Kể từ mùa xuân bước chân vào trường trung học huyện, Tôn Thiếu Bình đã trải qua một thời gian dài ở đây. Trong quãng thời gian này, cậu đã trải qua sự hành hạ của nghèo đói, đói khát và cô đơn; trải qua sự dày vò của mối tình đầu và sự dày vò lớn hơn sau khi thất tình - khi vở bi kịch thanh xuân nho nhỏ này kết thúc, dòng sông tình cảm trong nội tâm cậu ngược lại trở nên bình lặng, mà các yếu tố về tư tưởng và lý trí lại tăng lên.
Điều này không có nghĩa là cậu đã trưởng thành. Không, xét về mọi mặt, cậu vẫn là một thanh niên chưa thực sự lớn khôn.
Từ khi trường tổ chức đội tuyên truyền văn nghệ về nông thôn biểu diễn, cho đến sau khi cậu và Điền Hiểu Hà đến khu Hoàng Nguyên tham gia hội thi kể chuyện cách mạng, mặc dù đời sống vật chất của cậu vẫn không có gì thay đổi, nhưng thế giới tinh thần của cậu đã bắt đầu trở nên phong phú. Ngoài ra, hiện giờ cậu đã có một bộ quân phục vải kaki xanh ra dáng, đứng trong hàng ngũ tập thể trông cũng chẳng khác gì người khác; hơn nữa nhờ dáng người cao lớn, ngược lại trông còn đẹp đẽ và phong độ. Cậu dùng số tiền lẻ tiết kiệm được, mua một bộ dụng cụ vệ sinh răng miệng rẻ nhất, đánh hàm răng đều đặn của mình trắng bóng. Lược và gương cậu không mua nổi, cũng không dám mua, nên thường né người khác, soi vào cửa sổ kính của lớp học, dùng ngón tay chải lại mái tóc cho gọn gàng một chút. Nếu cậu có thêm một đôi giày thể thao tử tế nữa, thì sẽ càng bảnh bao hơn.
Cậu hiện giờ đã vượt qua được sự e dè như lúc mới vào trường, dù là giao tiếp với người quen hay người lạ, cơ bản đều không còn tồn tại rào cản tâm lý nào nữa. Cộng thêm việc từng đóng kịch, lại còn đi Hoàng Nguyên kể chuyện, đã được mở mang tầm mắt, nửa năm nay cậu không chỉ đảm nhiệm chức vụ cán sự lao động, mà còn được bầu làm ủy viên chi đoàn phụ trách tuyên truyền của lớp, vì vậy trông năng nổ hơn hẳn các bạn học khác. Các bạn trong lớp đều bắt đầu tôn trọng cậu, đặc biệt là một số bạn nữ, cũng bắt đầu nhìn cậu bằng ánh mắt khác lạ - cứ như thể cậu là một người mới vừa xuất hiện vậy.
Thế nhưng thái độ của Hác Hồng Mai đối với cậu vẫn nhạt nhòa. Thời gian này, cô và Cố Dưỡng Dân đã thực sự thân thiết với nhau. Có người trông thấy cô đã từng đến nhà Dưỡng Dân một lần; hơn nữa còn nói cuốn sổ bìa da đỏ lớn mà cô đang dùng chính là do Cố Dưỡng Dân tặng. Tôn Thiếu Bình hiện giờ đối với chuyện này rất bình thản, tâm lý không còn nảy sinh bất kỳ phản ứng bất thường nào nữa. Cuộc sống đã bày ra trước mắt cậu những nội dung rộng mở hơn. Ánh mắt cậu bắt đầu tỏa ra bốn phương tám hướng.
Cậu không còn như lúc mới nhập học, cứ đợi người khác lấy cơm xong mới đi lấy hai cái bánh màn thầu đen; cậu dần dần vứt bỏ sự hư vinh hay có thể nói là sự tự ti này, đường hoàng đứng trong hàng ngũ lấy phần cơm của mình. Trong lớp có mấy bạn học gia cảnh khá giả, thậm chí đã trở thành bạn bè thân thiết của cậu, thỉnh thoảng họ còn giấu cậu đặt cho cậu một suất thức ăn hạng B nữa. Tôn Thiếu Bình đã mơ hồ nhận ra rằng, một người muốn sống có ý nghĩa, không chỉ là ăn ngon mặc đẹp, mà còn nên sở hữu rất nhiều thứ mà hiện tại cậu cũng chưa thể nói rõ hết được. Tất nhiên, mỗi khi nghĩ đến sự nghèo khó của gia đình và cuộc sống túng thiếu của bản thân, lòng cậu vẫn thấy hoang mang. Nhưng tất cả những điều này đã hoàn toàn khác so với lúc ban đầu rồi.
Trong quãng thời gian này, có lẽ thu hoạch quan trọng nhất của cậu chính là việc quen biết Điền Hiểu Hà. Thông qua việc cùng Hiểu Hà diễn kịch và kể chuyện, cậu bị tính cách của cô gái này và cách nhìn nhận sự việc khác người của cô thu hút mạnh mẽ. Tâm lý này hoàn toàn khác biệt với trạng thái của cậu với Hác Hồng Mai lúc trước. Trước đây cậu đối với Hồng Mai là một sự đòi hỏi về tình cảm, còn hiện giờ đối với Hiểu Hà lại là sự khâm phục nảy sinh từ trong thâm tâm. Cô đọc rất nhiều sách, nhìn nhận vấn đề thường không giống với cách nhìn nhận thông thường trong xã hội, thậm chí là hoàn toàn trái ngược. Có lúc cô còn không đồng ý với quan điểm trên báo chí, điều này khiến Tôn Thiếu Bình thường xuyên kinh ngạc.
Cậu rất muốn trò chuyện với Điền Hiểu Hà - chủ yếu là để nghe cô nói. Cậu thầm nghĩ, giá như Hiểu Hà là một nam sinh thì tốt biết mấy, cậu có thể thoải mái trò chuyện trên trời dưới biển với cô. Cậu cảm thấy mỗi lần trò chuyện với cô, đều giúp trí óc mình mở thêm được một cánh cửa sổ.
Thế nhưng Điền Hiểu Hà lại rất hào phóng, thỉnh thoảng chủ động đến tìm cậu tán gẫu đủ thứ chuyện suốt cả buổi. Vì họ từng cùng diễn kịch, kể chuyện, tính ra lại là người cùng thôn, nên các bạn học khác cũng không có cái nhìn xấu gì về mối quan hệ của họ.
Mỗi khi đến giờ hoạt động ngoại khóa buổi chiều, lúc cậu đang cùng các bạn chơi bóng rổ hoặc chơi trò gì đó, luôn có thể nhìn thấy Điền Hiểu Hà khoác một chiếc áo, hai tay đút trong túi quần, đi dạo tới trước bảng tin trên sân trường như một cậu con trai, ghé sát mặt vào chăm chú đọc báo. Hầu như chiều nào cô cũng đứng trước bảng tin đó nửa buổi, đọc trang trước rồi đọc trang sau, đến khi đọc xong mới rời đi.
Lúc này, Tôn Thiếu Bình cũng thường tìm cớ rời khỏi sân thể thao, lân la đi tới trước bảng tin, cùng cô xem báo, trò chuyện. Hiểu Hà nói cho cậu biết, cha cô đã từng nói, một học sinh trung học phải bắt đầu tập thói quen đọc báo mỗi ngày, như vậy mới có thể mở mang tầm mắt; một người có văn hóa mà không biết hiện nay đất nước và thế giới đã xảy ra chuyện gì, thì thật là đáng buồn...
Những lời này đã để lại ấn tượng vô cùng sâu sắc cho Thiếu Bình. Từ đó về sau, mỗi buổi chiều, bất kể Hiểu Hà có đến hay không, cậu cũng thường chủ động đến trước bảng tin này đọc báo. Mà thói quen tốt này, về sau dù ở trong môi trường nào, cậu vẫn luôn kiên trì giữ vững.
Có một lần khi cậu và Hiểu Hà cùng xem báo, Hiểu Hà chỉ vào bút danh của một bài viết rồi nói: "Gã này lại nói hươu nói vượn rồi!" Thiếu Bình nhìn qua, cái tên mà cô chỉ vào là "Sơ Lan". Cậu kinh hãi. Sao Hiểu Hà dám nói người này nói hươu nói vượn chứ? Người này thường xuyên đăng những "bài viết quan trọng", giáo viên chủ nhiệm còn tổ chức cho mọi người học tập nữa mà!
"Sao cậu dám nói như vậy?" Tôn Thiếu Bình sợ hãi hỏi cô. Hiểu Hà cười cười nói: "Mình biết cậu sẽ không đi tố cáo mình. Những người này chính là đang nói hươu nói vượn! Đất nước chúng ta bây giờ bị những người này làm cho rối tung rối mù cả lên!"
"Sao cậu biết?" Thiếu Bình hỏi cô. "Chẳng lẽ cậu không nhìn thấy sao? Bây giờ nông dân đến cơm cũng không có mà ăn, cậu từ nông thôn đến, chẳng lẽ cậu không biết sao. Hơn nữa, cậu xem trường chúng ta cả ngày không học hành gì, suốt ngày chỉ lo làm vận động, mà những người này còn gào thét không ngừng, nói tình hình rất tốt đẹp... tình hình năm nào cũng tốt đẹp, kẻ thù giai cấp và chủ nghĩa tư bản ngược lại có vẻ ngày càng nhiều, suốt ngày chỉ lo làm vận động này vận động nọ, hành hạ nhau mãi không thôi! Dù sao thì đất nước chúng ta bây giờ sắp bị những người này hành hạ đến tiêu tùng rồi..."
"Đây là ý kiến của cậu hay là ba cậu nói cho cậu?" Thiếu Bình lại hỏi cô. "Ba mình cũng thường cằn nhằn lắm! Nhưng mà, chúng ta không phải là không có não phải không? Cậu không thường suy nghĩ về những việc này sao?" "Mình... mình không nghĩ nhiều lắm." Thiếu Bình thành thật trả lời.
"Mình phát hiện ra khí chất của cậu không tệ! Nhiều học sinh từ nông thôn đến khí chất quá kém, ví dụ như anh Nhuận Sinh lớn hơn mình ba ngày đó, chẳng có chút đầu óc nào cả!" Khí chất? Khí chất là gì? Thiếu Bình lần đầu tiên nghe thấy có từ này. Cậu hỏi cô: "Thế nào gọi là khí chất?" "Khí chất ấy mà..." Hiểu Hà đỏ mặt, rõ ràng là cô cũng không giải thích rõ ràng được, liền nói: "Dù sao mình cũng không biết giải thích chính xác, nhưng mình biết nó có nghĩa là gì. Khí chất của cậu đúng là không tệ!" Cô nhấn mạnh thêm.
Tôn Thiếu Bình mặc dù không hiểu ý nghĩa của từ này, dù sao cũng biết đây là một từ tốt. Đại khái là nói tính cách hoặc cá tính khá tốt - tất nhiên không phải là cái tốt kiểu người ba phải - có thể là cái tốt hoàn toàn trái ngược với người ba phải chăng? "Cậu còn nên đọc 'Tham khảo tiêu tức' nữa!" Hiểu Hà lại nói với cậu.
"Mình có nghe nói có loại báo này, nhưng lại nghe nói là báo nội bộ, không đọc được." "Ba mình đặt một tờ, thôi được, một tuần mình mang cho cậu một lần. Ngoài ra, mình thấy cậu thích đọc sách, nhưng đừng chỉ đọc tiểu thuyết, còn phải xem thêm một chút sách khác, ví dụ như chính trị kinh tế học và triết học. Những cuốn sách này chúng ta có thể nhất thời chưa hiểu được, nhưng hiện tại tiếp xúc một chút sẽ có lợi. Ba mình thường bảo mình đọc những cuốn sách này, giới thiệu cho mình một cuốn 'Biện chứng duy vật và lịch sử duy vật' của Ngải Tư Kỳ, nói cuốn sách này dễ hiểu. Mình đã đọc xong rồi, thôi được, mình cho cậu mượn đọc..."
Cứ như vậy, Tôn Thiếu Bình được Điền Hiểu Hà dẫn dắt đến một thế giới khác. Cậu tham lam đọc tất cả những tài liệu đọc mà cô mang đến. Đặc biệt là "Tham khảo tiêu tức", tờ nào cậu cũng gần như không nỡ đọc xong. Linh hồn cậu bắt đầu lang thang trong một thế giới rộng lớn - mặc dù mang theo rất nhiều sự mù quáng. Trong thời gian này, cậu còn đọc cả "Khái quát các nước" và một tập truyện ngắn của Jack London cũng như tiểu thuyết dài kỳ "Martin Eden" mà Hiểu Hà mang đến. Theo Hiểu Hà nói, truyện ngắn "Yêu quý cuộc sống" của Jack London được Lenin rất yêu thích, vị lãnh tụ vĩ đại trong những ngày cuối đời, còn bảo phu nhân Krupskaya đọc cho ông nghe truyện ngắn này. Thiếu Bình đã đọc truyện ngắn này mấy lần, tối nằm mơ cũng thấy mình ôm chặt một con sói già muốn ăn thịt mình mà đánh nhau... Tất cả những điều này đã mang lại cho tinh thần của Tôn Thiếu Bình sự thỏa mãn chưa từng có. Cậu hiện giờ có thể dùng ánh nhìn tương đối rộng mở hơn để nhìn nhận bản thân và sự vật xung quanh, do đó đã tăng thêm một chút tự tin và năng lực xem xét cuộc sống, đồng thời bắt đầu dùng nhiều góc độ từ các khía cạnh khác nhau để quan sát một tình huống hoặc một hiện tượng nào đó. Tất nhiên, nhìn từ bề ngoài, hiện tại cậu không có gì khác biệt so với trước đây, nhưng thực tế ở mức độ lớn cậu đã không còn là cậu của ngày xưa nữa rồi. Về bản chất, cậu vẫn là con trai của nông dân, nhưng cậu cố hết sức muốn thoát khỏi và vượt lên trên giai cấp xuất thân của mình.
Thế nhưng, cuộc sống thực tế vẫn cứ cụ thể như thế, tất cả những điều này không thể thay đổi được mọi tình trạng trước mắt cậu... Sáng hôm đó, toàn thể thầy trò trong trường nghe báo cáo ôn nghèo nhớ khổ trên sân vận động lớn của trường trung học. Để tăng cường hiệu quả cho buổi ôn nghèo nhớ khổ này, sáng hôm đó toàn thể thầy trò đều ăn "cơm ôn nghèo", mọi người đều là mỗi người hai cái bánh màn thầu đen trộn cám và một bát nước trắng. Bữa cơm này đã xóa sạch sự chênh lệch giàu nghèo giữa các học sinh, tất cả mọi người đều trở thành Tôn Thiếu Bình và Hác Hồng Mai.
Người ôn nghèo chính là một lão bần nông trong thôn của Hác Hồng Mai, ông mặc một bộ quần áo cũ nát, nhưng trên đầu lại quấn một chiếc khăn mới trắng tinh. Lão già này rõ ràng đã từng làm rất nhiều bài báo cáo như vậy, trôi chảy như thể đang phát băng ghi âm. Đến đoạn cần rơi lệ, liền che mặt khóc rống lên, trên sân cũng có người sụt sùi khóc theo. Trong khoảng lặng không có lời thoại này, chỉ thấy bên trái lễ đài, một học sinh giọng oang oang được tuyển chọn đặc biệt để hô khẩu hiệu, nhìn tờ giấy trong tay, dẫn dắt mọi người vung tay hô lớn: Không quên nỗi khổ giai cấp! Ghi nhớ mối thù máu lệ! Mao Chủ tịch vô sản giai cấp cách mạng lộ tuyến thắng lợi vạn tuế!
Các bạn học đều hô vang khẩu hiệu theo cậu ta, âm thanh vang dội cả vách đá. Sau khi hô xong khẩu hiệu, tiếp đó lão già lại ôn nghèo, hơn nữa còn mấy lần nhắc đến một địa chủ họ Hác đã áp bức ông ta như thế nào. Thiếu Bình nhìn thấy đầu của Hác Hồng Mai cúi gằm xuống - lão già này đại khái là đang nói đến ông nội cô.
Tôn Thiếu Bình đang ngồi cùng mọi người nghe lão già này vừa khóc vừa kể nỗi khổ, Kim Ba ngồi bên cạnh huých khuỷu tay vào cậu, nói nhỏ: "Ba cậu đến rồi! Ở phía sau hội trường..." Tôn Thiếu Bình nghe xong đầu óc "ầm" một tiếng, hoảng hốt đứng dậy đi ra phía sau. Đi được vài bước cậu mới nhớ ra phải xin phép giáo viên, lại quay người đi đến chỗ giáo viên chủ nhiệm.
Thiếu Bình chào hỏi giáo viên chủ nhiệm xong, liền một mình khom người đi ra khỏi nơi nghiêm túc này. Cậu đã nhìn thấy đầu của cha đang nghển lên nghển xuống nhìn về phía trước ở phía sau đám đông, rõ ràng là đang tìm cậu. Tim cậu đập thình thịch, không biết trong nhà lại xảy ra tai họa gì. Cha không có chuyện gì lớn thì không bao giờ đến huyện thành, bây giờ ông lại chạy đến trường tìm cậu, chắc chắn là trong nhà xảy ra chuyện gì rồi. Đúng vậy, cậu đã nhìn thấy ông. Khuôn mặt đầy vẻ sầu muộn, trong tay cầm cái tẩu thuốc, cũng không hút, chỉ lo lắng nhìn về phía trước.
Mãi cho đến khi Thiếu Bình đi đến trước mặt cha, người cha già mới nhìn thấy cậu. Cậu trước hết căng thẳng mở lời hỏi cha: "Đã xảy ra chuyện gì ạ?" "Không có chuyện gì... Ta đến tìm con bàn một chuyện. Thiếu An đi xa rồi, ta muốn bảo con xin nghỉ về giúp ta làm lụng một thời gian."
Thiếu Bình lúc này mới thở phào nhẹ nhõm. Vì là nơi tập thể, cậu cũng không hỏi gì thêm, trước hết dẫn ông cụ về ký túc xá của mình. Sau khi đến ký túc xá, Thiếu Bình rót cho cha một cốc nước sôi, lúc này mới hỏi lại: "Anh con đi đâu rồi ạ?" Cha cậu vừa uống nước, vừa lẩm bẩm kể cho cậu nghe chuyện Thiếu An đến Sơn Tây xem mắt vợ.
"Anh con vừa đi, trong ngoài cửa chỉ có một mình ta, không xoay xở nổi. Hơn nữa, Thiếu An ở bên ngoài một ngày, thì bớt một ngày công điểm, con về thay nó ra núi làm, thì bù vào chỗ trống đó. Cha vốn không muốn làm chậm trễ việc học của con, nhưng tính đi tính lại, anh con nếu cưới vợ, nhà ta không tránh khỏi phải vay nợ, vì thế, thêm được một công điểm nào hay công điểm đó..."
Thiếu Bình lập tức nói với cha: "Ngày mai con sẽ về cùng cha. Trường này cũng ngày nào cũng lao động, lại không học hành tử tế, ở đây chịu khổ vô ích, còn không bằng về lấy hai công điểm. Chỉ cần xin nghỉ không quá nửa năm, tương lai vẫn có thể kiếm được một tấm bằng tốt nghiệp." "Anh con vừa về nhà, con phải lập tức trở lại trường học ngay!" Cha cậu nói với cậu.
Qua một lát, Thiếu Bình đột nhiên hỏi tiếp: "Sao anh con lại chạy đến Sơn Tây xem vợ thế ạ?" Lão già Ngọc Hậu tiếp đó lại kể cho con trai nghe đầu đuôi sự việc Hạ Phượng Anh làm mai mối. Sau khi nghe xong, Thiếu Bình im lặng hồi lâu không nói gì. Không biết vì sao, cậu đột nhiên nhớ đến chị Nhuận Diệp. Dựa vào sự nhạy cảm của mình và việc chị Nhuận Diệp mấy lần thông qua cậu nhắn nhủ bảo anh cậu lên thành phố, mà chị ấy lại không nói với cậu bảo anh cậu lên làm gì, cậu liền mơ hồ nhận ra rằng giữa chị Nhuận Diệp và anh Thiếu An đã có "mối quan hệ kiểu đó". Cậu đã trải nghiệm ít nhiều chuyện nam nữ, vì thế trong phương diện này đã có chút nhạy cảm. Từ trong thâm tâm, cậu vô cùng hy vọng anh trai có thể cưới được người vợ như chị Nhuận Diệp. Nếu chị Nhuận Diệp trở thành chị dâu của cậu, đó không chỉ là hạnh phúc và niềm tự hào của anh Thiếu An, mà còn là hạnh phúc và niềm tự hào của cậu nữa. Nhưng cậu cũng nhanh chóng nghĩ đến, điều này tuyệt đối không thể xảy ra. Anh cậu là nông dân, còn chị Nhuận Diệp là giáo viên công lập. Còn về điều kiện gia đình hai nhà, thì càng không thể so sánh được. Cậu tất nhiên biết, chị Nhuận Diệp và anh Thiếu An lớn lên cùng nhau từ nhỏ, hai người rất thân thiết - nhưng thân thiết thì cứ thân thiết, kết hôn đó lại là chuyện khác!
Thế nhưng cậu lại cảm thấy, chị Nhuận Diệp có tình cảm rất sâu đậm với anh Thiếu An, hơn nữa xem chừng gần đây rất đau khổ. Chị ấy có biết anh Thiếu An đã đến Sơn Tây xem mắt không? Giả sử chị ấy thực sự yêu anh Thiếu An, mà anh Thiếu An cũng không nói với chị ấy đã đi tìm người phụ nữ khác, thì chị ấy sẽ đau khổ đến mức nào chứ! Cậu có nên đi nói với chị Nhuận Diệp chuyện này không? Không phải cố tình đi nói, mà là tìm một cái cớ đi đến chỗ chị ấy, trước hết nói chuyện khác, sau đó vô tình nhắc đến chuyện này... Cậu nhanh chóng nghĩ lại: Không được! Cậu chẳng biết gì về chuyện giữa chị Nhuận Diệp và anh Thiếu An, sao có thể đường đột đi nói với chị ấy những chuyện này chứ!
Qua không lâu, hội nghị báo cáo ôn nghèo nhớ khổ kết thúc, trên sân vận động truyền đến tiếng người ồn ào náo nhiệt. Lúc sắp đến giờ ăn cơm, Thiếu Bình đang định cầm mấy tờ phiếu bột trắng đổi từ phiếu lương thực chị Nhuận Diệp đưa trước kia, đi mua cơm cho cha, Kim Ba lại từ ngoài phố mua về một đống bánh nướng và hai cân thịt thủ lợn thái nhỏ. Không còn ai đáng yêu hơn Kim Ba nữa! Cậu ấy sẽ trung thành và chu đáo nghĩ cho bạn bè, luôn luôn vào thời điểm mấu chốt nhất, cho cậu sự giúp đỡ chu đáo nhất. Khi Kim Ba nghe tin cậu muốn xin nghỉ một thời gian về thôn, lập tức đưa chìa khóa cửa hang đá nơi cậu ấy ở cho cậu, đồng thời chỉ vào chiếc chìa khóa nhỏ treo trên chiếc chìa khóa lớn đó nói: "Đây là chìa khóa rương trong hang của mình, trong rương có thuốc lá, nếu mệt thì lấy ra hút, thuốc lá có thể giải mệt đấy!"
Thiếu Bình cười cười nói: "Cậu đừng có tập cho tớ cái thói hư đó!" Lão già Tôn Ngọc Hậu cũng cười, nói: "Các cháu còn nhỏ, đừng học cái này. Thứ thuốc lá này một khi dính vào là bỏ không được đâu!"
Sáng hôm sau, Kim Ba đến bộ phận quản lý thương mại huyện tìm một người lái xe mà cha cậu ấy quen, Thiếu Bình liền cùng cha ngồi nhờ xe về thôn Song Thủy... Ngày thứ hai Tôn Thiếu Bình trở về thôn, liền đi theo người của đội một lên núi xới đất. Mặc dù cậu lớn lên ở nông thôn, cũng thường xuyên lao động, nhưng cái thời tiết đại phục này phải khổ sở chịu đựng một ngày trên núi, xương cốt gần như sắp rời rã cả ra. Buổi tối cậu mệt đến mức chỉ uống hai bát cháo loãng, liền đến phía Kim Gia Ngật Lăng để ngủ. Tất nhiên, trước khi đến nhà Kim Ba, cậu đều tiện đường ghé qua trường học một chuyến, trong văn phòng của giáo viên cùng thôn là Kim Thành, đọc hết tờ báo trong ngày không sót một tờ. Đọc báo xong, cậu phải vội vã đi ngủ, vì ngày mai trời chưa sáng đã phải lên núi. Trước khi đi ngủ, mẹ Kim Ba thường để một ít bánh nướng hoặc bánh màn thầu trắng bên cạnh gối cậu. Kim Tú cũng giống như đối với anh trai Kim Ba của cô, lúc thấy cậu đến, còn chuẩn bị cho cậu một chậu nước nóng, bảo cậu ngâm chân rồi hãy lên giường, nói như vậy sẽ giải mệt... Trong những ngày này, hạn hán nghiêm trọng đã nướng chín lòng người nông dân. Mặt trời treo cao trên không trung như cái chậu lửa, lá cây hoa màu trên núi đều sắp bị phơi khô, tất cả màu xanh đều bắt đầu chuyển sang màu xám, hoa màu trên sườn dốc hướng dương thậm chí đã khô héo vàng úa. Người nông dân vì thói quen và bản năng, vẫn cần cù làm lụng trên những mảnh đất không có hy vọng thu hoạch này, nâng niu nuôi dưỡng những sinh mệnh sắp chết, được tưới tắm bằng máu và mồ hôi của họ. Cả thôn đã mất đi sức sống, trên khuôn mặt bất kỳ ai cũng không còn thấy một tia nụ cười nào nữa. Khắp nơi đều có thể nghe thấy tiếng thở dài của người nông dân, nghe thấy họ lo âu bàn luận về kế sinh nhai của mùa đông năm nay và năm tới... Hiện tại, chỉ có chút đất tưới tiêu có hạn trong lòng sông là hoa màu còn giữ được chút tươi sống. Đó là vì sau khi vào thời điểm đại phục đã từng dùng máy bơm nước tưới một lần. Nhưng, chút sinh mệnh của cả thôn này cũng đã lâm nguy. Bởi vì trên sông Đông Lạp không còn giữ được bao nhiêu nước nữa - con sông vốn không lớn này, bây giờ từ nơi bắt nguồn ở thôn Hạ Sơn bắt đầu, đã bị các thôn dọc đường ngăn chặn lại. Còn về nước sông Khốc Yết, sớm đã cạn kiệt không còn một giọt - nước mắt của người đàn ông thất tình trong thần thoại kia cũng đã bị mặt trời nóng như lửa này thiêu khô rồi. Theo suy đoán của những lão nông trong thôn, chút hoa màu ở lòng sông này nếu không tưới nước nữa, e rằng chỉ trong vòng một tuần, sẽ giống hệt như hoa màu trên núi, sắp tiêu tùng cả rồi!
Thiếu Bình vừa về thôn đã rơi vào bầu không khí như vậy, tâm trạng cảm thấy vô cùng ức chế. Sự dày vò của cậu cũng nhiều như sự dày vò của những người nông dân - số phận của cậu và số phận của những người này gắn chặt với nhau!
Buổi trưa, cậu ở nhà cũng không ngồi yên được, liền thường một mình đi đến bờ sông Đông Lạp không có nước, ngồi dưới gốc cây liễu bên bờ sông đọc sách một lúc; khát nước, liền ghé vào giếng nước bên cạnh cây liễu uống mấy ngụm nước mát. Trưa hôm đó, khi cậu lại chân trần đi đến bờ sông, nhìn thấy một người trên đầu đội một vòng mũ đan bằng cành liễu, quỳ trước miệng giếng nước đó, miệng dường như đang lầm bầm nói gì đó. Thiếu Bình từ phía sau nhận ra đây là chú Điền Vạn Hữu, liền không nhịn được một mình lén cười.
Điền Vạn Hữu lớn hơn ba Thiếu Bình một tuổi, nhưng người này còn nghịch ngợm hơn cả thanh niên. Ông là người lạc quan nhất thôn: thích náo nhiệt, thích làm trò, hơn nữa yêu nhất là hát Tín thiên du. Bản thân ông cũng không biết mình biết bao nhiêu bài Tín thiên du, dù sao hát một hai ngày cũng không trùng lặp. Hơn nữa người này còn có một tài lẻ kỳ lạ: có thể soạn "Liên tử chủy" - một loại vè ứng biến địa phương. Ông thấy gì cũng có thể soạn, thường là mở miệng thành thơ. Thiếu Bình nhớ hồi nhỏ, trong thôn năm nào cũng náo loạn diễn Dương ca, chú Điền Vạn Hữu thường là người cầm đầu đương nhiên. Ông hát Dương ca không chỉ ở Thạch Ngật Tiết, mà ngay cả các công xã bên ngoài đều có danh tiếng. Ngày thường lao động trên núi, mọi người đều nguyện ý ở cùng Điền Vạn Hữu, nghe ông hát mấy câu, nói vài câu nói đùa cho vui, liền bớt đi nhiều mệt mỏi. Chú Vạn Hữu trong hàng ngũ họ Điền của ông xếp thứ năm, vì vậy người cùng thế hệ trong thôn đều gọi ông là Điền Ngũ, vãn bối gọi là chú Ngũ. Anh trai ông là Điền Vạn Giang xếp thứ tư, là người nuôi gia súc lâu năm của đội một. Thiếu Bình vẫn luôn rất thích người nghệ sĩ nông thôn chân chất này, hồi nhỏ thường quấn lấy đòi ông hát Tín thiên du. Chú Ngũ không có vẻ gì là cao ngạo, đứa trẻ ba tuổi bảo ông hát, ông cũng sẽ nháy mắt làm bộ mà hát cho vài câu.
Bây giờ, Thiếu Bình nhìn thấy chú Vạn Hữu quỳ bên miệng giếng, đầu đội mũ vòng liễu, miệng lẩm bẩm không biết đang làm gì - dù sao dáng vẻ này của ông tự nó cũng có thể khiến người ta buồn cười. Thiếu Bình kiễng chân trần, lặng lẽ đi đến phía sau chú Ngũ, muốn nghe xem ông đang lầm bầm gì. Khi cậu nín thở đứng phía sau ông, mới nghe ra chú Ngũ đang một mình cầu mưa! Trước Cách mạng Văn hóa, trời hễ hạn hán, nông dân liền kéo bè kéo lũ cầu thần khấn mưa. Hiện nay loại hoạt động mê tín này đã bị cấm. Nhưng Điền Vạn Hữu bỏ mặc lệnh cấm, bây giờ một mình lén lút đến đây cầu khẩn chư thần. Thiếu Bình nghe thấy trong miệng chú Ngũ đầy thành kính, dường như dùng một giọng điệu nghẹn ngào hát rằng - Phơi hỏng rồi, phơi hỏng rồi, mầm ngũ cốc trên ruộng phơi khô rồi, Long Vương lão gia ơi, cứu vạn dân! Đầu cành liễu, nước trôi bồng bềnh, gió mát mưa nhỏ rưới lên mầm xanh, Long Vương lão gia ơi, cứu vạn dân! Thủy Thần Nương Nương ơi, mở cửa nước ra, cầu xin thần linh ban nước về, Long Vương lão gia ơi, cứu vạn dân! Ngọc chỉ của Phật, lệnh của Ngọc Hoàng, bình nước của Quan Âm Lão Mẫu, Ngọc Hoàng lão gia ơi, cứu vạn dân! Thiếu Bình ban đầu muốn thét một tiếng "Tày!" thật mạnh, trêu đùa chú Điền Ngũ, nhưng nghe thấy tiếng cầu khẩn như khóc kia, lòng liền trầm xuống - âm điệu thê lương này thực chất là tiếng kêu cứu tuyệt vọng của tất cả những người nông dân! Cậu lại kiễng chân, lặng lẽ rời khỏi bờ giếng. Thiếu Bình hiện giờ ngay cả tâm trí đọc sách cũng không còn, liền một mình đi lên đường cái, chân trần đi về phía trước thôn một cách vô định...
