậy, hỏi chồng: "Sao thế?"
"Không sao... bà ngủ đi." Tôn Ngọc Hậu tiếp tục rít thuốc lào. Ở đầu sạp phía sau, bà lão mẹ già trong giấc ngủ phát ra từng tiếng rên rỉ — chao ôi, người già bệnh tật đầy mình, trong giấc ngủ cũng toàn là đau đớn...
Tôn Ngọc Hậu vẫn canh cánh trong lòng chuyện cưới vợ cho Tôn Thiếu An.
Giờ đây lão càng thấy có lỗi với con trai mình quá đỗi. Con nhà người ta đến tuổi này đều đã có con bồng con bế, thế mà Thiếu An vẫn lẻ bóng một mình. Hai mươi ba tuổi, với người làm việc công thì chưa phải là lớn, nhưng với một nông dân thì tuổi tác đã "chạm đỉnh" rồi. Nếu không tranh thủ, nhắm mắt lại là lỡ dở cả đời của con trẻ.
Không được! Phải nhanh chóng lo liệu việc này thôi. Có thách cưới thì thách cưới! Ngay cả vào thời kỳ khó khăn năm 60, lão còn lo được vợ cho Ngọc Đình, cớ sao nay lại không thể cưới vợ cho Thiếu An? Lão nhận ra mình đúng là đã già thật rồi, đã mất hết khí phách.
Bây giờ lão phải xốc lại tinh thần, dù có phải đập nồi bán sắt cũng phải cưới vợ cho con trai!
Lão khoanh chân ngồi trên sạp, vừa hút thuốc vừa nghĩ phải mau chóng hành động — thậm chí không đợi nổi đến khi trời sáng.
Cả đêm lão không chợp mắt.
Sáng hôm sau, lão chưa vội lên núi, một mình vội vã chạy đến nhà em trai Ngọc Đình. Đêm qua lão đã tính toán: mùa đông năm ngoái và mùa xuân năm nay, Ngọc Đình phụ trách công trường xây dựng cơ sở hạ tầng nông nghiệp của công xã, các đội xây dựng của các thôn đến rất nhiều cô gái, có lẽ Ngọc Đình đều quen biết cả, biết đâu trong đó có người phù hợp, xem liệu nó có cung cấp được manh mối nào không, để lão nhờ người đi mai mối.
Trước khi Ngọc Đình và Hạ Phượng Anh lên núi, lão bước vào cái sân mà mình từng sinh sống. Từ khi dọn ra khỏi đây, lão hiếm khi lui tới. Giờ nhìn thấy vợ chồng Ngọc Đình để cái sân này trở nên tàn tạ như ngôi miếu hoang ở Miếu Bình, tường rào đổ nát, trong lòng không khỏi chửi thầm hai đứa phá gia chi tử này: cái lũ lười biếng gì đâu! Biến một nơi chốn tử tế thành cái chuồng lừa.
Lão bước vào cửa nhà Ngọc Đình, trong hang tối om, nồng nặc mùi khói từ củi ướt, sặc sụa khiến lão ho sù sụ. Chao ôi! Hồi lão còn ở trong hang này, dẫu nghèo chẳng có lấy đồ đạc gì, nhưng mẹ Thiếu An dọn dẹp rất gọn gàng sạch sẽ, sáng sủa đàng hoàng, thế mà giờ đây nó hoàn toàn trở thành một cái hang tối tăm mù mịt!
Ngọc Đình và Phượng Anh thấy anh cả sáng sớm đã tới, không rõ có chuyện gì, đều trố mắt nhìn lão. Lão vừa ngồi xuống mép sạp, ba đứa con của Ngọc Đình đã lao tới vây quanh, sờ mó lục lọi trên người lão, xem có tìm được chút gì ăn không. Tôn Ngọc Hậu ngoài thuốc lào ra thì chẳng có gì cả, mấy đứa trẻ thất vọng rời khỏi lão, chạy đến đống chăn màn rách nát dưới gầm sạp đánh nhau.
Ngọc Đình hỏi anh: "Có việc gì thế?"
"Không có việc gì." Tôn Ngọc Hậu bắt đầu dùng nõ điếu đào thuốc lào trong túi.
Tôn Ngọc Đình cũng nhân cơ hội lôi nõ điếu của mình ra, đào một nồi từ túi thuốc của anh. Tôn Ngọc Hậu dứt khoát đưa luôn cả túi thuốc cho nó, để Ngọc Đình trút bớt quá nửa vào túi của mình.
"Mùa đông khi công xã mở đợt thi đua tại thôn mình, đám dân công ở các thôn đến đó, chắc chú quen biết cả chứ?" Ngọc Hậu hỏi Ngọc Đình.
Ngọc Đình ngơ ngác nhìn anh, không biết anh hỏi câu này có ý gì, liền đáp: "Đa số thì quen."
"Đám con gái đó chú có quen không?"
Ngọc Đình càng thấy lạ, nhất thời không biết nói sao cho phải. Hạ Phượng Anh đang cắt bí đỏ trên bếp, nghe thấy thế, nhạy bén buông dao xuống, dựng đứng đôi tai lên nghe hai người nói chuyện.
"Chú xem trong đám con gái đó, có ai phù hợp để làm vợ Thiếu An không?" Tôn Ngọc Hậu nói thẳng ra vấn đề.
"Ồ!" Tôn Ngọc Đình suýt bật cười. Nó cứ ngỡ anh cả nghe thấy lời đồn đại bên ngoài về chuyện nó có quan hệ bất chính với con gái thôn khác nên mới chất vấn mình, trong khoảnh khắc đó nó rất căng thẳng, sợ anh cả nói ra ba lời bốn chuyện gì đó trước mặt Hạ Phượng Anh khiến nó mất mặt. Hóa ra là chuyện này!
Tôn Ngọc Đình thảnh thơi rít một hơi thuốc, nói: "Người phù hợp thì nhiều lắm! Chỉ sợ là tiền thách cưới anh không trả nổi thôi!"
"Tiền thách cưới cứ gác lại đã. Chú cứ nói xem ở thôn nào, con nhà ai là phù hợp? Hoàn cảnh nhà mình cũng không kén chọn cao sang, chỉ cần được là được."
"Tiền thách cưới sao có thể gác lại không nói được? Chỉ cần trả nổi thách cưới, hạng người như Thiếu An, muốn chọn ai là được người đó!" Ngọc Đình chỉ thẳng vào trọng tâm vấn đề.
Tôn Ngọc Hậu thầm nghĩ: Hừ! Năm xưa tao vì mày cưới vợ, vay nợ ngập đầu cũng chẳng nản lòng. Giờ tao cưới vợ cho con trai tao, dù có phải bán cả cái xương già này đi tao cũng cam lòng! Giờ mày có gia đình rồi, xem mày kiêu ngạo chưa kìa! Tuy nhiên, lão kìm nén sự khó chịu trong lòng, bảo em trai: "Dù sao thì Thiếu An cũng không còn nhỏ nữa. Người ta đến tuổi là phải tính chuyện này. Còn về tiền thách cưới, đến lúc đó lại xoay xở mượn người trong thôn thôi. Năm xưa hai đứa cưới xin, chẳng phải cũng mượn tiền người khác sao? Chịu khó cày cuốc vài năm là trả được nợ." Tôn Ngọc Hậu không kìm được mà nhắc lại chuyện cũ.
Ngọc Đình đỏ bừng mặt, không còn dùng giọng điệu thảnh thơi nữa. Nó xoa mặt một cái, nói: "Để em nghĩ xem, xem cô gái nào xứng với Thiếu An..."
Lúc này, Hạ Phượng Anh dừng tay, từ sau bếp bước ra, nói: "Anh cả, trong họ hàng nhà mẹ đẻ em có đứa cháu gái xa, mẹ nó mất sớm, từ nhỏ do bố nó nuôi lớn, lao động và việc nhà đều thạo. Năm ngoái khi em về nhà, bố nó có nhờ vả, xem liệu có thể tìm cho nó một nhà chồng ở phía bên mình không. Chỉ cần con rể tử tế là được, ông ấy chẳng cần đồng tiền thách cưới nào cả. Em cứ để đấy chưa coi là chuyện gì. Em thấy con bé này đích thị là vợ Thiếu An rồi! Con bé đó chắc chắn sẽ ưng Thiếu An thôi! Người ta lại còn không cần thách cưới! Nếu Thiếu An đồng ý, cứ xin nghỉ vài ngày. Đi Liễu Lâm một chuyến, xem mặt cô gái này, cũng chẳng lỡ mất mấy ngày công..."
Tôn Ngọc Hậu vừa nghe có cô gái không đòi thách cưới, lập tức trượt xuống khỏi mép sạp, chẳng nghĩ ngợi gì khác, liền nói ngay với em dâu: "Thế thì không vấn đề gì! Thím cứ gửi tin cho nhà người ta trước đi, tôi về bảo Thiếu An chuẩn bị, sẽ cho nó đi Liễu Lâm một chuyến nhanh nhất có thể! Không thành cũng chẳng sao! Cũng chẳng tốn mấy tiền lộ phí! Người ta vẫn nói, bẫy con chim sẻ còn phải mất vài hạt thóc cơ mà!"
Ngọc Đình lập tức nói tiếp: "Thế thì dễ thôi! Em với Phượng Anh hôm nay sẽ gửi thư cho bên Liễu Lâm!"
Ngọc Hậu không muốn nói thêm gì nữa, lập tức rời khỏi sân nhà Ngọc Đình, đi thẳng về nhà. Trên đường tâm trạng lão rất phấn chấn, thấy vận may của mình không tệ, vô tình gặp được một cô gái không cần thách cưới, phải mau về bàn bạc chuyện này với Thiếu An, bảo nó vài ngày nữa xuất phát đi Sơn Tây!
Khi Tôn Ngọc Hậu về đến nhà, Thiếu An đã đi lên núi làm việc rồi.
Lão già không kìm nổi sự vui mừng, liền kể lại đầu đuôi sự việc cho vợ nghe một lượt.
Mẹ Thiếu An nghe xong lời chồng, nhất thời chẳng tỏ ra phấn khích gì. Bà ngập ngừng một lúc mới lo lắng nói với chồng: "Không cần thách cưới thì tất nhiên là tốt. Nhưng cô gái này cùng họ với Hạ Phượng Anh, nếu tính tình cũng giống Hạ Phượng Anh thì Thiếu An khổ cả đời mất!"
Tôn Ngọc Hậu đang hừng hực khí thế, nghe xong như bị tạt một gáo nước lạnh. Do quá vội vàng, lão không hề nghĩ đến khía cạnh này. Mẹ Thiếu An nói đúng! Nếu cô gái kia giống hệt Hạ Phượng Anh thì đúng là không dám cưới về cho Thiếu An. Cái nhà này đã không chịu nổi sóng gió nữa rồi. Rước một người đàn bà hồ đồ về, hành hạ Thiếu An và cả nhà không được yên ổn, thì thà đừng cưới còn hơn.
Tôn Ngọc Hậu ngồi xổm trên nền nhà hút thuốc một lúc, suy nghĩ hồi lâu rồi lại bảo mẹ Thiếu An: "Bà nói đúng, mà cũng không đúng. Người ta thường nói, một mẹ sinh chín con, huống chi cô gái đó tuy cùng họ với Hạ Phượng Anh nhưng chẳng biết cách bao nhiêu đời rồi, sao có thể giống hệt nhau được? Tôi thấy cứ để Thiếu An đi một chuyến, cho nó tận mắt gặp mặt, xem rốt cuộc thế nào. Được thì tốt, không được thì thôi, cũng chẳng mất mát gì!"
Mẹ Thiếu An lại thấy lời chồng có lý. Đúng vậy, sao có thể khơi khơi nói cô gái đó giống Hạ Phượng Anh được? Hơn nữa, hoàn cảnh nhà mình, khó khăn lắm mới gặp được gia đình không cần thách cưới, không thể dễ dàng bỏ lỡ cơ hội. Bà lập tức ủng hộ ý kiến của chồng, đồng ý để Thiếu An đến Sơn Tây xem mắt.
Trưa hôm đó ăn cơm xong, lão già Tôn Ngọc Hậu liền nói rõ chuyện này với Thiếu An...
Thiếu An nghe cha kể lại chuyện này, đầu óc nhất thời chưa phản ứng kịp.
Cậu sắp sửa đi xem mắt chính thức sao? Nghĩa là, cậu sắp cưới một người vợ về? Từ nay về sau phải sống cùng một người đàn bà? Sinh con? Cậu cũng sắp có con rồi? Bản thân cậu cách đây chẳng bao lâu cũng còn là một đứa trẻ mà... Nhưng trong lòng Thiếu An bắt đầu xao động. Cậu nghĩ chuyện này sớm muộn gì cũng sẽ xảy ra. Tuổi tác của cậu quả thực không còn nhỏ nữa. Những người cùng tuổi trong thôn đều đã vợ con đề huề; nhìn thấy đôi vợ chồng trẻ nhà người ta quấn quýt bên nhau, lòng cậu lại không khỏi bồn chồn, rối bời hồi lâu.
Thế nhưng, cậu lập tức nghĩ đến Nhuận Diệp. Dẫu rằng cậu đã sớm tắt hy vọng với cô ấy, hay nói đúng hơn là chưa bao giờ cân nhắc đến khả năng cậu và cô ấy thành đôi, nhưng một khi bản thân sắp tìm một người đàn bà khác, cậu lại nghĩ đến Nhuận Diệp với tâm trạng đau đớn vô hạn. Cậu đau lòng nhận ra, mình yêu và luyến tiếc cô ấy biết bao. Đúng vậy, tình cảm giữa cậu và cô ấy vốn dĩ như một cành cây trọn vẹn trên cây táo, trên đó có thể kết ra những quả táo đỏ hồng xinh đẹp như nhau; thế mà giờ đây lại phải cắt phần của mình xuống, ghép vào một cái cây khác hoàn toàn khác biệt — trời mới biết sẽ kết ra loại quả gì. Cái kéo lớn của cuộc đời thật vô tình, nó cứ dựa theo sự sắp đặt của chính nó để cắt tỉa số phận của mỗi người!
Mọi thứ đều không còn cách nào khác. Đối với một người bình thường, đành phải tuân theo sự phán quyết của cuộc đời. Đây không phải là định mệnh, mà là không thể vượt qua những điều kiện khách quan. Trên thế giới này, không phải tất cả những điều hợp lý và tốt đẹp đều có thể tồn tại hoặc đạt được theo ý muốn của bản thân.
Tôn Thiếu An lần cuối cùng nhìn nhận lại mối quan hệ giữa mình và Nhuận Diệp, kết quả hoàn toàn giống với nhận thức ban đầu. Thật ra còn cần thiết phải cân nhắc khả năng họ đến với nhau nữa không? Mọi thứ đều đã phơi bày, rõ ràng như Kim Gia Loan và Điền Gia Ngật Láo bị ngăn cách bởi một dòng sông Đông La vậy. Nhưng, chuyện này đâu thể cưỡng cầu! Lý trí dẫu mạnh mẽ đến đâu cũng không thể như chiếc khóa khóa cửa mà nhốt được đôi cánh của tình cảm!
Mấy ngày nay, Tôn Thiếu An tâm thần bất định, ánh mắt thất thần, nói năng thường đầu không khớp đuôi. Cậu đã hứa với cha mẹ đi Sơn Tây xem mắt, nhưng mãi vẫn chưa lên đường.
Chiều hôm đó, cha lại một lần nữa giục cậu lên đường. Mẹ đã dùng nửa thăng bột mì nướng sẵn cho cậu mấy cái bánh, để cậu làm lương khô ăn dọc đường. Chao ôi, xem ra không lên đường không được rồi. Cậu đành nói với cha, ngày mai cậu sẽ khởi hành đi Liễu Lâm.
Nói xong, cậu liền đi tìm phó đội trưởng Điền Phúc Cao, nói rằng cậu phải đi xa vài ngày, nhờ Phúc Cao quản lý việc trong đội cho tốt, nhất là không được để lỡ việc làm cỏ. Mặc dù trời hạn hán đến mức sắp làm chết khô hoa màu, nhưng công việc cần làm thì không được thiếu chút nào; người ta thường nói, dưới lưỡi cuốc có mưa, xới đất thêm một lần thì kết quả khác hẳn!
Sắp xếp xong việc trong đội, trời đã gần chạng vạng. Thiếu An cảm thấy lòng mình cuộn trào, không sao bình tĩnh được, liền một mình lội qua sông Đông La, xuyên qua rừng táo xanh mướt ở Miếu Bình, rồi men theo con đường nhỏ giữa ruộng bậc thang, leo lên núi Miếu Bình.
Cậu đứng trên đỉnh núi, nhìn về phía huyện thành, hai tay ôm lấy ngực mình. Đối diện với những dãy núi trùng điệp trong ánh hoàng hôn, dòng lệ nóng tuôn trào trên gò má. Tha lỗi cho anh nhé, Nhuận Diệp! Anh sắp phải đi xa nơi đất khách quê người, đi tìm một cô gái xa lạ. Vĩnh biệt em, người yêu dấu của anh...
