Cả nhà vội vã ăn uống xong, mẹ Thiếu Bình liền đong một bình cháo cao lương đỗ đen. Bà thương con rể, lại đặt mấy chiếc màn thầu bột đen ăn thừa từ sáng và vài đũa dưa cải chua vào cái bát trên nắp bình cơm.

Thiếu Bình lập tức xách bình cơm, vác theo một bó chăn màn nhỏ ra khỏi cửa, đi đến trường tiểu học trong thôn để đưa số đồ này cho người anh rể đang gặp nạn. Để dễ cầm, cậu đã cuộn một ít lương thực vào trong bó chăn.

Cậu bước ra khỏi sân, xuống một con dốc nhỏ rồi đi tới đường lộ. Trăng đã nhô lên từ phía núi Thần Tiên và núi Miếu Bình, lờ mờ soi sáng ngôi làng và mặt đất nhạt nhòa.

Nhà Thiếu Bình nằm ở đầu thôn phía nam nhất, độc lập một nhà một sân, không chung vách với nhà nào trong thôn.

Đi một đoạn đường ngắn là tới Điền Gia Ngật Láo — một hõm núi với những hang đất, hang đá san sát nhau; cao thấp đan xen, tầng tầng lớp lớp. Hầu hết người họ Điền ở thôn Song Thủy đều ở đây, thế nên mới gọi là Điền Gia Ngật Láo. Chú hai Tôn Ngọc Đình của cậu cũng sống ở đây, cách nhà Bí thư Đại đội Điền Phúc Đường không xa. Vốn dĩ năm xưa họ cũng ở đây, nhưng khi cậu lên hai tuổi thì chuyển đi. Đó là năm 1960, đúng thời kỳ khó khăn, chú hai đang làm công nhân ở nhà máy thép Thái Nguyên, Sơn Tây bỗng nhiên bỏ việc, chạy về nhà bắt anh trai lấy vợ cho mình. Sau khi chú hai lấy thím hai, vấn đề nhà ở trở thành bài toán khó. Người già chỉ để lại một hang đất, bố đành nhường hang này cho chú thím. Cả gia đình họ phải mượn một hang đất của nhà Kim Ba bên kia sông để ở vài năm. Sau này, bố mới đào một cái hang đất ở nơi hiện tại, coi như đã an cư lạc nghiệp.

Người họ Điền ở Điền Gia Ngật Láo trong xã hội cũ hầu hết là người nghèo trong thôn. Những họ khác phiêu bạt tới sau này cũng đa phần sống ở khu vực đó. Hiện nay, ngoài tòa nhà của nhà Điền Phúc Đường có phần nổi trội hơn, còn lại đa số vẫn là những tường xiêu vách đổ. Tuy nói đã qua hơn hai mươi năm xã hội mới, nhưng dân làng muốn quây hang xây nhà thì quả là điều không dám nghĩ tới.

Đối diện Điền Gia Ngật Láo, từ khe núi giữa núi Miếu Bình và núi Thần Tiên chảy ra một con sông nhỏ mảnh như sợi dây gai, đổ chung vào sông Đông Lạp ở mương lớn. Nơi hai dòng sông giao nhau tạo thành một đồng bằng tam giác nhỏ. Ở góc tam giác đó có một ngôi miếu Long Vương không rõ được xây từ năm nào. Ngôi miếu này hiện nay ngoài cái sân khấu xiêu vẹo ra, đã trở thành một đống đổ nát. Trước kia khi chưa hoàn toàn hư hỏng, trường tiểu học của thôn nằm ở trong đó — đồng thời cũng là nơi hội họp công cộng của cả thôn. Sau này khi xây trường tiểu học mới, nơi đây ngoài dịp Tết Nguyên Đán náo nhiệt với điệu múa Dương Ca diễn vài ngày kịch, thì ngày thường chẳng mấy công dụng. Giờ đây thôn có đại hội gì cũng đều chuyển vào sân trường tiểu học mới. Bởi vì nơi này có ngôi miếu nên đồng bằng tam giác đó được gọi là Miếu Bình. Miếu Bình có thể coi là khu thắng cảnh của thôn Song Thủy — vì trên mảnh đất bằng phẳng này có một rừng táo mọc san sát nhau. Rừng táo này trước kia đều thuộc về một số gia đình họ Kim, sau khi hợp tác hóa thì trở thành tài sản của toàn thôn. Mỗi khi hè đến, nơi đây lại là một màu xanh biếc đáng yêu. Đến khoảng rằm tháng Tám âm lịch, táo đều chín đỏ. Cành cây đen nhánh, quả táo đỏ rực, lá cây vàng xanh đan xen, rực rỡ sắc màu, mê người vô cùng. Mỗi khi đến mùa đánh táo, trong vòng bốn năm ngày, có thể nói đây chính là lễ hội thịnh soạn nhất của thôn Song Thủy. Trong khoảng thời gian này, tất cả mọi người trong thôn đều có thể đi hái táo, ai đi hái cũng có thể ăn thỏa thích. Ở nơi khỉ ho cò gáy này, chẳng có của ngon vật lạ gì, táo đỏ quý tựa như mã não. Mùa đó, chẳng biết đã làm bao nhiêu người bị đầy bụng! Có những người thường sau khi đánh táo xong, bị tiêu chảy cả mười mấy ngày không ra khỏi núi được...

Phía sau rừng táo ở Miếu Bình chính là núi Miếu Bình. Ngọn núi này cao hơn những ngọn núi khác xung quanh thôn, do đó nó đứng sừng sững, mang lại một cảm giác vô cùng nổi bật. Mấy năm nay học tập Đại Trại về nông nghiệp, thôn dốc toàn lực trước tiên khai khẩn ruộng bậc thang trên ngọn núi này. Hiện nay những thửa ruộng bậc thang đó đã xếp tầng tầng lớp lớp lên đến tận đỉnh núi, nhìn từ xa trông giống như một cái màn thầu cuộn khổng lồ. Ngọn núi này, ngôi miếu này, rừng táo này, lại thêm hai dòng sông hội tụ trước miếu, đã tô điểm cho thôn Song Thủy thêm nhiều cảnh sắc.

Đi xuống từ con đường lộ ở Điền Gia Ngật Láo, băng qua sông Đông Lạp, đi xuyên qua con đường mòn trong rừng táo ở đồng bằng tam giác, chính là sông Khốc Yết hội tụ với sông Đông Lạp trước miếu. Con sông này tuy nhỏ nhưng lai lịch không tầm thường. Tương truyền ngày xưa trong khe núi này không hề có nước. Khi đó, một người con gái của Ngọc Hoàng Đại Đế hạ phàm du ngoạn nhân gian đã tới nơi này, phải lòng một chàng trai họ Kim, thậm chí còn trì hoãn ngày về thiên đình. Sau này Ngọc Hoàng Đại Đế nổi trận lôi đình, hạ lệnh cho nàng lập tức quay về trời, nếu trong hai ngày không lên được thì ông sẽ biến người con gái này thành một ngọn núi đất tại chỗ. Nhưng tiên nữ không thể cắt đứt mối tình nhân gian, nên đã trái lệnh cha. Nàng thề rằng dù có hóa thành bùn đất nhân gian cũng muốn ở lại bên cạnh người yêu. Hai ngày sau, nàng biến thành một ngọn núi hoàng thổ bình thường. Người yêu ở nhân gian của nàng đau đớn tột cùng, ngày ngày quỳ dưới chân ngọn núi đất mà nàng biến thành, nghẹn ngào khóc than cho đến khi chết dưới chân núi đó. Tương truyền chính nước mắt của chàng đã chảy thành con sông nhỏ này. Người ta gọi ngọn núi đất do tiên nữ biến thành là núi Thần Tiên, gọi con sông nhỏ chảy từ dòng nước mắt này là sông Khốc Yết...

Đây đương nhiên là thần thoại do tổ tiên nhà họ Kim bịa ra để làm rạng danh gia tộc mình. Cũng chính vì thế, mộ tổ nhà họ Kim mới cắm rễ dưới núi Thần Tiên ở bờ bắc sông Khốc Yết, khu mộ đó đã không biết chôn cất bao nhiêu đời người họ Kim, san sát dày đặc cả một vùng. Ở khu mộ không biết từ thế hệ nào người ta đã trồng vài cây bách, giờ đã to như cái thùng. Đến mùa đông, khi mặt đất một mảnh hoang vu, nhìn từ xa hay gần, chỉ có những cây bách đó là xanh mướt, đặc biệt hút mắt.

Chính vì có sông Đông Lạp và sông Khốc Yết nên ngôi làng này mới được đặt tên là thôn Song Thủy.

Trên sông Khốc Yết có một cây cầu nhỏ chỉ cần vài bước là bước qua. Người thọ nhất trong thôn hiện nay cũng chẳng biết cây cầu nhỏ này được xây dựng từ năm nào. Nó năm nào cũng chực chờ đổ sập, nhưng năm nào cũng vẫn tồn tại ở đó.

Qua cây cầu nhỏ trên sông Khốc Yết là Kim Gia Loan. Ngoài một số ít gia đình họ khác, đa phần đều là người họ Kim sinh sống. Trong một khúc quanh đón nắng, nhà cửa san sát, khá chật chội. Chỉ là ở phía sau núi cách khu mộ tổ nhà họ Kim, còn tách biệt hai đại gia đình khác, đều họ Kim: một đại gia đình là ba anh em đội trưởng đội hai Kim Tuấn Vũ; một đại gia đình khác là ba anh em nhà địa chủ Kim Quang Lượng.

Thời xa xưa, trong xã hội cũ, nhà họ Kim luôn là chủ tể của thôn Song Thủy. Mảnh đất này và mọi thứ trên mảnh đất này đều thuộc về nhà họ Kim. Tương truyền vào hai triều đại Tống, Minh, nhà họ Kim từng xuất hiện vài đại địa chủ vang danh khắp châu phủ, chắc hẳn số đất đai họ chiếm hữu lúc bấy giờ đã vượt xa phạm vi thôn Song Thủy. Nhưng nghe nói vào cuối thời Minh, người Hồ vùng Ordos Mông Cổ từng xâm lược quy mô lớn tới nơi này, giết người cướp của, cơ nghiệp của đại địa chủ này về cơ bản đã bị san bằng, sau đó cũng không bao giờ phát đạt trở lại được nữa. Đến khi cải cách ruộng đất, nhà họ Kim ngoài một nhà bị định thành phần địa chủ, hai nhà định thành phần phú nông ra, một bộ phận là trung nông, phần lớn vẫn là thành phần bần nông, hạ trung nông.

Thế nhưng nhìn về khía cạnh nhà ở, các hang động ở khu vực Kim Gia Loan rõ ràng hơn hẳn phía Điền Gia Ngật Láo này. Mặc dù hiện tại nhìn vào cũng phần lớn là tường xiêu vách đổ, nhưng rốt cuộc vẫn còn một vài cổng sân cũ kỹ, bức tường vườn cắm gai hòe hỏng hóc biểu thị dấu vết của sự giàu có trước kia. Hơn nữa cửa hang đất của nhiều gia đình đều được lắp đá. Cửa chính cửa sổ của một số gia đình có niên đại lâu đời, nhìn sơ qua vừa đen vừa cũ, nhưng nhìn kỹ lại có thể thấy được sự tinh xảo trong tay nghề lúc ban đầu, thậm chí còn có hoa văn chạm trổ, chứng tỏ mặt tiền này từng có một thời hiển hách.

Giữa khu nhà ở Kim Gia Loan và khu mộ có những cây bách cao, đi qua cầu sông Khốc Yết không xa có một gò đất nhỏ, trường tiểu học thôn Song Thủy nằm ở đây. Ngôi trường này có bảy tám hang đá lớn, đều là phòng học, lớp cao nhất là lớp năm; bọn trẻ học xong lớp năm phải đến Thạch Ngật Tiết để học trung học cơ sở. Sau khi tan học buổi chiều, trường học thường không bóng người — thầy giáo, học sinh đều ở trong thôn. Sân trường rất rộng, dựng một đôi cột bóng rổ do dân làng tự đóng rất không tiêu chuẩn. Học sinh còn nhỏ, chủ yếu là thanh niên trong thôn đi làm về tranh thủ ra chơi một lát. Như đã nói ở trước, nơi này hiện đã thay thế sân miếu, trở thành trung tâm hội họp của cả thôn.

Kể từ khi công xã Thạch Ngật Tiết phát động đại hội chiến xây dựng cơ sở hạ tầng ruộng đất tại thôn Song Thủy, các phòng học trong trường đã trở thành nơi lưu trú ban đêm cho dân công các thôn khác. Nơi này tất nhiên chỉ chứa được một phần nhỏ người, phần lớn dân công đều phân tán ở trong các hang trống của các nhà trong thôn. Dân công ở trong phòng học của trường, sáng hôm sau phải cuộn chăn màn của mình lại, tập trung vào một hang trống bên cạnh chuyên để dụng cụ thể thao, để học sinh ban ngày có chỗ học. Ban đêm, dân công ghép bàn học lại thành giường.

Mấy ngày nay, nhà trường còn đặc biệt dọn ra một hang đất để cho những người bị "lao động cải tạo" được các thôn đưa đến ở. Hôm nay hang đất này lại có thêm một thành viên mới: Vương Mãn Ngân.

Hiện tại, những người này đã làm xong việc trở về, bị tập trung ở trong hang đất này. Một dân binh vác súng đang trông coi ở cửa. Đợi lát nữa đến giờ ăn cơm, người này mới có thể dẫn những người này đến bếp ăn tập thể của dân công... Tôn Thiếu Bình vác theo chăn màn, xách theo bình cơm, đi xuống từ đường lộ ở Điền Gia Ngật Láo, cẩn thận bước trên những hòn đá, băng qua sông Đông Lạp, đi xuyên qua Miếu Bình, từ cây cầu nhỏ sông Khốc Yết bước qua, đi thẳng về phía sân trường tiểu học. Nơi này cậu quá quen thuộc, bởi vì cậu từng học ở đây suốt năm năm trời.

Cậu bước vào sân trường, người vác súng kia liền tiến lại phía trước, không biết vì sao còn cười tủm tỉm. Thiếu Bình dưới ánh trăng nhìn kỹ mới phát hiện ra người này là anh trai của một người bạn học hồi cấp hai của cậu. Người bạn đó ở thôn Hạ Sơn, sau này không học cấp ba. Hồi cấp hai, có một năm họ "học nông" tại thôn Hạ Sơn, từng ở lại nhà họ, nên rất thân thiết với cả gia đình. Anh trai của bạn học cười ngượng nghịu nói: "Tôi đang lo anh rể cậu tối nay không có chăn màn đây!"

Thiếu Bình không có tâm trí để nán lại nơi này. Cậu nói với anh trai bạn học: "Có thể gọi anh rể tôi ra một chút được không? Để tôi bàn giao mấy thứ này cho anh ấy." "Việc này thì có gì mà không được? Cũng đâu phải phạm tội chết gì!" Anh trai bạn học vác súng đi đến cửa gọi một tiếng: "Vương Mãn Ngân ra đây chút!"

Mãn Ngân ủ rũ bước qua ngưỡng cửa, kinh ngạc nhìn thấy là em vợ mình, liền thẳng cái lưng đang khom lại, trên mặt lộ ra vài phần vẻ xấu hổ. Thiếu Bình đặt bó chăn và bình cơm xuống đất, nói với anh rể: "Trong chăn này có chút lương thực, tí nữa anh nộp vào bếp ăn tập thể đi..."

Mãn Ngân trước hết không màng tới gì khác, vội vàng chộp lấy một chiếc màn thầu đen trong bát trên nắp bình cơm, cắn mạnh một miếng, gần như không nhai mà nuốt chửng xuống, nghẹn đến mức cổ cứng đờ ra.

Đợi nuốt xong miếng cơm đó, anh ta mới hỏi Thiếu Bình: "Không biết chị cậu và Miêu Đản, Cẩu Đản..."

"Họ đều ở nhà chúng cháu." Thiếu Bình ghê tởm nhìn anh ta.

"Vậy thì tốt... Về bảo với chị cậu, anh vẫn ổn! Bảo chị ấy đừng lo lắng..." Anh ta quay đầu nhìn người thanh niên vác súng đã đi xa hơn một chút, rồi lại khẽ nói với Thiếu Bình: "Bảo với chị cậu, còn dư lại mấy gói thuốc chuột, để trên nắp hòm ở nhà, bảo chị cậu cất kỹ, đừng để lũ trẻ không biết mà ăn phải, bảo chị ấy..."

Thiếu Bình đã tức giận quay người bỏ đi. Cậu thật sự muốn tát cho cái tên anh rể bất tài này một cái bạt tai!

Cậu đi xuống gò đất nhỏ của trường học, dọc theo sông Khốc Yết đi về phía khu nhà ở Kim Gia Loan. Cậu không về nhà nữa, định bụng trực tiếp đến nhà Kim Ba nghỉ lại. Nhà không có chỗ ngủ, mỗi thứ Bảy về, cậu đều ngủ lại nhà Kim Ba. Nơi đó ấm áp mà sạch sẽ, mẹ và em gái của Kim Ba đều coi cậu như người nhà. Chỉ có ở nơi này, cậu mới có thể trải qua khoảnh khắc thoải mái nhất trong cuộc sống nặng nề của mình.

Khi Thiếu Bình đi tới gần cây cầu nhỏ trên sông Khốc Yết, nhìn thấy từ con đường nhỏ giữa rừng táo Miếu Bình phía đối diện, có một người phụ nữ đi tới. Cậu chưa kịp nhìn rõ là ai đã nghe thấy người này gọi tên mình. Nghe tiếng là biết ngay thím hai Hạ Phượng Anh của cậu.

Thiếu Bình không kính trọng người bề trên này trong lòng. Sau khi người đàn bà nói giọng Sơn Tây này đến cửa nhà họ, đã đuổi cả nhà cậu ra khỏi hang đất tổ tiên. Trong những năm tháng sau đó, ỷ vào việc từng đọc được vài chữ, bà ta căn bản không coi gia đình cậu ra gì, hở một tí là lấy những lời lẽ bẩn thỉu chửi bới mẹ cậu; hơn nữa còn lôi cả tên người ông đã khuất từ lâu của cậu ra chửi rủa. Mãi cho đến khi anh Thiếu An lớn lên, trong một lần bà ta lại chửi mẹ cậu, anh trai đã cho bà ta một trận đòn tơi bời, đánh đến mức mũi miệng bà ta chảy máu ròng ròng, sau đó bà ta mới ngừng kiểu nhục mạ phóng túng này đối với gia đình họ. Sau này, anh em họ đều lớn cả, anh trai lại làm đội trưởng sản xuất, trong thôn cũng đã trở thành một nam tử hán, bà ta và chú hai càng có chút sợ hãi. Chú hai và thím hai hai người nghèo mà tích cực, trong đội đều đảm nhiệm chức vụ, một người là chi ủy đại đội, một người là hội trưởng hội phụ nữ, tối ngày mở họp, ba đứa trẻ vứt ở nhà không ai quản. Cảnh nhà họ thì bết bát, chú hai thường mặc quần áo rách rưới, đói bụng vẫn thường hay giảng đạo lý cách mạng cho người khác. Người trong thôn ngoài mặt không nói, sau lưng ai mà không chê cười họ!

Hiện tại, hội trưởng hội phụ nữ đã từ cây cầu nhỏ trên sông Khốc Yết đi qua, Thiếu Bình nhìn thấy tóc bà ta chải bóng loáng — thường là dùng lược gỗ chấm nước bọt của chính mình chải thành bộ dạng này. Hơn nữa còn mặc lại chiếc áo bông đỏ đã rất cũ từ lúc cưới; vì áo khoác quá ngắn, viền đỏ của chiếc áo bông lộ ra một vòng ở bên dưới, cực kỳ chướng mắt. Cách ăn mặc này của thím hai cho thấy tối nay bà ta lại muốn xuất hiện trước công chúng. Quả nhiên, bà ta đứng lại nói với Thiếu Bình: "Tối nay, chỉ huy bộ đại chiến công xã muốn tổ chức hội nghị phê bình ở trong sân trường, cháu không tham gia à? ... Người ta bảo thím lãnh đạo bố trí hội trường, thím vừa đặt bát cơm xuống là... haiz, anh rể cháu..." Bà ta thở dài một tiếng, tỏ vẻ đồng cảm và tiếc nuối, để Thiếu Bình biết rằng bà ta dù sao cũng là người nhà. Thiếu Bình nói với bà ta: "Thím cứ bận việc của thím đi, cháu phải đến nhà Kim Ba đây."

Cậu lạnh nhạt chào thím hai mình một tiếng, rồi quay người bỏ đi.