Bây giờ, chúng ta hãy dành ra một khoảng trống nhỏ để nói về Lan Hương nhà Tôn Ngọc Hậu.

Chúng ta đã biết, đứa trẻ này đang học cấp hai tại công xã Thạch Hạp Tiết.

Giống như bất kỳ đứa trẻ nhà nông nghèo khó nào khác, cô bé đã biết chuyện từ khi còn rất nhỏ. Mới lên bốn tuổi, cô đã nũng nịu đòi bố đan cho một chiếc gùi nhỏ, cả ngày quai trên tay, bắt đầu chập chững nhặt củi dưới sườn đất bên ngoài sân; nhặt đầy một gùi, cô lại xách về trút vào góc bếp, rồi lại chạy ra nhặt tiếp. Tuy lượng củi cô nhặt cả ngày chỉ đủ cho mẹ đun hai bếp lửa, nhưng trong lòng cô vô cùng niềm nở — vì hai bếp củi này là do chính cô nhặt về. Những đứa trẻ nhà nông ư, bài học đầu tiên của chúng chính là lao động!

Sau khi Lan Hương theo chị và mẹ sang chơi vài nhà có điều kiện tốt trong làng, cô liền biết nhà mình là một gia đình nghèo khổ đáng thương. Trái tim nhỏ bé của cô hiểu rằng, cô không thể giống như con cái nhà khác, muốn ăn gì thì ăn cái đó, muốn mặc gì thì mặc cái đó. Vì vậy, cho dù cô có đói đến mức nào, mặc rách rưới ra sao, cô chưa bao giờ há miệng đòi hỏi người lớn. Chỉ cần người lớn không chú ý đến nhu cầu của cô, cô có thể luôn nhẫn nại chịu đựng.

Có đôi khi, cán bộ công tác trong làng đến lượt nhà họ bao cơm, trong nhà luôn phải gom góp chút bột mì trắng ít ỏi đến đáng thương ra làm một bữa ngon cho người của công sở. Khách sẽ không ăn hết sạch, cuối cùng thế nào cũng thừa lại một hai bát. Những lúc như vậy, người trong nhà lại không tìm thấy Lan Hương đâu, cô đã kiếm cớ trốn ra ngoài từ sớm, cô biết, chút đồ ăn ngon còn thừa này nên để cho bà nội ăn. Cho dù bà nội không ăn, cũng nên để cho bố và anh trai ăn — họ phải lên núi lao động, công việc cực nhọc nặng nề. Cô thương tất cả người lớn trong nhà, lúc nào cũng để ý xem có thể giúp họ được việc gì. Bố và anh trai từ trên núi về, cô liền mau chóng phủi bụi trên người họ. Buổi sáng, cô giúp mẹ gấp chăn màn, hoặc hai tay ôm chiếc chổi lớn, quét dọn nền nhà sạch sẽ gọn gàng. Bà nội bị bệnh mắt, nhà lại không có tiền mua thuốc nhỏ mắt, sáng sớm mùa hè, cô lại cùng anh hai chạy ra ngoài hái những chiếc lá cỏ còn đọng sương, về nhà vắt nước sương lên mắt cho bà... Đứa trẻ nhìn qua rất bình thường này, đầu óc lại đặc biệt thông minh, nhất là có một tài năng thiên bẩm có thể đâm xuyên qua mạng lưới "phương trình" phức tạp như tia chớp để nhanh chóng đưa ra kết quả. Sau này khi đi học, có một lần thầy giáo toán đưa ra một phương trình vô cùng phức tạp cho cả lớp tính toán. Khi vị thầy giáo này viết kín cả một bảng đen bài toán đó, vừa mới gạch xong dấu bằng, Lan Hương đã đứng dậy nói: "Bằng không." Người thầy giáo vất vả viết nửa ngày đứng trên bục giảng, há hốc miệng kinh ngạc đến nửa ngày không nói nên lời.

Khi Lan Hương còn rất nhỏ, nhà họ vẫn còn sống trong nhà giàn nhà Kim Ba, vì thế cô và em gái của Kim Ba là Kim Tú đã trở thành bạn tốt của nhau. Sau này, hai đứa trẻ cùng tuổi lại cùng nhau học tiểu học trong làng.

Bố của Kim Tú là lái xe tải, hoàn cảnh gia đình đương nhiên tốt hơn nhiều. Dù là ăn hay mặc, Kim Tú đều hơn cô. Nhưng cô học giỏi hơn Kim Tú. Hồi tiểu học, hai người ngồi chung một bàn, giống như Nhuận Diệp đối với Thiếu An năm xưa, Kim Tú thường mang lương khô cho cô ăn; cô cũng giúp đỡ người bạn tốt này trong học tập.

Hai đứa trẻ chớp mắt đã lớn khôn. Năm chúng mười ba tuổi, cả hai cùng vào học trường cấp hai công xã Thạch Hạp Tiết. Cùng lúc đó, các anh trai của họ là Thiếu Bình và Kim Ba vừa mới tốt nghiệp trường này, lên thành huyện Nguyên Tây học cấp ba.

Chính vào năm này, Lan Hương trổ mã cao vọt lên, trang nhã và thon thả như một cây liễu nhỏ; mặc dù ăn mặc rách rưới, mặt có sắc xám xịt vì thiếu chất, nhưng nhìn một cái là biết có thể trổ mã thành một cô gái xinh đẹp.

Người bạn tốt Kim Tú thấp hơn cô nửa cái đầu, nhưng giống như anh trai Kim Ba của cô ấy, khuôn mặt tròn trịa vừa trắng vừa nhẵn bóng, chớp chớp đôi mắt to tròn có hồn, mặc quần áo thời trang đẹp đẽ, vừa nhìn vào liền biết đây là con gái nhà cán bộ. Sau khi đến Thạch Hạp Tiết, vốn dĩ Kim Tú hoàn toàn có điều kiện ăn cơm tập thể ở trường, không cần thức khuya dậy sớm, hằng ngày chạy đi chạy lại giữa thôn Đôi Thủy và Thạch Hạp Tiết. Nhưng vì Lan Hương không có tiền ăn cơm tập thể, cô ấy cũng không ăn ở trường nữa, đồng hành cùng Lan Hương chạy về nhà ăn cơm, ngủ nghỉ. Hiện tại, họ đã mười bốn tuổi, học lớp hai cấp hai ở trường Thạch Hạp Tiết. Vốn dĩ, họ nên tốt nghiệp vào tháng Giêng năm sau, nhưng gần đây trên huyện đột nhiên ra một văn bản, nói từ năm sau bắt đầu khôi phục chế độ tuyển sinh mùa thu ở các trường tiểu học và trung học trong toàn huyện, học sinh cấp hai chuẩn bị tốt nghiệp phải học thêm nửa năm chương trình nữa, kéo dài đến mùa hè năm sau mới được tốt nghiệp.

Tôn Lan Hương sau khi nghe tin này thì trong lòng rất sốt ruột. Nói như vậy, cô còn phải đi học thêm nửa năm nữa mới được tốt nghiệp. Cô biết, nửa năm này lại phải tốn không ít tiền của gia đình. Bản thân cô không thể giúp đỡ gia đình, lại còn để gia đình gánh vác cho mình, điều này khiến cô vô cùng áy náy. Cô cũng biết, những ngày tháng sau này của nhà mình sẽ ngày càng khó khăn. Bà nội thì liệt nửa người trên kềnh, bố mẹ thì ngày một già đi, anh cả kết hôn ngoài nợ nần chưa nói, nếu sinh con, cộng thêm chị dâu, toàn gia lại tăng thêm mấy miệng ăn. Cho dù anh hai tốt nghiệp cấp ba về tăng thêm một sức lao động, nhưng qua mấy năm nữa anh ấy cũng phải lấy vợ, đến lúc đó lại phải gánh nợ nần — lấy đâu ra nhiều người vợ không đòi tiền thách cưới như vậy chứ?

Vốn dĩ Lan Hương đã ăn mừng vì rốt cuộc mình cũng học xong cấp hai. Còn về cấp ba, cô vốn đã không chuẩn bị đi học — thành Nguyên Tây không giống Thạch Hạp Tiết, chi phí còn lớn hơn! Thế nhưng cái cấp hai này, lại phải kéo dài thêm nửa năm!

Làm sao bây giờ? Cô có nên tiếp tục học nửa năm này không? Nếu không học, cô đến một tấm bằng tốt nghiệp cấp hai cũng không lấy được!

Nhưng cô lại nghĩ: Học thêm nửa năm này chẳng qua cũng chỉ là lấy tấm bằng tốt nghiệp, nếu số phận đã định sẵn cả đời làm nông dân, vậy thì cần cái mảnh giấy này để làm gì chứ? Còn nếu cô về sớm nửa năm, ngoài việc tiết kiệm chi phí cho gia đình, cô còn có thể kiếm được không ít công điểm, tiền trong tiền ngoài không biết mua được bao nhiêu mảnh giấy như thế này nữa!

Đúng vậy, cô đi học chừng ấy năm đã là tốt lắm rồi, không giống như mẹ và chị gái, đến tên mình cũng không biết chữ. Về nhà thôi! Ra núi lao động kiếm công điểm, còn phải học chút nữ công may vá — sau này lớn lên lấy chồng, những việc mà một người phụ nữ nông thôn phải biết làm cô đều phải học... Tôn Lan Hương thế là quyết định trong lòng: Cô không tiếp tục học nửa năm đó nữa; cố gắng học cho xong nửa năm hiện tại này, cô sẽ về nhà lao động!

Khi cô nói ý định này cho người bạn tốt Kim Tú trước, Kim Tú lập tức buồn rầu đến đỏ cả vành mắt, nói: "Cậu nhất định không được bỏ học! Nếu nhà cậu không nuôi nổi cậu đi học, tớ sẽ khóc lóc van xin bố mẹ tớ, để nhà tớ nuôi cậu!" Lan Hương cười, nói: "Cậu ngốc quá, Tú! Làm sao có thể để nhà cậu nuôi tớ được? Với lại, đi học thế này cũng chẳng giải quyết được gì, sau này vẫn phải lao động, về muộn không bằng về sớm. Cậu và tớ không giống nhau, bố cậu làm việc ở ngoài, tốt nghiệp cấp ba rồi, biết đâu còn tìm được cho cậu một công việc ở Hoàng Nguyên..."

Kim Tú không nghe lời cô, vừa rơi nước mắt vừa bắt cô nhất định không được bỏ học.

Nhưng Lan Hương là một đứa trẻ có chủ kiến, một khi cô đã cân nhắc kỹ lưỡng việc gì, cô không định thay đổi nữa. Cô nghĩ: Bây giờ mình nên nói với người lớn trong nhà về dự định của mình...

Hôm đó về nhà ăn xong cơm tối, bố cô ra sân hóng mát hút thuốc, cô liền từ trong hang đất đi ra, nói với một mình bố về suy nghĩ của cô. Bố cô nghe cô nói xong, ưu phiền nói: "Con nói cũng là thực tình. Nhưng bố không muốn con bỏ học. Sau này có học cấp ba hay không tính sau, nhưng cấp hai đã học rồi, con phải học đến khi tốt nghiệp. Kéo dài nửa năm thì kéo dài nửa năm đi..."

Lúc này, anh cả cô ăn xong cơm, cũng ra sân, bố liền nói với Thiếu An: "Lan Hương nói nó không muốn đi học nữa, đòi về nhà lao động này, nói người ta bên trên quy định, cấp hai còn phải kéo dài nửa năm nữa cơ!"

Thiếu An lập tức bước lại gần, nói: "Làm sao có thể không đi học chứ!" Anh dùng tay xoa đầu em gái một cách trìu mến, "Kéo dài nửa năm thì sợ gì! Em khó khăn lắm mới học sắp xong cấp hai, sao có thể bỏ học giữa chừng? Tốt nghiệp cấp hai xong, em còn phải lên Nguyên Tây học cấp ba nữa! Đến lúc đó, anh hai em cũng tốt nghiệp về rồi, anh và bố, cùng anh hai em, ba người lao động, chẳng lẽ không nuôi nổi một mình em sao? Đừng có tính toán bậy bạ nữa, lo mà học hành cho đàng hoàng! Nhà mình từ trước đến nay vốn đã nghèo như thế này, cũng chẳng phải do chút chi phí của em! Em không đi học thì nhà mình vẫn là một đống đổ nát như thế này... Em nhất định đừng suy nghĩ lung tung nữa! Anh nghe các thầy cô ở trường cấp hai Thạch Hạp Tiết lặp đi lặp lại rằng, đầu óc em lanh lợi, sau này biết đâu có thể có phát triển lớn đấy! Em cứ yên tâm mà học! Chỉ cần em có thể học thành tài, dù nhà mình có bán hết tài sản, cũng phải nuôi em đến cùng!"

Cô nghe những lời sâu sắc và đầy yêu thương này của anh cả, không kìm được sống mũi cay xè, thút thít khóc lên.

Anh cả dùng bàn tay chai sần thô ráp lại vỗ vỗ lên đầu cô, nói: "Khóc cái gì chứ! Em phải làm rạng danh cho nhà mình, nhất định phải học hành cho ra trò! Anh mười ba tuổi đã từ trường học chạy về lao động, chính là để cùng với bố nuôi em và anh hai em đi học..."

Lúc này, ông bố già đang ngồi xổm trên mặt đất đột nhiên gục đầu trước ngực, nghẹn ngào nói: "Đều tại bố không có bản lĩnh..."

Thiếu An lại nói với bố: "Bố, bố đừng khó chịu. Bố vì cái nhà này đã dốc hết sức lực rồi! Những năm trước, bố nuôi chú hai đi học, sau đó lại nuôi con. Bố ngoài việc chèo chống một đàn người già người trẻ ra, còn phải lo cưới vợ cho chú hai và con. Cả đời bố khổ hơn bất kỳ ai trong chúng con!"

Tôn Ngọc Hậu một hồi lâu mới ngẩng đầu lên. Ông nói với cô con gái nhỏ: "Vậy con nghe lời anh cả, học hành cho tốt..."

Còn gì có thể nói nữa đây? Trái tim trẻ tuổi của Lan Hương đắm chìm trong sự ấm áp vô bờ bến. Cô thầm nói trong lòng: "Bố, anh cả, mọi người yên tâm! Con nhất định sẽ không làm mọi người mất mặt đâu... Tôn Lan Hương từ bỏ dự định về nhà lao động, lại bắt đầu tập trung học hành trở lại. Cô là một cô gái có nghị lực, quyết tâm phải giống như lời anh cả nói, học hành cho ra trò. Cô không thích tham gia bất kỳ hoạt động nào của trường, càng không thích chơi bời. Chỉ cần có thời gian rảnh, cô liền chạy vào phòng của các thầy cô giáo dạy toán, lý, hóa. Những thầy cô này cũng rất thích cô học sinh có thiên phú rất cao này. Mặc dù trường không sắp xếp nhiều thời gian lên lớp, nhưng các thầy cô đều nhiệt tình phụ đạo bài vở cho cô. Những thầy cô này đều kinh ngạc phát hiện, trình độ về toán, lý, hóa của cô gần như sắp đạt đến trình độ của học sinh cấp ba trước Thời kỳ Đại Cách mạng Văn hóa rồi! Vì Lan Hương không còn định bỏ học nữa, làm cho người bạn tốt Kim Tú vui mừng đến rạng rỡ hẳn lên. Bình thường cô ấy mua đồ dùng học tập gì, đều mua hai phần, một phần của cô ấy, một phần của Lan Hương. Cô ấy còn lấy tiền tiêu vặt mẹ cho, nhét cứng vào túi áo Lan Hương một ít. Mà Lan Hương lại kéo cô ấy cùng tiến bộ trong học tập... Đầu tháng Chín, đột nhiên từ thành huyện truyền tin về, nói anh Kim Ba của Kim Tú sắp đi nhập ngũ rồi. Nghe nói năm nay vốn không tuyển học sinh cấp ba đang đi học, nhưng người có sở trường đặc biệt thì ngoại lệ. Anh Kim Ba vì thổi sáo giỏi, hát cũng hay, nên được người tuyển quân nhắm trúng, muốn gọi anh ấy vào đoàn văn công quân đội làm binh sĩ văn nghệ, anh Kim Ba rất vui mừng, đã đăng ký ứng tuyển.

Ngày thứ hai sau khi tin tức truyền đến, Kim Ba và Thiếu Bình cùng nhau đến trường cấp hai Thạch Hạp Tiết. Họ là từ thành huyện về nhà đi ngang qua đây đặc biệt thông báo cho Kim Tú và Lan Hương. Hai đứa trẻ vui mừng nhìn thấy, anh Kim Ba đã thay quân phục, chỉ là chưa đeo quân hàm và mũ ca lô.

Hai cô bé liền nhanh chóng xin nghỉ học ở trường, cùng các anh trở về thôn Đôi Thủy. Chiều hôm đó, bố của Kim Ba nhận được điện thoại đường dài, cũng lái xe tải từ Hoàng Nguyên trở về.

Ngày hôm sau, Lan Hương, Thiếu Bình và gia đình Kim Ba ngồi xe tải của Kim Tuấn Hải lên thành huyện tiễn Kim Ba.

Lan Hương là lần đầu tiên đến thành huyện. Cô lần đầu tiên tận mắt chứng kiến phong cảnh của "thành phố lớn", cảm thấy vô cùng mới mẻ. Cô thầm nghĩ, nửa sau năm tới, cô cũng sẽ đến đây đi học rồi!

Cô và Kim Tú đi cùng nhau, hào hứng dạo chơi trên đường phố Nguyên Tây suốt nửa ngày. Lan Hương đột nhiên nghĩ đến, anh Kim Ba đi đi lính xa nhà, cô nên tặng một món quà kỷ niệm cho anh ấy.

Cô nhớ ra trên người mình vẫn còn hai đồng tiền — đây là Kim Tú nhét cho cô. Đi đến trước Cửa hàng bách hóa số 2 của huyện, Lan Hương bảo Kim Tú chờ ở ngoài một chút, nói mẹ cô bảo cô mua mấy chiếc kim may, rồi đi vào cửa hàng.

Cô đi đến trước quầy hàng xoay một vòng nhìn trúng một cuốn sổ tay bìa màu xanh lá, liền hỏi nhân viên bán hàng giá bao nhiêu?

Lúc này, cô nghe thấy phía sau quầy hàng có người nói: "Đây chẳng phải là Lan Hương sao? Sao cháu lại tới đây?"

Lan Hương nhìn lại, đây là Kim Quang Minh cùng làng, liền nói: "Cháu và Kim Tú đến tiễn anh cô ấy đi lính... Cháu muốn mua cuốn sổ tay này." Cô chỉ vào cuốn sổ bìa xanh trong tủ kính, "Bao nhiêu tiền một cuốn ạ?"

Kim Quang Minh lập tức lấy ra đưa cho cô nói: "Tám hào hai xu một cuốn."

Lan Hương liền mua cuốn sổ tay này, rồi quay người ra khỏi cửa hàng.

Kim Tú lúc này mới phát hiện Lan Hương gạt cô ấy. Tuy nhiên, trong lòng cô ấy rất vui vì người bạn tốt của mình tặng quà kỷ niệm cho anh trai. Bản thân Kim Tú cũng nhanh chóng đi vào mua một cuốn sổ tay bìa màu đỏ. Hai người trở về Bộ chỉ huy Quân sự huyện, viết lên trang đầu mấy chữ "Tặng anh Kim Ba".

Kim Ba nhận được món quà của hai người em gái, vô cùng cảm động, lập tức chạy ra phố mua cho mỗi người một chiếc bút máy... Sau khi tiễn Kim Ba đi, ngày thứ hai sau khi Lan Hương và Kim Tú trở lại trường học, Trung Quốc đột nhiên xảy ra một sự việc kinh thiên động địa — Chủ tịch Mao qua đời!

Đau thương và hoảng loạn tức thì bao trùm toàn bộ Trung Quốc... Ngày mười tám tháng Chín. Lễ truy điệu Chủ tịch Mao được tổ chức tại Quảng trường Thiên An Môn.

Cùng một thời điểm, tất cả mọi người trên toàn quốc đều trang nghiêm đứng yên tại chỗ của mình. Ngoại trừ tiếng còi các loại vang rền trên mặt đất, Trung Quốc đã im lặng trong một phút. Trong một phút này, nhân dân cả nước lặng lẽ lắng nghe trái tim của tổ quốc đang đập như thế nào... Hội trường trung tâm lễ truy điệu của công xã Thạch Hạp Tiết được đặt tại sân vận động của trường cấp hai. Tất cả mọi người từ các đơn vị thuộc công xã và đại biểu các làng đến đều đau buồn cúi đầu đứng trang nghiêm ở đây.

Tôn Lan Hương đứng trong đám đông đau buồn này mà khóc. Cô nhớ lại bà nội và bố thường nói với cô rằng, chính Chủ tịch Mao đã cứu những người nghèo khổ như họ ra khỏi bể khổ của xã hội cũ. Từ khi cô bắt đầu biết chuyện, nếu năm nào có thiên tai, nhà họ đều phải ăn lương thực cứu tế của nhà nước. Bà nội và bố nói, đây đều là do Chủ tịch Mao cụ già ban cho họ! Nếu là xã hội cũ, gặp phải năm mất mùa, không biết sẽ chết đói bao nhiêu người nữa! Toàn gia họ đều sâu sắc yêu mến vị Cứu tinh lớn Chủ tịch Mao. Mỗi năm ăn Tết, nghèo đến mức dù không mua được cái gì, nhưng luôn phải mua một bức ảnh Chủ tịch Mao dán lên tường. Bây giờ, không còn Chủ tịch Mao nữa, sau này biết làm sao đây?

Lúc này, có lẽ tất cả người Trung Quốc đều giống như đứa trẻ này, từ các góc độ khác nhau, hỏi giống như cô: Sau này biết làm sao đây?

... Một tháng sau, ngày hai mươi mốt tháng Mười, từ Bắc Kinh truyền đến một tin tức mang tính bùng nổ: "Băng bốn người" đã bị bắt rồi!

Trung Quốc, một lần nữa thể hiện sự vĩ đại vô cùng của mình; thể hiện sự trấn tĩnh, tự tin, trưởng thành và tính không thể đảo ngược của lịch sử. Đây là chiến thắng của nhân dân!

Cạn ly! Một trang sử mang tính tai họa trong lịch sử Trung Quốc rốt cuộc đã lật qua rồi.

Tháng Mười. Trong những ngày vui mừng hân hoan này, toàn thể người dân Trung Quốc như thể đã nằm viện mười năm; bây giờ đại bệnh mới hồi phục, lại bước ra dưới ánh nắng mặt trời rực rỡ rồi!

Dĩ nhiên, mọi người hiện tại vẫn chưa thể dự đoán được tương lai; nhưng một thời đại không thể chịu đựng thêm được nữa đã kết thúc, điều này đáng để cất tiếng reo hò thật to! Sẽ không ai ngây thơ cho rằng, rác rưởi tích tụ mười năm có thể dọn dẹp sạch sẽ chỉ trong một đêm. Nhưng mọi người tin chắc rằng: Mặc dù chiếc xe phanh lại trên đường ray cũ vẫn sẽ trượt một đoạn đường theo quán tính, nhưng bánh xe lớn của lịch sử Trung Quốc nhất định sẽ khởi động trở lại, tiến vào một khúc ngoặt mang tính bước ngoặt...