Cuối tháng Chín, trong một ngày mưa thu dầm dề, Tôn Thiếu An đánh xe súc vật của mình tới huyện thành Nguyên Tây.

Thành Nguyên Tây trong mưa vô cùng tĩnh lặng. Trên con phố lát đá xanh đã được nước mưa gột rửa, dường như chẳng có mấy người qua lại. Cửa các cửa hàng đều mở, nhưng khách khứa lác đác; nhân viên bán hàng ngồi sau quầy, chán nản ngáp dài. Trên những mái nhà kiểu cũ thấp lè tè hai bên phố, vết nước sáng bóng, hàng hàng lớp lớp hành tỏi xanh mướt vươn lên. Khắp nơi đều có thể nghe thấy tiếng nước chảy róc rách. Trong không khí tràn ngập mùi đất ẩm. Sông Nguyên Tây đã dâng cao, trong thành cũng nghe thấy tiếng nước sông gầm gào mạnh mẽ từ đằng xa. Những đám mây xám xịt trên bầu trời hạ thấp xuống, hòa cùng làn sương lam trên đỉnh núi ngoài thành, chậm rãi dâng lên rồi cuồn cuộn về phía Bắc, thỉnh thoảng vọng lại tiếng gà gáy cùng vài tiếng chó sủa, âm thanh nghe thật ẩm ướt... Mùa mưa thu hàng năm đã bắt đầu. Ở nông thôn, người làm nông lúc này đều nằm vật trên giường sưởi nóng, ngáy vang trời, không phân biệt ngày đêm, ngoài ăn cơm ra chỉ có ngủ, dường như muốn trút bỏ hết sự mệt mỏi tích tụ cả năm vào những ngày mưa này. Thật là tốt biết bao! Trong giấc mơ màng màng, ngửi thấy mùi thơm ngọt của cháo kê bí đỏ, nghe thấy vợ mình va chạm xoong nồi loảng xoảng dưới bếp... Thế nhưng, Tôn Thiếu An không được hưởng cái phúc ấy. Lúc này, anh đang dồn hết sức lực, chuẩn bị muốn làm một vố lớn ở huyện thành. Đây là trận chiến vận mệnh của đời anh.

Sau khi tìm thấy biểu huynh của Căn Dân, anh mới biết, vì không đợi được hồi âm của Căn Dân, biểu huynh của cậu ta vừa mới giao công việc này cho người khác rồi. Nghe nói anh tới, biểu huynh của Căn Dân đã phải mất rất nhiều công sức mới từ chối được người đã nhận việc ban đầu.

Tôn Thiếu An hít một hơi lạnh.

"Thế anh ăn ở đâu?" Biểu huynh của Căn Dân hỏi anh. "Chỉ cần có việc làm, những thứ này đều dễ xoay xở. Người thì dễ, chủ yếu là súc vật thôi." Thiếu An nói.

Biểu huynh của Căn Dân suy nghĩ một lát rồi bảo: "Tôi quen bí thư đại đội Quải Mão. Chúng ta mua gạch của họ. Tôi viết cho anh một tờ giấy, anh cứ đến tìm ông ấy, bảo ông ấy tìm cho một cái lò gốm nhàn rỗi ở Quải Mão. Tuy nhiên, cái này phải tốn tiền thuê. Chúng tôi ở đây là trường học, không có chỗ trống. Hơn nữa, anh mà ở trong thành, sáng ra kéo xe không đến chở gạch, lại chạy thêm một chặng đường oan uổng... Còn chuyện ăn uống thì sao?"

"Nếu có chỗ ở, tôi định tự nấu ăn." Thiếu An nói.

"Được, vậy giờ anh cứ đến Quải Mão đi, tìm chỗ ở trước rồi tính sau!"

Thế là, Thiếu An cầm tờ giấy biểu huynh Căn Dân viết, đến thôn Quải Mão tìm gặp bí thư ở đó.

Bí thư khó xử nói với anh: "Trong thôn chúng tôi không có cái lò gốm nào nhàn rỗi cả!" "Tôi không chê đâu ạ! Chỉ cần có chỗ che gió che mưa là được rồi." Thiếu An khẩn khoản cầu xin.

Bí thư Quải Mão suy nghĩ một lúc, nói: "Đầu thôn phía sau có một lỗ lò nát, không cửa không sổ, hệt như một hang núi, là chỗ gia đình trong thôn bỏ hoang mấy chục năm nay rồi. Nếu anh không chê, thì tự đi mà xem..."

Bí thư chỉ tay về phía nơi có cái lò nát đó. Tôn Thiếu An không nói hai lời, dắt lừa và xe cút kít của mình, một mình tìm đến cái hẻm núi hẻo lánh phía sau thôn Quải Mão.

Nơi này cách thôn hơn một dặm đường, xung quanh toàn là đất hoang.

Khi Thiếu An tìm thấy lỗ lò nát đó, không khỏi sững sờ. Nó đúng là trông như một cái hang núi: một cái lò cũ không lớn lắm, bên cạnh đổ sập một mảng đất, chặn mất một nửa miệng lò; trước miệng lò cỏ hoang mọc cao hơn đầu người... Mọi thứ đều tàn tạ không chịu nổi!

"Cái này còn chẳng bằng chuồng chó..." Anh tự lẩm bẩm.

Thế nhưng, Thiếu An nhanh chóng quyết định dừng chân ở nơi này. Chỗ khác không có chỗ ở, nhà trọ trong thành thì không kham nổi, có cái hang che gió che mưa thế này cũng khá tốt rồi – lại chẳng tốn một xu! Haizz, thằng bé đi làm thuê còn mong ở chỗ nào tốt nữa chứ? Hơn nữa, ở chỗ này còn có một cái lợi là bốn bề toàn đất hoang, dễ dàng cắt cỏ cho súc vật...

Cơn mưa bụi vẫn không ngừng bay, núi rừng tĩnh mịch vô cùng! Thiếu An đội chiếc nón lá rách trong mưa ngẩn người ra một lúc, rồi băng qua đám cỏ hoang cao ngang thắt lưng, chui vào lỗ lò nát này.

Bên ngoài trông tàn tạ rách nát, bên trong vẫn còn dáng dấp của một cái lò, hơn nữa lại rất khô ráo. Vừa bước từ trong cơn mưa tầm tã vào, cái lò nát này có một thứ hơi ấm nóng hổi. Thiếu An không nhịn được mà thấy vui mừng.

Anh chui ra khỏi lò nát, lập tức tháo con lừa sắt xanh trên xe xuống, dắt nó vào trong lò trước. Súc vật là mạng sống của anh, không dám để nó dầm mưa nữa; nhỡ con vật này có bề gì, Tôn Thiếu An anh chỉ có nước đi thắt cổ!

Tiếp đó, anh bắt đầu từ cửa lò, dùng hai tay vạch một con đường xuyên qua đám cỏ hoang dẫn ra bên ngoài. Đống đất sập chặn ở miệng lò không gây trở ngại cho người và súc vật ra vào, nên anh cũng không định dọn dẹp nữa.

Sau khi đẩy xe cút kít vào trong lò, anh trải một cái bao từng đựng phân hóa học trên nền đất phía cuối lò, đổ một đống đậu đen cho lừa ăn trước, rồi bắt đầu tự làm một cái giường nằm ở một bên vách đất cửa lò; lừa ở bên trong, anh ở bên ngoài. Tối đến có thể làm "lính gác" cho súc vật.

Anh lại dựng đơn giản một cái bếp lò trên đống đất sập ở cửa lò – vốn dĩ anh đã định sau khi tới huyện thành sẽ tự nấu ăn, trước khi đi đã chuẩn bị một ít lương thực và đồ làm bếp. Cứ tiết kiệm được bao nhiêu hay bấy nhiêu! Dù sao một mình cũng dễ xoay xở, chỉ cần có thể lấp đầy cái bụng là được.

Làm xong bếp lò, anh cầm thùng cho ngựa uống nước xuống con sông nhỏ dưới sườn dốc xách nước lên. Tôn Thiếu An chuẩn bị nấu ăn ở đây. Vấn đề là vẫn chưa có củi. Mưa dầm liên miên mấy ngày nay, biết đi đâu nhặt chút củi khô đây? Anh chợt nhớ đến dưới bờ sông có thể có củi trôi do lũ lụt mùa hè để lại. Thế là lại đội mưa chạy ra ngoài một chuyến, vơ vét được một bao.

Mọi thứ đều đã "đầy đủ". Anh thả một ít lát đậu và kê vào nồi, rồi châm lửa nấu.

Những làn khói mỏng manh bay lên từ chốn núi rừng hoang vu này, tan vào trong làn mưa bụi. Trong bếp lò, củi sông khô cháy lép bép. Nước trong chiếc nồi sắt nhỏ bắt đầu kêu như tiếng muỗi vo ve. Phía cuối lò, con lừa sắt xanh đã nhai hết đậu đen, uống cạn nửa thùng nước, thỏa mãn khịt mũi một tiếng thật to... Mẹ kiếp! Thế này mà lại thật sự giống một cái "nhà" đấy!

Sau khi nồi sôi, Thiếu An đội chiếc nón lá rách, đi qua con đường vừa vạch trong đám cỏ hoang, vòng ra bên cạnh "cái sân". Anh dùng nón lá rách che mưa, kẹp một điếu thuốc lá sợi tự cuốn vào miệng, vừa hút vừa hài lòng quan sát "tân gia" của mình, khóe miệng khẽ nở một nụ cười. Anh nghĩ, sáng mai, mình có thể bắt đầu làm việc. Vốn định tối nay tới trường trung học huyện tìm em gái Lan Hương, nhưng giờ không có ai trông coi cái "nhà" không người bảo vệ này, để mai rồi tính vậy! Dù sao mình cũng phải chở gạch tới trường trung học huyện, ngày nào cũng phải chạy đến đó mà... Lúc Tôn Thiếu An đang suy tính như vậy, bỗng thấy một người che chiếc ô vải đen, từ trên dốc đất phía bên trái đi về phía anh – là tới tìm anh sao?

Đúng vậy, người đàn ông không ra dáng nông dân cũng chẳng giống cán bộ này, đi thẳng đến trước mặt anh, hỏi: "Anh ở chỗ này hả?"

Thiếu An nói: "Đúng vậy ạ. Là bí thư đại đội Quải Mão bảo tôi ở đây."

"Đây có phải là lò gốm của bí thư không?" Người kia hỏi với nụ cười châm biếm. "Bí thư nói không phải của ông ấy, là chỗ một gia đình trong thôn họ bỏ hoang từ hơn chục năm trước..."

"Ai bảo người ta không cần nữa? Anh ở chỗ của người ta, lẽ ra phải chào hỏi chủ lò một tiếng chứ!" Sắc mặt người kia trở nên u ám.

"Ồ..." Thiếu An hiểu ra, người này chính là chủ lò. Anh nói: "Vậy giờ phải làm sao? Anh xem tôi đã dọn vào ở rồi... Hay là, tôi gửi anh tiền thuê?"

"Anh tự liệu mà xem!"

Nhìn thái độ của chủ lò, xem ra ít nhiều gì cũng phải đưa cho ông ta chút tiền thuê – gã này xem chừng chính là vì thế mà tới đây.

"Anh xem một tháng bao nhiêu tiền?" Thiếu An hỏi.

"Đương nhiên, nếu ở chỗ tốt, anh một tháng ít cũng phải tốn hai ba mươi đồng chứ? Chỗ tôi đây không ra gì, anh cứ bớt cho tí vậy!" Người kia rộng lượng nói. "Anh đưa ra con số đi."

"Vậy một tháng năm đồng nhé!"

"Năm đồng thì năm đồng." Thiếu An đành phải đồng ý.

"Tôi tên Hầu Sinh Quý, bán hàng ở cửa hàng hợp tác xã trong thành, nhà ngay trong thôn Quải Mão..."

Người kia nói xong liền quay người bỏ đi. Thiếu An nhìn theo người đàn ông đã đi xa, trong lòng không khỏi trào dâng một cảm xúc khó chịu. Anh nghĩ, người thành phố mặt dày thật! Nếu ở dưới quê, cái chỗ nát thế này, ai mà xấu hổ đi đòi tiền thuê của người ta cơ chứ!

"Đồ khốn kiếp!" Anh không nhịn được mà chửi thề một câu.

Thiếu An đứng trong mưa một lúc, rồi quay trở lại cái lò nát thuê được này, bắt đầu ăn bữa tối – ở đây không có đèn, trời tối là không cách nào ăn nổi cơm nữa... Sáng sớm hôm sau, Tôn Thiếu An từ Quải Mão kéo gạch tới công trường xây dựng của trường trung học. Bắt đầu công việc, điều này làm anh thấy lòng nhẹ nhõm hơn nhiều.

Sau khi kéo gạch xong trong ngày, anh buộc con lừa vào một cái cây trước cổng trường học rồi đi tìm em gái Lan Hương.

Lan Hương và Kim Tú bận rộn mua cơm ở bếp ăn sinh viên cho anh. Ăn cơm xong, em gái lại cùng anh về chỗ ở tại Quải Mão.

Em gái đã là cô thiếu nữ mười bảy tuổi rồi. Nó nhìn thấy anh ở cái chỗ nát thế này, buồn đến mức nước mắt cứ chực trào trong mắt. Nó giúp anh dọn dẹp lại cái lò nát này và đề nghị anh tới ăn ở bếp ăn của trường. Anh khuyên nhủ em gái rằng ăn ở bếp lớn không tiện, tự nấu ăn ở đây còn tiết kiệm được chút tiền và lương thực.

"Vậy thì mỗi ngày sau khi tan học, em sẽ đến nấu cơm cho anh, anh em mình cùng ăn!" Lan Hương nói.

Thiếu An bảo: "Chỉ sợ làm chậm trễ việc học của em."

"Không chậm trễ đâu ạ! Em đến nấu cơm, anh cũng đỡ được chút việc!"

Thiếu An liền đồng ý với ý kiến của em gái.

Cứ như vậy, mỗi buổi chiều, khi Tôn Thiếu An kéo gạch xong quay về cái lò nát ở chốn hoang dã này, Lan Hương đã nấu cơm xong xuôi. Hai anh em ngồi xổm trong cái lò đất hở miệng này, thưởng thức bữa tối của mình. Bữa tối thường chỉ là cháo loãng đậu đen cao lương và dưa cải muối. Trên thế giới này, có bao nhiêu người có thể nghĩ tới, trong những nơi thế này, những người bình thường đã phải trải qua cuộc sống gian khổ đến mức nào cơ chứ?

Nhưng đối với Tôn Thiếu An mà nói, những ngày này trôi qua khá ổn. Mọi thu hoạch dù nhỏ nhất trong cuộc sống đối với anh đều quan trọng. Mỗi ngày anh đều phải đối mặt với những việc cụ thể trong cuộc sống – không có việc gì là nhỏ nhặt cả. Ví dụ như hôm nay, khi anh chở gạch đi ngang qua phố, tình cờ gặp Bạch Minh Xuyên từng là chủ nhiệm ở Thạch Ngật Tiết; Minh Xuyên biết tình hình hiện tại của anh liền hỏi anh có khó khăn gì không? Anh lập tức nêu ra một chuyện khiến mình đau đầu nhất, nhờ Bạch chủ nhiệm giúp một tay – giúp anh mua chút mì sợi cho súc vật ở nhà máy chế biến lương thực huyện. Bạch chủ nhiệm lập tức làm giúp anh, anh vui mừng đến mức không biết phải làm sao cho phải; bản thân anh đã chạy vạy bốn năm lần mà vẫn không mua nổi đấy thôi! Đồng thời, anh cũng biết được, Minh Xuyên đã chuyển tới thành phố Hoàng Nguyên làm phó bí thư rồi...

Vì Bạch Minh Xuyên đã giải quyết giúp một vấn đề lớn, nên tối đến khi quay về cái lò nát, tâm trạng anh đặc biệt tốt. Em gái đang bận rộn, anh ngửi thấy mùi vị tỏa ra từ nồi cơm còn thơm hơn mọi khi!

Ừ? Mùi vị này quả thực khác với ngày thường! Không phải do anh phấn khích mà mũi bị ảo giác đâu!

Anh không nhịn được hỏi em gái: "Em nấu cơm gì thế?"

"Em mua một cân thịt, mua mấy cân cải thảo, lại còn mua mấy cái màn thầu bột mì trắng ở bếp ăn lớn của trường." Lan Hương nói.

"Tiền ở đâu ra?"

"Tiền trợ cấp học bổng tháng trước em tiết kiệm được ba đồng rưỡi..."

"Sao lại tiêu xài hoang phí thế?"

"Anh quên rồi ạ? Hôm nay là sinh nhật anh!"

Mũi Thiếu An xộc lên một mùi cay nồng. Anh ngồi xổm trên đất, một lúc lâu không nói được lời nào. Anh lặng lẽ nhìn đứa em gái yêu quý và bộ quần áo cũ nát của nó. Nước mắt chực trào trong hốc mắt. Lan Hương múc cho anh một bát lớn canh cải thảo hầm thịt, lại đưa thêm hai cái màn thầu. Cổ họng anh nhất thời nghẹn ứ không tài nào nuốt trôi. Anh nói với em gái: "Đừng tiêu tiền trợ cấp của em. Tiền trợ cấp đều đổi ra phiếu cơm hết rồi. Thôi, để anh cả mua ít rau ngoài chợ cho chúng ta..."

Đúng vậy, thường xuyên không ăn rau thì người cũng không chịu nổi!

Ngày hôm sau, sau khi kéo gạch xong, Thiếu An liền tới chợ rau trong thành một chuyến – anh định mua chút khoai tây hoặc cải thảo.

Nhưng anh tới muộn quá, chợ rau đã không còn bóng người.

Anh đành phải quay người đi về – ngày mai phải tới sớm một chút!

Khi anh đi ngang qua khu chợ rau vắng tanh, vô tình phát hiện trên đất vương vãi những bẹ rau lá rau – đây là những thứ người bán hoặc người mua đã loại bỏ.

Anh có chút bất ngờ cúi người nhặt được một ôm đầy những thứ người ta vứt đi này. Tốt quá, thứ này không tốn một xu, rửa dưới sông sạch sẽ, hái bỏ phần hỏng đi, vẫn ăn ngon lành!

Phát hiện này khiến cuộc sống mỗi ngày của Tôn Thiếu An có thêm một nội dung – tới chợ rau nhặt bẹ rau lá rau.

Đương nhiên, đây là một việc gây nhục nhã, mỗi ngày, anh đều phải đợi đến khi chợ rau không còn một bóng người mới dám tới đó. Phải nhặt thật nhanh, còn phải để ý quan sát xem có ai chú ý tới mình không; tim đập thình thịch, mặt nóng bừng như than lửa... Căng thẳng như kẻ trộm đi ăn cắp vậy!

Nhặt rau xong, anh vội vã rời khỏi chợ, dắt lừa chạy trốn tới bên sông Nguyên Tây.

Sông Nguyên Tây vẫn như xưa, lặng lẽ chảy qua ngoài thành trong ánh hoàng hôn, chảy về phía xa xăm mịt mù, anh tháo súc vật cho nó ra bờ sông ăn cỏ, còn bản thân thì ngồi xổm bên bờ sông rửa đống rau nát bị người ta giẫm đạp bằng đôi chân lấm bùn này.

Vừa rửa rau bên bờ sông, anh vừa thường không kìm được mà trào dâng cảm xúc, bên tai thỉnh thoảng lại nghe tiếng hát ngọt ngào của gió từ núi xa vọng tới – Tháng Giêng đóng băng lập xuân tan, tháng Hai cá nổi trên mặt nước, nước nổi bồng bềnh nhớ tới anh trai tôi! Nhớ tới anh trai tôi, nhớ tới anh trai tôi, anh đợi em với... Trong hoàng hôn, nước mắt đong đầy đôi mắt đã trải qua bao nhiêu gian truân của anh. Sông Nguyên Tây! Sông Nguyên Tây! Có nhớ không? Mấy năm trước, anh và Nhuận Diệp đã cùng ngồi bên bờ sông này, thực hiện cuộc trò chuyện đáng nhớ suốt đời đó... Bây giờ anh đương nhiên hiểu ra, khi ấy Nhuận Diệp là đang bày tỏ tình yêu với anh, mà lúc đó anh lại nói quá nhiều lời ngu ngốc! Ngày nay, cuộc sống đã khiến họ kẻ Nam người Bắc, nhưng dù thế nào đi nữa, trong lòng anh vô cùng cảm kích Nhuận Diệp, cô đã để lại một trang huy hoàng tựa ánh mặt trời cho cuộc đời vốn bình phàm như đất bùn của anh, đúng vậy, cuộc sống trôi qua, ký ức vẫn còn mãi; anh bận rộn và mệt mỏi, thường không nhớ tới cô, nhưng không phải là đã quên cô. Không hề. Anh biết hôn nhân của cô không hạnh phúc, và đã chuyển tới Hoàng Nguyên. Bất hạnh của cô có lẽ cũng bao hàm cả nguyên nhân từ anh? Thế nhưng, Nhuận Diệp, Thiếu An vô năng đã không có khả năng ở bên cô năm ấy, thì giờ đây sao có thể mang lại sự giúp đỡ cho cô? Anh chỉ có thể lặng lẽ gửi tới cô lời chúc phúc của một người làm nông...

Mỗi buổi chiều tà, Tôn Thiếu An ôm một ôm rau nát đã rửa sạch, luôn cáo biệt sông Nguyên Tây với tâm trạng phảng phất nỗi buồn, trở về cái lò nát ở đầu thôn phía sau Quải Mão, quay về thực tế khắc nghiệt của mình, ăn cơm xong Lan Hương đi rồi, anh liền nằm vật xuống đất ngủ thiếp đi. Đôi khi anh hy vọng trong giấc mơ có thể tái hiện cảnh tượng bên sông Nguyên Tây năm nào. Thế nhưng, cả ngày vất vả mệt nhọc, toàn thân đau nhức, ngủ say như chết, cái giấc mơ lãng mạn đó chưa bao giờ thực hiện được...

Sáng sớm hôm sau khi trời còn chưa sáng, anh đã khẩn trương trèo dậy, thắng xe cút kít, vội vàng tới bãi gạch để bốc gạch; mọi việc khác đều tan biến hết trong tâm trí. Khi vận chuyển chuyến gạch đầu tiên, huyện thành Nguyên Tây vẫn còn trong giấc mộng.

Anh vòng một sợi dây kéo vào đòn xe, quàng lên vai, cùng với súc vật kéo xe, đi qua con phố tĩnh mịch mà lạnh lẽo. Trên đường bằng, anh thường không dùng quá nhiều sức, để con lừa kéo đi, một khi lên dốc, anh liền dốc hết sức bình sinh để kéo xe, cố gắng giảm bớt gánh nặng cho súc vật. Từ phố ngã tư tới trường trung học có một con dốc cao dựng đứng, anh thường phải dốc sức kéo xe, hai tay gần như muốn áp sát xuống đất; súc vật và anh đều đẫm mồ hôi, thở hổn hển như hai chiếc bễ lò. Lúc này, trước mắt anh không kìm được lại hiện lên những người phu kéo thuyền bên bờ Hoàng Hà, tay chân cùng dùng, bò rạp trên con đường nhỏ vách đá... Ngày nào cũng vậy.

Tôn Thiếu An và con lừa sắt xanh của anh đã kéo thời gian ra khỏi tháng Chín. Mỗi ngày trôi qua, trước khi đi ngủ anh đều dùng móng tay vạch một gạch trên vách đất bên trái lỗ lò nát đó; rồi ghi lại số tiền thu vào, chi ra và số tiền lãi thực thu trong ngày ở vách đất bên phải. Theo sự gia tăng của những gạch trên vách bên trái, số tiền trên vách bên phải cũng đang tăng lên; số tiền không ngừng tăng thêm này, khiến Tôn Thiếu An đêm nào trước khi ngủ cũng phải vui mừng ngẩn ngơ nửa ngày trời...