Sau trận mưa xuân suốt một đêm, không khí trong thành phố bớt hẳn mùi lạ. Trong khuôn viên Tỉnh ủy, lá non vàng nhạt, hoa nở rực rỡ, chim chóc líu lo vui vẻ trong bụi cây. Cảnh sắc nơi đây đã tràn ngập không khí mùa xuân, trời quang mây tạnh, mặt trời phía đông đang gắng sức leo lên sau dãy nhà cao tầng.

Kiều Bá Niên ăn sáng sớm hơn thường lệ một khắc, đổi sang đôi giày vải chéo màu đen, mũi tròn, chuẩn bị chốc nữa là rời nhà đi.

Lúc này, Thường vụ Phó Tổng thư ký Tỉnh ủy Trương Sinh Dân tới. Tổng thư ký báo với ông rằng, ngoài lãnh đạo Thành ủy và các bộ phận liên quan của thành phố, sáng nay ông ta còn thông báo cho tất cả các đơn vị báo chí trong tỉnh, yêu cầu họ cử phóng viên đến phỏng vấn về "hoạt động trọng đại" diễn ra sáng nay.

Kiều Bá Niên tức giận hỏi: "Đây tính là hoạt động trọng đại gì? Tại sao phải để phóng viên tới?"

Sinh Dân miệng rít gió nói: "Ngài đích thân dẫn đầu lãnh đạo thành phố đi xe buýt, tác phong làm việc sâu sát thực tế như vậy mà được đưa tin, nhất định sẽ gây chấn động toàn tỉnh!"

"Đồng chí Sinh Dân, đây là đi làm việc, chứ không phải đi tạo tin tức! Đại đa số người dân trong thành phố này ngày nào cũng phải chen chúc trên xe buýt, chúng ta đi chen một lần thì có gì ghê gớm đâu! Anh mau đi gọi điện thoại đi, bảo các đơn vị báo chí không được cử phóng viên tới!"

Tổng thư ký sững sờ trong giây lát. Ông ta nghĩ thầm: Đây chẳng phải lại là một tin tức sao? Bí thư Tỉnh ủy đi chen xe buýt, lại còn không cho phóng viên báo chí đưa tin!

Nhưng ông ta nhanh chóng phản ứng lại, không dám làm trái chỉ thị của Bí thư, vội vàng quay người đi ra gọi điện thoại.

Lúc ra ngoài, Trương Sinh Dân vừa đi vừa nghĩ: Xem ra cách cũ đã không còn thích hợp với yêu cầu của vị tân Bí thư này nữa rồi. Nhưng làm sao mới thích hợp với yêu cầu của lão Kiều đây? Là Thường vụ Phó Tổng thư ký Tỉnh ủy, bao năm qua ông đã quen với một lối tư duy truyền thống và phương pháp làm việc truyền thống, hơn nữa Bí thư tiền nhiệm luôn rất hài lòng với công việc của ông. Haiz, bây giờ ông không biết làm việc nữa rồi! Hết lần này tới lần khác khéo quá hóa vụng! Vốn tự xem bộ phương pháp của mình là "làm việc sáng tạo", nay lại thành "vẽ rắn thêm chân".

Trương Sinh Dân gọi điện xong, vừa ra khỏi sân đã thấy một hàng xe con nối đuôi nhau tiến vào khuôn viên Tỉnh ủy — đó là các vị lãnh đạo thành phố đã tới.

Ông vội vàng đón lấy, dẫn những người này vào phòng họp nhỏ.

Bí thư Thành ủy Tần Phú Công hỏi Trương Sinh Dân: "Họp cái gì thế?" Bí thư Tần quả thực có chút thắc mắc, trước khi họp mà không biết nội dung cuộc họp, tình huống như thế này cả đời ông cũng chưa gặp mấy lần. Còn các vị phụ trách khác của thành phố, e là còn "như sư sãi đo chiều cao tượng Phật mà không chạm tới đầu" – họ có lẽ đang đoán già đoán non: Phải chăng quốc gia lại xảy ra sự kiện chính trị trọng đại gì rồi? Những sự kiện như vậy thường là sẽ được truyền đạt tới cấp lãnh đạo như họ trước.

Trương Sinh Dân để lộ chiếc răng cửa thiếu mất một nửa, dứt khoát làm bộ bí hiểm cười với Tần Phú Công rồi nói: "Chốc nữa Bí thư Kiều tới là mọi người sẽ biết ngay." Khi Kiều Bá Niên bước vào phòng họp nhỏ, tất cả mọi người đều đứng dậy khỏi ghế sô pha. Ông bắt tay từng người một, cũng không ngồi, đứng trước bàn trà nói: "Hôm nay gọi các đồng chí tới đây, không nói chuyện gì khác, chúng ta cùng nhau đi xe buýt một chuyến thế nào?"

Tần Phú Công và tất cả các vị lãnh đạo thành phố đều trố mắt nhìn nhau: Đi xe buýt?

Tuy nhiên, mọi người cũng hiểu ra trong chớp mắt: Bí thư Tỉnh ủy muốn đi sâu xuống cơ sở để tìm hiểu tình hình, giải quyết vấn đề khó khăn khi đi xe của quần chúng đây mà.

Tần Phú Công lập tức có chút lúng túng kiểm điểm: "Công tác của thành phố làm chưa tốt. Để những việc nhỏ nhặt thế này làm Bí thư Kiều phải bận tâm, chúng tôi cảm thấy rất áy náy..."

"Các đồng chí, đây không phải chuyện nhỏ đâu! Hàng triệu người ngày nào cũng phải đi xe buýt, hơn nữa đại bộ phận người dân, cán bộ và thị dân đi làm đều phải dựa vào xe buýt, đây là một trong những mắt xích quan trọng nhất của đời sống đô thị, gần như có liên quan đến tất cả công dân trong thành phố này, sao lại là chuyện nhỏ được? Thế nào mới là chuyện lớn? Chẳng lẽ cứ chôn chân trong các cuộc họp, phát biểu mấy lời sáo rỗng, đưa ra mấy nghị quyết có cũng được không có cũng chẳng sao, thì là chuyện lớn à? Không, chúng ta bây giờ phải thay đổi quan niệm làm việc và tác phong làm việc từ gốc rễ... Thôi được, hôm nay chúng ta chuyển cuộc họp ra ngoài đường mở nhé!"

Tần Phú Công và những người khác đều liên tục nói: "Được! Được!"

Trương Sinh Dân bổ sung: "Bí thư Kiều làm thế này là để tìm hiểu tình hình thực tế của xe buýt thành phố, để không kinh động bốn phương, xin mọi người ra ngoài đừng công khai thân phận."

Tổng thư ký Trương thấy Bí thư Tỉnh ủy tán thành gật đầu, liền biết lời bổ sung của mình không phải là "vẽ rắn thêm chân".

Ngay sau đó, nhóm người Kiều Bá Niên cùng nhau bước ra khỏi khuôn viên Tỉnh ủy, đi tới trên đường phố.

Họ đi tới một trạm xe buýt gần đó trước, định đón xe buýt số 4, xuống ở nút giao số 6 đại lộ Giải Phóng, rồi sau đó đổi sang đi một chuyến xe điện.

Lúc này đúng vào giờ cao điểm đi làm buổi sáng, trạm xe buýt chật ních người đen đặc. Họ đứng trong đám đông này, cũng chỉ là những người bình thường, trông giống như những cán bộ từ nơi khác đến thành phố này họp hành hay giải quyết công việc. Hai bên đường phố, xe đạp như hai dòng lũ, cuồn cuộn chảy về hướng ngược lại, đồng thời tạo thành những xoáy nước khổng lồ tại mỗi ngã tư.

Qua gần mười phút, vẫn không thấy bóng dáng xe số 4 đâu. Trong đám đông có người vươn cổ nhìn về phía nam đại lộ, có người sốt ruột xem đồng hồ đeo tay, có người đã bắt đầu chửi thề.

Tần Phú Công và những người khác cũng nôn nóng bất an nhìn về phía nam. Họ khao khát chiếc xe đáng chết này mau mau tới biết bao! Lúc này, họ chuyên tâm chờ xe, đã chẳng còn tâm trí để nói chuyện phiếm với Bí thư Tỉnh ủy nhằm che đậy tình cảnh khó xử và bất an này nữa. Khi một chiếc xe khách lớn từ xa chạy tới, các vị lãnh đạo thành phố như nhìn thấy cứu tinh, trên mặt không tự chủ được mà lộ ra nụ cười. Người chờ xe đều tranh nhau chen lấn ra mặt đường, chuẩn bị liều một phen. Nhưng khi chiếc xe này chạy tới gần, mọi người mới phát hiện không phải xe buýt số 4. Nụ cười trên mặt Tần Phú Công và những người khác lập tức biến mất không còn dấu vết, một lần nữa rơi vào cảnh lúng túng. Trong đám đông xung quanh vang lên một loạt tiếng thở dài than ngắn.

Một khắc sau, một chiếc xe số 4 cuối cùng cũng chạy từ phía nam tới, hơn nữa bên trong không một bóng người. Người ở trạm lại xôn xao hẳn lên, chờ đợi chiếc xe này áp sát vào.

Thế nhưng, xe buýt lại lướt qua trạm rồi phóng vút đi như bay. Mọi người đành liên tục kêu khổ hướng về phía chiếc xe đã đi xa.

Kiều Bá Niên không nói không rằng đứng dưới một cây hòe Trung Quốc bên lề đường. Tần Phú Công thì như vừa chen lên một chuyến xe, cầm khăn tay không ngừng lau khuôn mặt đẫm mồ hôi của mình. Cục trưởng Cục Giao thông thành phố rút bút bi ra, ghi biển số chiếc xe số 4 vừa lướt trạm vào sổ, biểu cảm trên mặt như thể đang nói: Hừ, lũ khốn, cứ đợi đấy! Năm phút sau, xe số 4 cuối cùng cũng tới.

Lần này thì tới một lúc bốn chiếc, dính chặt lấy nhau như chuồn chuồn giao vĩ, từ từ tiến vào trạm.

Mặc dù người ở trạm này đều có thể lên xe, nhưng đám đông vẫn tiến hành một cuộc chen lấn điên cuồng để tranh giành chỗ ngồi. Có đôi khi hai người béo mắc kẹt ở cửa xe không ai nhường ai, người phía sau liền như những binh lính cổ đại vác đòn tấn công cổng thành, đồng tâm hiệp lực chen lên để thông chỗ tắc nghẽn.

Khi nhóm Kiều Bá Niên lên tới chiếc xe thứ ba, đã không còn chỗ ngồi nữa. Trương Sinh Dân chỉ vào Kiều Bá Niên, nói với một cô gái đang ngồi bên cạnh: "Cháu vui lòng nhường ghế cho vị lão đồng chí này."

Cô gái bĩu môi, quay đầu đi nhìn phong cảnh trên phố, xem lời của Trương Sinh Dân như gió thoảng bên tai.

"Thôi, thôi," Kiều Bá Niên dùng một tay nắm lấy tay vịn lơ lửng, "đứng một lát là được rồi."

Vì một lúc tới bốn chiếc xe trống, nên trong xe lúc này chưa đến nỗi chật chội, chiếc thứ tư phía sau họ thậm chí còn không một bóng người, như thể đang chạy theo làm nền cho ba chiếc xe trước. "Tại sao các anh lại để bốn chiếc xe chạy cùng một chỗ thế kia?" Kiều Bá Niên hỏi cậu thanh niên soát vé bên cạnh mình.

"Không vì sao cả." Nhân viên soát vé thậm chí còn chẳng buồn liếc ông một cái.

"Tại sao không giãn cách thời gian ra từng chiếc một? Như vậy chẳng phải tốt hơn sao?"

"Tại sao mồm ông nhiều chuyện thế?" Nhân viên soát vé liếc xéo Kiều Bá Niên một cái.

"Thái độ phục vụ của cậu sao mà tệ thế!" Tần Phú Công giận đến mức mặt trắng bệch. "Thái độ tệ thì sao nào? Ông muốn thái độ gì?"

Bí thư Thành ủy giận đến mức há hốc mồm, nhất thời không biết nên nói gì. Theo "quy định", ông không thể để nhân viên soát vé ngang ngược này biết những người mà hắn đang chống đối là ai.

"Anh tên gì?" Cục trưởng Cục Giao thông ở bên cạnh tức giận hỏi. Nhân viên soát vé cười lạnh một tiếng, chẳng thèm để ý tới.

Cục trưởng Giao thông đang định rút bút bi và sổ tay ra, thì xe đã tới trạm tiếp theo. Cửa xe "rầm" một tiếng mở ra, người trên xe chưa xuống hết, người dưới xe đã như dòng lũ vỡ đê chen chúc tràn vào trong khoang xe. Trong một thoáng chốc, mấy vị lãnh đạo đã bị chen tới mức không tìm thấy nhau đâu nữa.

Kiều Bá Niên ngay lập tức bị dòng người đẩy vào giữa một hàng ghế, hai chân bị vô số đôi chân khác kẹp chặt, không thể nhúc nhích dù chỉ một chút. Ông vội vàng cúi người, hai tay chống lên tay vịn cạnh cửa sổ xe. May mà có hai thanh niên phía sau đỡ lấy áp lực, nếu không thì ông căn bản không chống đỡ nổi.

Sau khi xe lăn bánh, Bí thư Tỉnh ủy nửa nằm nửa đứng, nhìn ra ngoài đường phố qua lớp kính cửa sổ lấm lem. Những tòa nhà mới xây và những ngôi nhà cũ nát chen chúc hỗn tạp bên nhau. Thỉnh thoảng lại có một ngôi tháp cổ, đình cổ lộ ra một góc chóp rực rỡ trong mảng màu xám xịt, nhắc nhở mọi người rằng thành phố này có một lịch sử lâu đời. Mới và cũ, cổ kính và hiện đại, tất cả đều tồn tại lẫn lộn, đan xen tạp nham, đây chính là diện mạo của thành phố này — từ đó cũng có thể liên tưởng đến toàn bộ đời sống xã hội của chúng ta... Mặt trời vừa lên không bao lâu, đường phố bê tông đã khô rang. Nhưng trên vỉa hè vẫn còn đọng lại dấu vết của nước mưa. Tất cả đường phố đều bẩn thỉu, trên làn đường xe chạy bụi mù mịt, tầm nhìn của con người bị giới hạn trong một phạm vi rất nhỏ hẹp. Lầu Chuông Trống thời Minh hùng vĩ ở giữa đại lộ Giải Phóng vốn dĩ phải nằm trong tầm mắt, vậy mà cũng đã bị bụi vàng che phủ tới mức chẳng còn thấy bóng dáng đâu. Gạch hoa lát vỉa hè hai bên đường tích tụ một lớp bùn đất dày cộm, trông như những con đường đất ở nông thôn. Mặt tiền và biển hiệu của nhiều cửa hàng thì tàn tạ như những ngôi chùa cổ. Xe chở rác chất cao như núi, lao đi như điên, làm rác vương vãi khắp cả đường phố... Haiz, tất cả những điều này thật quá đỗi đáng thất vọng. Con người sống trong môi trường như thế này, lồng ngực cứ như bị cái gì đó tắc nghẽn, thấy bức bối, thậm chí muốn vô cớ phát hỏa. Cứ nói chuyện xe buýt này đi, ngồi một đoạn đường mà mệt hơn cả làm việc mấy tiếng đồng hồ. Lúc này đây, những đồng chí lãnh đạo Thành ủy đã bị chen tới không biết đang ở nơi nào kia, sẽ có cảm tưởng gì đây? Hừ! Thật là nhẹ nhàng! Xem vấn đề nghiêm trọng như thế này là "chuyện nhỏ"! Được thôi, tự mình trải nghiệm một chút rồi sẽ biết mùi vị này là gì!

Qua một trạm nữa, Kiều Bá Niên nhìn người khác mua vé mới sực nhớ ra mình cũng nên mua vé. Phải rồi, thường không đi xe buýt, đến cả khái niệm cơ bản này cũng quên mất.

Ông một tay nắm chặt tay vịn, tay kia rảnh ra mò tiền trong túi. Trên người không có tiền lẻ, ông đành móc ra một tờ một nhân dân tệ, nói với nhân viên soát vé: "Đến nút giao số 6, một vé."

"Xuống nút giao số 8! Nút giao số 6 không dừng!" Nhân viên soát vé nói.

"Nút giao số 6 không phải có trạm sao?" Kiều Bá Niên hỏi.

"Có trạm cũng không dừng!"

"Tại sao?"

"Không vì sao cả!"

"Vậy nếu muốn xuống ở nút giao số 6 thì làm sao?"

"Không dừng thì ông xuống cái gì?"

"Có trạm sao lại không dừng?"

"Đã nói là không dừng rồi! Tai ông mọc ở đâu thế hả?"

"Cậu thanh niên, cậu không thể nói năng hòa khí một chút được sao?"

"Muốn nghe lời hòa khí thì về nhà tìm vợ mà nghe!"

Kiều Bá Niên giận tới mức tay hơi run lên. Ông cố nhịn nói: "Vậy mua một vé đến nút giao số 8 đi."

"Lấy tiền lẻ ra! Không có tiền thối đâu!"

"Trong tay cậu chẳng phải có nhiều tiền lẻ thế kia sao?"

"Tiền lẻ là chuẩn bị cho ông đấy à?"

Kiều Bá Niên dứt khoát không tranh cãi với nhân viên soát vé ngang ngược này nữa.

Lúc này, một chàng trai trẻ đứng sau lưng ông cầm lấy tiền trong tay ông, giọng quả quyết nói với nhân viên soát vé: "Bán vé đi!" Một chàng trai khác cũng phụ họa nói theo. Nhân viên soát vé thấy hai gã cứng rắn ra mặt, đành vừa lầm bầm chửi bới, vừa nhận lấy tiền. Kiều Bá Niên rất cảm động nhìn hai thanh niên sau lưng mình. Ông đang định nói câu cảm ơn gì đó thì nhân viên soát vé ném vé và tiền thối lại như đánh người, "bốp" một tiếng vào lòng bàn tay ông, làm ông lảo đảo.

Chàng trai mua vé giúp ông lập tức chặn cánh tay của nhân viên soát vé lại, chỉ nghe nhân viên soát vé thét lên một tiếng, kêu rằng: "Á! Tay tôi..."

Tài xế nghe thấy tiếng kêu của nhân viên soát vé, lập tức dừng xe lại, rồi nhảy khỏi buồng lái, vòng qua cửa sau chen vào trong khoang xe, hét lớn: "Kẻ gây rối đâu rồi?"

Trên xe nhất thời loạn thành một đoàn. Kiều Bá Niên không ngờ lại xảy ra chuyện đột ngột như vậy. Khi ông còn chưa kịp phản ứng lại, hai chàng trai sau lưng ông một mặt dùng tay đẩy mọi người ra, một mặt dìu ông ra khỏi khoang xe. Nhân viên soát vé và tài xế đuổi theo sát nút, nhảy xuống xe, muốn túm lấy họ.

Trương Sinh Dân và Tần Phú Công cùng những người khác cũng liều mạng chen từ trên xe xuống, mồ hôi nhễ nhại chạy tới. Sinh Dân gạt đám đông vây xem ra, hét lớn: "Làm gì thế! Làm gì thế! Đây là Bí thư Tỉnh ủy của chúng ta đấy!" Tổng thư ký vì quá vội vàng, thế mà lại tự mình "lộ mật" trước.

Nhưng nhân viên soát vé và tài xế sao có thể tin Bí thư Tỉnh ủy lại đi chen xe buýt cơ chứ? Họ cười nhạo nói: "Đừng có đùa kiểu đó! Về soi gương xem mặt mũi thằng cha này có giống Bí thư Tỉnh ủy không? Tất cả lên xe! Về công ty! Một người phạt mười đồng!" "Hồ đồ!" Cục trưởng Cục Giao thông quát vào hai gã cuồng vọng này. Ông rút bút bi và sổ tay ra, hỏi: "Các anh tên gì?" "Đừng có làm bộ! Mau lên xe!" Tài xế quát.

Cục trưởng Giao thông đang cơn giận dữ đành phải chạy ra phía sau xe ghi biển số.

Lúc này, hai chàng trai hộ giá Kiều Bá Niên bước tới trước, một trong số đó rút ra một loại giấy tờ gì đó đưa trước mặt tài xế và nhân viên soát vé — hai người kia lập tức mặt cắt không còn giọt máu, hoảng loạn chân tay luống cuống.

Kiều Bá Niên lúc này mới biết, đây là hai nhân viên bảo vệ thường phục. Ông nhìn Trương Sinh Dân một cái, Sinh Dân móm mém cái miệng sún răng cười cười.

Tổng thư ký tự cho rằng "chuyện thừa thãi" này không hề thừa, nếu không thì hôm nay phiền toái rồi.

Kiều Bá Niên rút khăn tay lau mồ hôi trên mặt, nói với tài xế và nhân viên soát vé: "Các anh mau đi đi, đã lỡ nhiều thời gian lắm rồi!"

Hai người lập tức phóng vút lên xe như thỏ, chiếc xe loáng cái đã biến mất không còn dấu vết.

Mọi người trên vỉa hè vây quanh Bí thư Tỉnh ủy, thi nhau hỏi ông có bị thương chỗ nào không? Kiều Bá Niên cười nói: "Không bị thương, chỉ là bị tức một chút thôi."

Ông hỏi mọi người: "Bây giờ chúng ta đang ở đâu rồi?"

"Sắp tới nút giao số 8 rồi!" Cục trưởng Cục Giao thông nói.

"Vậy là chúng ta còn phải đi bộ ngược lại hai trạm nữa mới có thể đổi đi xe điện sao?"

Tần Phú Công đầy vẻ hổ thẹn, vội nói: "Bí thư Kiều! Tôi phải chịu trách nhiệm về sự an toàn của ngài, hôm nay dù thế nào cũng xin ngài đừng đi chen xe điện nữa. Mấy đồng chí lãnh đạo thành phố chúng tôi lòng dạ đều rất nặng nề. Bài học ngày hôm nay đối với chúng tôi quá sâu sắc! Ngài dù chưa phê bình chúng tôi một câu nào, nhưng tình hình thực tế đã đưa ra lời phê bình vô tình nhất đối với công việc của chúng tôi. Xin hãy tin rằng chúng tôi nhất định sẽ thay đổi tình trạng giao thông nội đô sớm nhất có thể..." Lúc này, một hàng xe con lặng lẽ dừng lại bên lề đường. Tuân theo chỉ thị của Trương Sinh Dân, xe của lãnh đạo tỉnh và thành phố vẫn luôn đi theo không xa không gần sau chiếc xe buýt số 4 lúc nãy. Bây giờ, Sinh Dân đã cho nhân viên bảo vệ điều xe tới bằng bộ đàm rồi.

Kiều Bá Niên đành nói: "Vậy được rồi... đây coi như là một cuộc họp làm việc hiện trường. Các đồng chí, còn gì phải nói nữa không? Sự thật đã nói lên tất cả rồi! Tôi hy vọng vấn đề này có thể được giải quyết sớm nhất! Nhưng đừng có 'đầu đau chữa đầu, chân đau chữa chân', mà nên thông qua giao thông để làm điểm đột phá, toàn diện thay đổi bộ mặt lạc hậu của các công trình dịch vụ công cộng trong thành phố..."

Sau khi Kiều Bá Niên đưa ra chỉ thị ngắn gọn, các vị lãnh đạo liền lên xe trở về cơ quan tỉnh và thành phố.

Tối hôm đó, Kiều Bá Niên tham gia xong một cuộc họp công nghiệp của tỉnh, trở về nhà uống vài viên thuốc, đang định lên tầng hai nghỉ ngơi thì điện thoại cạnh phòng khách vang lên tiếng chuông dồn dập.

Ông nhấc điện thoại lên, hóa ra là Bí thư Thành ủy Tần Phú Công.

Bí thư Tần báo cáo với ông qua điện thoại rằng, ông đã xử lý nghiêm túc những nhân viên liên quan đến mấy chiếc xe buýt quậy phá hôm nay, hơn nữa đã đuổi việc nhân viên soát vé trên chiếc xe họ đi. Để răn đe kẻ khác, ông chuẩn bị công khai đưa tin việc này trên báo chiều...

Kiều Bá Niên cầm ống nghe hồi lâu không nói nên lời.

Ông thở dài một tiếng thật dài, hỏi Tần Phú Công: "Đây là cách các anh giải quyết vấn đề à? Xin ông lập tức hủy bỏ quyết định xử phạt những người đó! Cũng không được cho lên báo!"

Ông đặt ống nghe xuống, hai tay chống lên bàn, nhìn ra bầu trời đầy sao ngoài cửa sổ, rơi vào nỗi tư lự đầy lo âu...