Năm 1981, âm lịch mùng mười tháng Giêng, sau khi qua ngày "Tiểu niên" truyền thống, các huyện lỵ trong vùng Hoàng Nguyên bỗng chốc nườm nượp những cán bộ cơ sở từ các công xã và nông thôn đổ về. Trên vạt áo ngực của những người này đều cài một mảnh giấy đỏ bóng, bên trên in ba chữ "Đại biểu chứng". Vào thời điểm này mỗi năm, việc các huyện triệu tập hội nghị cán bộ bốn cấp huyện, công xã, đại đội, tiểu đội dường như cũng trở thành một truyền thống, náo nhiệt chẳng khác nào ăn Tết. Trong thời gian hội nghị, dân số ở những huyện lỵ nhỏ bé này đột ngột tăng lên gấp đôi, trở nên vô cùng chật chội và náo nhiệt. Các trường tiểu học, trung học và mọi căn phòng, hang đá bỏ trống của các cơ quan trong huyện đều chật ních những nhân vật kiệt xuất đến từ nông thôn khắp các nơi. Thường thì trong khoảng thời gian này, huyện sẽ tổ chức hát tuồng lớn; hội nghị kiểu này hình như càng náo nhiệt hiệu quả càng tốt.

Theo lối cũ, hội nghị "Bốn cấp" hằng năm chủ yếu là tổng kết công tác năm ngoái, sắp xếp sản xuất năm nay. Trong đại hội toàn thể, bí thư huyện ủy sẽ đọc báo cáo tổng kết, các lãnh đạo khác trong huyện xoay quanh trọng tâm của báo cáo để lần lượt phát biểu, sau đó lấy công xã làm đơn vị để tiến hành thảo luận.

Hội nghị "Bốn cấp" năm nay không giống những năm trước, bởi vì đây là hội nghị "Bốn cấp" đầu tiên kể từ khi nông thôn thực hiện chế độ khoán trách nhiệm cá nhân. Không biết là huyện nào khơi mào, hội nghị "Bốn cấp" năm nay ngoài lịch trình truyền thống ra, còn bổ sung thêm một nội dung mới: khi hội nghị kết thúc sẽ tổ chức hoạt động "Khoe phú" với quy mô rầm rộ.

Thế là các huyện nghe gió liền thi nhau bắt chước.

Thời thế thay đổi, cách làm cũng hoàn toàn trái ngược. Hội nghị "Bốn cấp" những năm trước thường hay phê phán một vài "kẻ thù giai cấp" có xu hướng tư bản chủ nghĩa, nhưng năm nay lại rầm rộ biểu dương những người làm giàu. Ai mà không xúc động nghẹn ngào trước cảnh này chứ? Đã thế các huyện đều chuẩn bị làm như vậy, huyện Nguyên Tây tất nhiên cũng không thể đứng ngoài cuộc. Mặc dù Bí thư Huyện ủy Trương Hữu Trí từ trước đến nay vẫn chán ghét kiểu làm ăn rầm rộ hình thức này, nhưng xem ra không làm thế cũng không được. Trước đây ông làm phó, những việc không hứng thú có thể né tránh; nhưng bây giờ ông đã lên chức "người đứng đầu", thì không dám tuỳ hứng nữa — "Khoe phú" thực chất chính là ca ngợi chính sách mới đấy thôi!

Trương Hữu Trí giao việc này cho "người đứng thứ hai" Mã Quốc Hùng lo liệu. Sai vặt này rất hợp khẩu vị của Quốc Hùng, anh ta nhiệt tình nhất với những công việc náo nhiệt kiểu này. Chúng ta đều biết, vào năm 1977, anh ta từng chịu trách nhiệm " đạo diễn" hoạt động đón tiếp lão Cao ở trung ương rất nổi tiếng đó.

Dựa theo quyết định của ban thường vụ, Mã Quốc Hùng từ quanh dịp Tết Dương lịch đã triệu tập hội nghị điện thoại, yêu cầu các công xã bầu ra những "hộ vượt trội". Tiêu chuẩn của "hộ vượt trội" là thu nhập hằng năm đạt mười nghìn cân lương thực hoặc năm nghìn đồng tiền mặt; các công xã không giới hạn chỉ tiêu, có bao nhiêu bầu bấy nhiêu, nhưng không được phép để sót dù chỉ một hộ. Các "hộ vượt trội" ngoài việc được đeo hoa đỏ, khoác vải đỏ "diễu hành phố" tại hội nghị "Bốn cấp" sau Tết ra, mỗi hộ còn được thưởng một chiếc máy khâu nhãn hiệu "Người bay".

Việc này trước tiên đã làm khó Bí thư Công xã Thạch Ngật Tiết Từ Trị Công. Trị Công thừa biết, chiếu theo tiêu chuẩn huyện yêu cầu, công xã bọn họ ngay cả một "hộ vượt trội" cũng không tìm ra. Thạch Ngật Tiết là công xã nghèo nhất toàn huyện, tuy đã thực hiện chế độ khoán, đời sống nông dân đã khá hơn những năm trước, nhưng chính sách mới chỉ vừa mới thực hiện được một năm, dựa vào cái gì mà làm ra được vạn cân lương thực hoặc kiếm được năm nghìn đồng tiền mặt chứ? Đây chẳng phải là ép anh ta đi thắt cổ hay sao? Hừ, đừng nói chi đến nông dân, bản thân anh Từ Trị Công đây còn chẳng có ngần ấy gia tài nữa là!

Thế nhưng, không tìm ra "hộ vượt trội", Trị Công không có cách nào ăn nói với huyện cả. Hơn nữa, nếu không có "hộ vượt trội", anh ta còn mặt mũi nào đi dự hội nghị "Bốn cấp"?

Không tìm ra cũng phải tìm! Không tìm ra tức là anh Từ Trị Công đây làm việc không tốt!

Anh gọi phó thủ hạ của mình là Lưu Căn Dân tới, đầy vẻ rầu rĩ bàn bạc xem nên đi đâu tìm một "hộ vượt trội".

Hai người bẻ đốt ngón tay đếm từng thôn từng thôn qua, kết quả vẫn không tài nào tìm ra nổi một người.

Từ Trị Công bỗng đét một cái vào đùi, nói: "Tôi hình như nghe nói Kim Phú ở thôn Song Thuỷ kiếm được không ít tiền, phỏng chừng thằng nhãi này có thể với tới tiêu chuẩn đấy!" Lưu Căn Dân cười nhạt, nói với vị chủ nhiệm họ Từ đang phấn khích: "Theo như lời đồn đại, tiền của nó không phải kiếm từ con đường chính đáng..." "Mặc kệ nó kiếm từ đâu! Mặc kệ là ăn trộm hay cướp giật, chỉ cần gom đủ năm nghìn đồng là được!"

"Làm vậy e là không ổn." Lưu Căn Dân lắc đầu, nói thêm: "Hơn nữa, nếu tên này quả thực dùng thủ đoạn bất chính để kiếm tiền, hắn cũng sẽ không nói cho anh biết hắn có nhiều tiền đến thế."

"Vậy chúng ta phải làm sao bây giờ?" Từ Trị Công bó tay hết cách hỏi Lưu Căn Dân. Lưu Căn Dân thì có thể có cách gì chứ?

Từ Trị Công chắp tay sau lưng đi vòng quanh trên mặt đất hai vòng, lại nảy sinh "cảm hứng", bảo: "Tôn Thiếu An bạn học của cậu thế nào? Thằng nhãi này mở lò nung gạch, nói không chừng kiếm được khối tiền đấy!"

"Theo tôi được biết, Thiếu An cũng không kiếm được nhiều tiền đến thế đâu." Lưu Căn Dân đáp. "Mặc kệ thế nào, chúng ta cứ đến thôn Song Thuỷ xem sao!"

Lưu Căn Dân cũng sốt ruột y như Từ Trị Công, không tìm ra một "hộ vượt trội", huyện sẽ không tha cho công xã Thạch Ngật Tiết đâu.

Lưu Căn Dân đành cùng Từ Trị Công mỗi người cưỡi một chiếc xe đạp, đến thôn Song Thuỷ tìm Tôn Thiếu An, xem có thể gom góp cậu bạn học của anh thành một "hộ vượt trội" hay không.

Hai vị lãnh đạo công xã đã tìm thấy Tôn Thiếu An mặt mày dính đầy muội than ở bãi đất nung gạch.

Thiếu An nghe họ trình bày mục đích đến đây, ngạc nhiên nói: "Ái chà, hai người đừng có nghĩ quẩn nữa, tôi chỉ có chút cơ ngơi thế này, sao có thể kiếm được ngần ấy tiền chứ?" "Cậu đừng có coi nhẹ chuyện này!" Từ Trị Công dụ dỗ nói: "Làm 'hộ vượt trội' không những được lên huyện đeo hoa đỏ khoác vải đỏ nở mày nở mặt một phen, mà còn được thưởng một chiếc máy khâu nữa đấy!" "Tôi không có tư cách để vinh dự đâu!" Thiếu An bất đắc dĩ nói, "Có bán xương cốt của tôi đi, cũng gom không đủ ngần ấy tiền."

"Hải, chuyện này còn tùy vào cách tính toán thế nào chứ!" Từ Trị Công bĩu môi, nháy mắt ra hiệu với Lưu Căn Dân, "Chúng ta về nhà rồi nói!"

Thiếu An dẫn họ về nhà. Từ Trị Công vừa bước vào sân, liền chỉ vào ba gian lò mới của Thiếu An rồi bảo: "Đây không phải là 'hộ vượt trội' thì là cái gì?" Tú Liên vừa thấy hai vị lãnh đạo công xã tới cửa liền vội vàng đi rửa tay nấu cơm.

Từ Trị Công lập tức phát minh ra một phương pháp tính toán "kiểu mới". Anh ta gom tiền mặt, lương thực, hang đá và đồ đạc trong nhà của Tôn Thiếu An lại quy thành giá trị rồi cộng chung vào. Sau đó lại cộng thêm gạch đang có, gạch mộc và lò nung gạch. Mặc dù đã vắt óc tính toán một phen như thế, nhưng kết quả vẫn gom không đủ năm nghìn đồng. Lúc này, Tú Liên đang cán bột bên bếp lò liền chen mồm vào: "Nếu tính cả của bố tôi vào thì chắc là đủ đấy." Cô nghe nói có thể được thưởng một chiếc máy khâu nên một lòng muốn làm "hộ vượt trội" này, cô vẫn luôn ao ước có được một chiếc máy khâu từ lâu rồi.

"Đúng thế!" Từ Trị Công đang lâm vào cảnh khốn cùng vui mừng nói. "Nhưng tôi và bố đã ra ở riêng rồi." Thiếu An nói.

"Cha con ra ở riêng hay không thì có khác gì nhau đâu!" Tú Liên liếc xéo chồng một cái, ý trách anh quá ngốc, tại sao lại ném đi một chiếc máy khâu chẳng tốn một xu thế chứ?

Từ Trị Công thế mà lại hồ đồ tính cả tài sản của Tôn Ngọc Hậu vào tên của Thiếu An, rốt cuộc cũng gom đủ "tiêu chuẩn" — anh ta cuối cùng cũng vắt kiệt ruột gan tạo ra được một "hộ vượt trội" cho công xã Thạch Ngật Tiết.

Trong thời gian hội nghị, các "hộ vượt trội" giống như quý tộc mới được phong trong tầng lớp bình dân, nhận được sự sùng bái hiếm thấy. Những cán bộ đại đội, tiểu đội khác đều tự mang theo chăn chiếu, bảy tám người chen chúc trong một ký túc xá học sinh; còn các "hộ vượt trội" thì được sắp xếp ở cùng lãnh đạo các công xã tại nhà khách huyện, hai người ở một phòng có ghế sô-pha; ăn cơm cũng ở nhà khách huyện. Trong hoàn cảnh xã hội nhìn chung còn nghèo khó, những người nông dân làm ăn phát đạt này đã nhận được sự kính trọng của mọi người. Họ đeo dải giấy đỏ có ghi chữ "Hộ vượt trội" đi trên đường phố. Ngay cả các cán bộ cũng hâm mộ bàn tán về họ — đúng vậy, những người ăn lương nhà nước kiếm được mấy chục đồng một tháng này, e rằng số người có khoản tiền gửi tiết kiệm năm nghìn đồng cũng chẳng có mấy. Quan niệm của con người đang thay đổi chóng mặt; trước kia tôn sùng những phần tử tích cực sinh ra từ các "vận động", nhưng giờ đây lại đổ dắt ánh mắt ngưỡng mộ lên những nhân vật giắt tiền nhân dân tệ bên hông này.

Tôn Thiếu An đứng trong hàng ngũ vinh quang ấy, tim đập thình thịch như thỏ chạy loạn. Anh biết rằng, trong số mấy chục "hộ vượt trội" của toàn huyện này, phần lớn là "vượt trội" thật, nhưng cũng có "vượt trội" giả. Bản thân anh thuộc loại "hộ vượt trội" thứ hai. Anh vô cùng hối hận vì một chiếc máy khâu mà đến đây chịu đựng sự hành hạ tinh thần này. Trừ lúc họp ra, anh chẳng thèm ra phố; anh chột dạ, dường như cảm thấy tất cả mọi người trong thành phố đều biết anh là đồ "giả".

Cùng phòng với anh là một "hộ vượt trội" của công xã Liễu Xá tên là Hồ Vĩnh Hợp, phất lên nhờ buôn bán đường dài. Tên này là "vượt trội" thật. Theo hắn khoác lác, hắn có thể một lúc bao thầu hai chiếc xe ô tô của công ty vận tải huyện, đến thành phố tỉnh lỵ và các huyện trấn ở đồng bằng miền Trung chở bột mì, quay về vùng núi mỗi bao kiếm lời thuần bốn, năm đồng. Hồ Vĩnh Hợp có khí phái rất lớn, bảo với Thiếu An rằng năm nay hắn còn chuẩn bị mở một nhà máy gia công đồ hộp nữa cơ!

Mấy ngày nay, Tôn Thiếu An bị đủ mọi tình huống kích thích đến mức ngồi đứng không yên, đồng thời trong lòng cũng nhen nhóm một hoài bão hùng tâm tráng chí mới. Anh cảm thấy, vì trước đây quá nghèo, nên cuộc sống chỉ cần có chút cải thiện là đã thấy mãn nguyện rồi. Bây giờ xem ra, anh phải buông tay phát triển sự nghiệp của chính mình. Anh muốn trở thành một "hộ vượt trội" chân chính. Anh thầm hạ quyết tâm, năm sau anh phải hiên ngang đường hoàng đến tham gia hội nghị thế này!

Trong lúc những "hộ vượt trội" khác ra ngoài đi dạo chơi, Tôn Thiếu An lại một mình trốn trong phòng, bắt đầu mưu tính đại kế viễn cảnh bước tiếp theo của mình. Anh nghĩ sau khi về nhà, lập tức sẽ trù tính mua một chiếc máy ép gạch cỡ trung loại 300, mở thêm mấy lò nung gạch nữa, lập hẳn một nhà máy gạch thực thụ!

Đương nhiên, muốn bước đi bước đầu tiên thì vấp phải vô vàn khó khăn. Trước tiên là vấn đề vốn liếng. Một chiếc máy ép gạch cỡ trung thôi đã tốn năm nghìn đồng, tiền riêng của anh tuyệt đối không tài nào mua nổi; chưa kể đến việc mở rộng sản xuất còn phải tốn kém những khoản khác. Còn về nhân lực, hiện tại ngược lại có thể thuê vài người; tuy việc thuê mướn nhân công vẫn chưa có chính sách rõ ràng, nhưng rất nhiều nơi đã xuất hiện hiện tượng này, cơ quan công quyền thường đều nhắm một mắt mở một mắt. Theo nhị phụ của anh nói, báo chí hiện nay đang thảo luận về vấn đề này đấy.

Điều làm anh lo lắng trước tiên chính là tiền. Không còn cách nào khác, xem ra chỉ đành đi theo con đường vay vốn.

Buổi tối ngày hôm đó, sau bữa cơm, anh đã tìm gặp chủ nhiệm Từ và chủ nhiệm Lưu của công xã, trút hết nỗi lòng của mình cho họ nghe.

Từ Trị Công và Lưu Căn Dân lập tức bày tỏ ủng hộ ý tưởng của anh, bảo rằng sau khi về sẽ lập tức cấp vốn cho anh, anh muốn bao nhiêu sẽ cho vay bấy nhiêu. Hai vị chủ nhiệm qua hội nghị lần này cũng chịu sự kích thích vô cùng mạnh mẽ. Các công xã khác đều có từ hai "hộ vượt trội" trở lên đến tham gia hội nghị, riêng công xã bọn họ chỉ có đúng một hộ, mà lại còn là đồ giả! Bọn họ đến dự hội nghị này thực sự là chẳng có lấy một chút mặt mũi nào, thế nên hạ quyết tâm sau khi về cũng sẽ làm một mẻ lớn, quyết tâm vun đắp cho ra mấy "hộ vượt trội" chân chính!

Ngày cuối cùng của hội nghị "Bốn cấp", huyện Nguyên Tây đã tổ chức đại hội biểu dương "hộ vượt trội" hết sức long trọng (lúc bấy giờ thường gọi là hội nghị "Khoe phú").

Hôm nay, thành phố Nguyên Tây chìm trong không khí náo nhiệt tột cùng. Ngoài hơn một nghìn cán bộ tham gia hội nghị ra, cán bộ các cơ quan trong thành phố và người dân thành thị cũng lũ lượt kéo nhau đổ vào sân vận động huyện. Trạm phát thanh huyện đang phát trực tiếp buổi họp qua loa phóng thanh đến toàn huyện. Sân vận động chật cứng người là người. Dưới đài chủ tịch, các "hộ vượt trội" đều được đeo hoa đỏ khoác vải đỏ, cưỡi trên những con ngựa cao lớn, ai nấy đều được trang điểm trông giống như trạng quan kiêm phò mã. Mọi người đều tò mò muốn chen lên trước để ngắm nhìn những người dân thường vinh dự này.

Nghi thức hội nghị ngắn gọn kết thúc, cuộc diễu hành "Khoe phú" chính thức bắt đầu. Tổng chỉ huy Mã Quốc Hùng tay cầm chiếc loa điện, mồ hôi nhễ nhại chạy không ngừng nghỉ, chỉ huy đoàn diễu hành theo đúng thứ tự rời khỏi sân vận động, rầm rộ tiến ra đường cái.

Phía trước cùng của đoàn diễu hành là mười mấy ban nhạc kèn trống. Những người này đều là những nhạc công nổi tiếng nhất toàn huyện được triệu tập đến, kèn Sona thắt dải lụa đỏ, ai nấy đều trổ tài hết sức, má phồng to như cái nắm đấm. Tiếng kèn Sona và tiếng chiêng trống vang trời dậy đất. Tiếng pháo nổ ran từ bốn phương tám hướng, trong không khí đượm mùi thuốc súng khét lẹt.

Phía sau dàn nhạc là các "hộ vượt trội" cưỡi ngựa. Ngựa của họ đều do các vị lãnh đạo huyện ủy và các ban ngành dắt giúp, khiến cho những anh nông dân được cưng chiều này vô cùng ngượng ngùng; lúc này ai nấy đều thẹn thùng cúi gằm mặt, trông giống như những nàng dâu mới. Phía sau "hộ vượt trội" là một hàng dài xe tải. Trên nóc ca-bin của mỗi chiếc xe đều đặt một chiếc máy khâu nhãn hiệu "Người bay" — đây là phần thưởng dành cho các "hộ vượt trội"; trên máy khâu dán chữ "Hỷ" màu đỏ thắm. Mã Quốc Hùng suýt chút nữa đã biến hoạt động này thành một đám cưới tập thể. Xe tải liên tục bấm còi inh ỏi, cảnh báo dòng người đông nghịt như nước lũ ở hai bên đường nhường đường; chúng lầm lũi bám theo phía sau những con ngựa, bò lết chậm chạp như rùa bò. Phía sau xe tải là hơn một nghìn đại biểu của hội nghị "Bốn cấp" rầm rộ bước theo. Người dân thành phố lúc này đã chen chúc chật kín hai bên đường phố, vui mừng hớn hở thưởng thức khung cảnh náo nhiệt mới lạ vô cùng này...

Tôn Thiếu An mang trên mình dải hoa đỏ cưỡi trên lưng ngựa, giữa tiếng ồn ào như lũ quét và tiếng pháo nổ đì đùng, hai mắt không kìm được mà bỗng chốc cay xè. Giờ phút này, anh đã quên mất bản thân mình chỉ là một tên "hộ vượt trội" mạo danh, mà hoàn toàn đắm chìm vào trong một thứ hạnh phúc ngập tràn; kể từ khi cất tiếng khóc chào đời đến nay, đây là lần đầu tiên anh cảm nhận được sự tôn nghiêm của một con người.